خاندان رومانوف از سال ۱۶۱۳ تا ۱۹۱۷ میلادی، بیش از سه قرن بر روسیه حکومت کرد و در این مدت، مجموعه ای از باشکوه ترین کاخ های جهان را بنا نهاد. کاخ شاهزاده رومانوف نه تنها محل سکونت اشراف بود، بلکه نمادی از قدرت مطلقه، ثروت افسانه ای و نفوذ سیاسی این دودمان در صحنه اروپا و آسیا به شمار می رفت.
معماری خیره کننده، گنجینه های هنری و باغ های بی نظیر این مجموعه ها، امروزه به عنوان میراث جهانی یونسکو شناخته می شوند و سالانه میلیون ها گردشگر را به روسیه جذب می کنند. پیدایش کاخ های رومانوف و سنت کاخ سازی
در اوایل سلطنت رومانوف ها، کاخ های چوبی ساده در مسکو و مناطق اطراف استفاده می شدند. اما با روی کار آمدن پتر کبیر (پتر اول) در اواخر قرن هفدهم، موج عظیمی از مدرن سازی و اروپایی سازی آغاز شد. این تزار، پایتخت را از مسکو به سن پترزبورگ منتقل کرد و از معماران ایتالیایی، فرانسوی و آلمانی خواست شهری بسازند که هم پایه ورسای و آمستردام باشد.
سنت کاخ سازی رومانوف از آن زمان، ترکیبی از هنر باروک ایتالیایی، کلاسیک فرانسوی و عناصر بومی روسی شد. هر تزاری سعی می کرد کاخی باشکوه تر از سلف خود بسازد تا برتری خود را در داخل و خارج کشور به رخ بکشد. این رقابت معماری، مجموعه هایی خلق کرد که امروزه از عجایب جهان محسوب می شوند؛ از کاخ زمستانی عظیم گرفته تا کاخ کاترین با اتاق کهربای افسانه ای.
کاخ زمستانی؛ نماد قدرت مطلق تزارها
کاخ زمستانی در قلب سن پترزبورگ، معروف ترین کاخ از مجموعه کاخ های رومانوف است که بین سال های ۱۷۵۴ تا ۱۷۶۲ به دستور الیزابت پترونا، دختر پتر کبیر، ساخته شد. معمار این بنا، بارتولومئو راسترلی ایتالیایی بود که آن را به سبک باروک متأخر با نماهای سبز و سفید طراحی کرد.
این کاخ بیش از ۱۰۰۰ اتاق دارد و در مساحتی نزدیک به ۲۳۰ هزار مترمربع بنا شده است. در ابتدا، این کاخ اقامتگاه اصلی تزارها در فصل زمستان بود؛ اما در دوران کاترین بزرگ (کاترین دوم) به گنجینه ای برای جمع آوری آثار هنری تبدیل شد. امروزه موزه هرمیتاژ در همین کاخ جای دارد و بیش از سه میلیون اثر هنری را در فضای داخلی خود نگهداری می کند.
راه پله اردن، تالار تخت بزرگ و گالری نقاشی جنگ میهنی از مهم ترین بخش های این کاخ هستند. با اینکه کاخ زمستانی بارها در جریان انقلاب ها و جنگ ها آسیب دید، اما مرمت های گسترده آن را به یکی از محبوب ترین جاذبه های گردشگری جهان تبدیل کرده است. کاخ کاترین در تزارسکویه سلو؛ تجلی باروک و اتاق کهربا
در حومه سن پترزبورگ، کاخ کاترین (معروف به کاخ کاترین بزرگ) در شهر پوشکین واقع شده است. این کاخ یکی از نمونه های کمال یافته معماری باروک روسی است و در قرن هجدهم به عنوان اقامتگاه تابستانی ملکه ها ساخته شد. نمای بیرونی کاخ با رنگ آبی آسمانی، طلاکاری های فراوان و ستون های سفید، تصویری رویایی خلق کرده است. اما مشهورترین جاذبه این کاخ، اتاق کهربا است؛ اتاقی که دیوارهایش با صفحات کهربای طلایی و آینه های بزرگ پوشیده شده و به «هشتمین عجایب جهان» معروف است.
این اتاق در ابتدا توسط پادشاه پروس به پتر کبیر هدیه شد و بعدها در کاخ کاترین نصب گردید. در طول جنگ جهانی دوم، اشغالگران آلمانی پنل های کهربا را از کاخ خارج کردند و اتاق به طور کامل ناپدید شد. با وجود تلاش های جهانی، کهربای اصلی هرگز پیدا نشد و در سال ۲۰۰۳، نسخه بازسازی شده آن با هزینه ای بالغ بر ۱۲ میلیون دلار رونمایی شد. امروزه گردشگران برای دیدن درخشش طلایی این اتاق، ماه ها قبل بلیت رزرو می کنند.
کاخ کاترین همچنین دارای کلیسای کوچک و پارکی وسیع با دریاچه های مصنوعی است که آن را به بهشتی برای دوستداران طبیعت تبدیل کرده است. کاخ پترهوف؛ ورسای روسیه و شاهکار فواره ها
پترهوف که اغلب با عنوان «ورسای روسیه» شناخته می شود، مجموعه ای از کاخ ها، باغ ها و فواره های افسانه ای در ساحل خلیج فنلاند است. این مجموعه را پتر کبیر پس از پیروزی بر سوئد در جنگ بزرگ شمالی طراحی کرد تا برتری دریایی روسیه را نشان دهد. قلب تپنده این مجموعه، کاخ بزرگ است که در دو طبقه و به سبک کلاسیک فرانسه ساخته شده است.
اما آنچه پترهوف را از سایر کاخ ها متمایز می کند، سیستم آبرسانی فواره هاست که بدون هیچ پمپ و نیروی برقی، صرفاً با شیب طبیعی زمین و قوانین فشار آب کار می کنند. بیش از ۱۵۰ فواره و ۴ آبشار تزئینی در باغ های پایین دست، صحنه ای بی نظیر خلق می کنند.
معروف ترین فواره، «شمشیر سامسون» است که دهان یک شیر را می شکافد و آب آن تا ۲۰ متر بالا می پرد؛ نمادی از پیروزی روسیه بر سوئد در نبرد پولتاوا. در طول جنگ جهانی دوم، نیروهای آلمانی پترهوف را تقریباً به طور کامل ویران کردند، اما مرمت گران شوروی با تکیه بر عکس ها و نقشه های باقی مانده، این مجموعه را دوباره زنده کردند. کاخ های جنوبی؛ لیوادیا و ماساندرا در کریمه
کاخ های رومانوف محدود به سن پترزبورگ نبودند. تزارها در مناطق جنوبی و آب وهوای معتدل کریمه، اقامتگاه های ییلاقی مجلل ای بنا کردند که از آن ها می توان به کاخ لیوادیا و کاخ ماساندرا اشاره کرد. کاخ لیوادیا در سال ۱۹۱۱ به عنوان اقامتگاه تابستانی نیکلای دوم، آخرین تزار روسیه، ساخته شد. این کاخ با معماری سفید و ستون های یونی، بر خلاف کاخ های سنگین شمالی، سبکی سبک تر و مدیترانه ای دارد.
جالب اینکه در سال ۱۹۴۵، کنفرانس یالتا در همین کاخ برگزار شد که در آن استالین، روزولت و چرچیل درباره نظم جهانی پس از جنگ تصمیم گرفتند. کاخ ماساندرا نیز در نزدیکی یالتا قرار دارد و به عنوان شکارگاه تزارها استفاده می شد. این کاخ به دلیل موقعیت کوهستانی و نمای قلعه مانندش، در بین اشراف روسیه محبوبیت ویژه ای داشت. پس از سقوط سلطنت، بسیاری از این کاخ های جنوبی به آسایشگاه و استراحتگاه کارگری تبدیل شدند و اکنون نیز برخی از آن ها تحت مدیریت دولت اوکراین (پس از الحاق کریمه به روسیه) هستند. معماری داخلی؛ تجمل در جزئیات
فضای داخلی کاخ شاهزاده رومانوف ترجیح می داد تجمل را در نهایت دقت به نمایش بگذارد. کف پوش های پارکت از چوب های کمیاب (مانند گل رز، آبنوس و ماهون) ساخته می شدند و نقش های هندسی پیچیده ای داشتند. سقف ها با نقاشی های دیواری از صحنه های اساطیری و تذهیب کاری های طلایی پوشانده می شدند. لوسترهای عظیم کریستالی از کارگاه های مورانو ایتالیا وارد می شدند و هر تالار دارای شومینه های سنگ مرمر از معادن کوه های اورال بود. یکی از ویژگی های بارز این کاخ ها، تالارهای آینه ای بود که با هزاران قطعه آینه بندری، فضا را به صورت نامحدود بازتاب می داد و بازی نور را چند برابر می کرد.
مبلمان به سفارش بهترین نجاران فرانسه و آلمان ساخته می شد و گلدان های چینی از کارخانه سلطنتی سن پترزبورگ. علاوه بر این، کتابخانه های شخصی تزارها شامل نسخه های خطی کمیاب و نقشه های جغرافیایی بود که امروزه نیز در محوطه موزه ها به نمایش گذاشته می شوند. به جرئت می توان گفت هر گوشه این کاخ ها یک اثر هنری کامل است. پس از انقلاب؛ از ویرانی تا حفاظت جهانی
با انقلاب اکتبر در سال ۱۹۱۷، رومانوف ها سرنگون شدند و خانواده تزار در یکاترینبورگ اعدام شدند. فرمان جدید بلشویک ها مبنی بر ملی شدن اموال سلطنتی، سرنوشت کاخ ها را تغییر داد. بسیاری از این بناها غارت شدند، مبلمان و آثار هنری به فروش رسید یا در موزه های جدید پراکنده شدند. با این حال، در دهه ۱۹۳۰، دولت شوروی به تدریج اهمیت فرهنگی این مجموعه ها را دریافت و بسیاری از کاخ ها را به موزه عمومی تبدیل کرد.
این اقدام، در حالی که رژیم تزاری را محکوم می کرد، به عنوان یک ضدیت هنری، کاخ ها را از تخریب کامل نجات داد. جنگ جهانی دوم آسیب های سنگینی به این بناها وارد کرد، اما مرمت های سخت گیرانه ای که پس از دهه ۱۹۵۰ آغاز شد، تا به امروز ادامه دارد. سازمان یونسکو چندین مجموعه از کاخ های سن پترزبورگ (از جمله کاخ زمستانی، کاخ کاترین و پترهوف) را در فهرست میراث جهانی ثبت کرده است. این اقدام آگاهی جهانی را برای حفاظت از «کاخ های رومانوف» افزایش داده و بودجه مرمت را از منابع بین المللی تأمین می کند.
