این گزارش از یک جهت اهمیت ویژه دارد؛ چراکه برای نخستینبار، تهدیدهای مطرحشده از سوی ایران، بهصورت مستقیم اروپا را نیز در دایره اهداف احتمالی یک درگیری نظامی قرار میدهد. جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته، اگرچه همواره برنامه موشکی خود را بخشی از راهبرد بازدارندگی معرفی کرده، اما در تعامل با اروپا یک خط قرمز مشخص را حفظ کرده بود: برد موشکهای ایران برای اروپا طراحی نشده است.
مقامهای ایرانی بارها به طرفهای اروپایی گفته بودند که تهران برد موشکهای خود را در محدودهای نگه داشته که اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه را پوشش دهد و عمداً از توسعه موشکهایی که بتوانند خاک اروپا را هدف قرار دهند، خودداری کرده است.
اما حالا به نظر میرسد این معادله در حال تغییر است. تهدید تاریخی خرازی؛ هشدار یا تغییر دکترین؟
بیشتر بخوانید:
اروپا هم به اهداف نظامی ایران اضافه شد | مقامهای ایرانی به فایننشال تایمز: داراییهای نظامی آمریکا در جنوب شرق اروپا در تیرساند
معنی اظهارات کمال خرازی درباره تغییر راهبرد هستهای ایران چیست؟ | آیا ایران و اتحادیه اروپا میتوانند نگرانی امنیتی یکدیگر را برطرف کنند؟
تاریخ ۴۰ ساله روابط ایران و اروپا/ چرا خصومت پایان نمییابد؟
این نخستین بار نیست که مقامهای ایرانی به تغییر این سیاست اشاره میکنند.
کمال خرازی، وزیر خارجه پیشین ایران و مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در سال ۱۴۰۳ و در اوج تنشهای پس از عملیات وعده صادق یک و حملات اسرائیل، در گفتوگویی با اشاره به مسئله برد موشکهای ایران، اروپا را بهطور غیرمستقیم خطاب قرار داد.
او گفته بود: «در مورد مسئله برد موشکها تا به حال حساسیت غربیها، به خصوص اروپاییها را لحاظ میکردیم، ولی وقتی آنها حساسیتهای ما را به خصوص در موضوع تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران لحاظ نمیکنند، دلیلی ندارد که ما هم حساسیتهای آنان را در نظر بگیریم؛ لذا احتمال اینکه برد موشکهای ایران افزایش یابد، وجود دارد.»
این جمله از اهمیت زیادی برخوردار بود؛ چراکه خرازی صرفاً یک چهره سیاسی بیرون از ساختار تصمیمگیری نبود. او سالها وزیر خارجه ایران بود و بعدها بهعنوان مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در جریان بسیاری از مذاکرات و محاسبات راهبردی جمهوری اسلامی با اروپا و غرب قرار داشت.
برداشت بسیاری از ناظران از سخنان او این بود که ایران تا آن زمان، محدودیت برد موشکی خود را نه به دلیل ناتوانی فنی، بلکه به دلیل ملاحظات سیاسی و حساسیتهای اروپا حفظ کرده بود.
حالا اما گزارش فایننشال تایمز نشان میدهد که این ملاحظه ممکن است در حال کمرنگ شدن باشد. چرا ایران فقط جنوبشرق اروپا را تهدید کرد؟
با این حال، نکته قابل توجه در گزارش اخیر فایننشال تایمز این است که حتی در سناریوی تهدید اروپا، صحبت از نزدیکترین نقاط جغرافیایی به ایران است؛ یعنی جنوبشرق اروپا.
این پرسش را مطرح میکند که آیا موشکهای ایران واقعاً توانایی رسیدن به پایتختهای اروپایی مانند لندن و پاریس را دارند؟
این پرسش پس از حمله ناموفق ایران به پایگاه نظامی دیهگو گارسیا در اقیانوس هند، در جریان جنگ اخیر، برای بسیاری از تحلیلگران مطرح شد.
ایران در آن حمله تلاش کرد پایگاهی را هدف قرار دهد که حدود چهار هزار کیلومتر با خاک ایران فاصله دارد. اما موشکهای شلیکشده یا رهگیری شدند یا در میانه مسیر سقوط کردند.
با این حال، همین تلاش یک سؤال بزرگ ایجاد کرد: اگر موشکی بتواند تا میانه مسیر دیهگو گارسیا پیش برود و جایی در دل اقیانوس سقوط کند، آیا این نقطه میتواند لندن، پاریس یا نقطه دیگری از اروپا باشد؟
برد موشک های مختلف ایران-تصویر استرتفور ریویو آیا موشکهای ایران میتوانند به لندن و پاریس برسند؟
تهران همواره اعلام کرده که بهصورت یکجانبه برد موشکهای خود را به دو هزار کیلومتر محدود کرده است. اما اسرائیل مدعی است که ایران موشکهایی با برد دو برابر، یعنی تا چهار هزار کیلومتر، در اختیار دارد؛ بردی که میتواند بخش زیادی از اروپا را در معرض تهدید قرار دهد.
غربی ها معتقدند ایران سالهاست موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد در اختیار دارد؛ موشکهایی که برد برخی از آنها به سه هزار کیلومتر میرسد و در جنگ اخیر علیه اسرائیل و کشورهای منطقه استفاده شدهاند.
اما برنامه موشکهای بالستیک میانبرد ایران که برد آنها بین سه هزار تا پنج هزار و پانصد کیلومتر تخمین زده میشود، همچنان مبهمتر است.
فاصله ایران تا پایتختهای اروپایی
هنوز مشخص نیست ایران دقیقاً از چه نوع موشکی برای حمله به این پایگاه استفاده کرده است. تحلیل گران احتمال داده که این موشکها نسخهای از موشک «خرمشهر» باشند؛ موشکی که بر پایه یک مدل کره شمالی ساخته شده است. این موشک میتواند بیش از دو هزار کیلومتر برد داشته باشد و کلاهکی حدود یکونیم تن حمل کند.
با کاهش وزن کلاهک، میتوان برد موشک را حتی دو برابر کرد، هرچند در آن صورت قدرت تخریب کاهش پیدا میکند.
تحلیل گران غربی احتمال استفاده ایران از فناوریهای موشکهای فضایی برای توسعه برد موشکی را هم رد نمی کنند.
بنابراین به گفته کارشناسان اروپایی، از نظر فنی، رسیدن موشک ایرانی به لندن غیرممکن نیست. برد موشک یک مفهوم انعطافپذیر است؛ اگر کلاهک سبکتر شود، میتوان برد را افزایش داد.
اما آنها امیدوارند که رسیدن به لندن به معنای توانایی وارد کردن خسارت مؤثر نباشد.
از سوی دیگر تحلیلگران غربی می گویند حمله ایران به پایگاهی در لندن (یکی از دورترین نقاط در اروپا با فاصله حدود ۴۴۰۰ کیلومتر) حملهای شامل تعداد محدودی موشک بالستیک متعارف خواهد بود که باید از یکی از محافظتشدهترین حریمهای هوایی جهان عبور کنند و در بردهای بسیار طولانی نیز دقت آنها کاهش مییابد.
به گفته کارشناسان افزایش برد باعث افزایش خطاهای هدایت میشود. بنابراین از نظر آنها سطح خطر برای لندن بسیار پایین ارزیابی میشود.
تهدید اخیر ایران علیه پایگاههای آمریکا در بلغارستان و قبرس، بیش از آنکه نشاندهنده تغییر کامل توان موشکی تهران باشد، نشانه تغییر در محاسبات سیاسی است.
جمهوری اسلامی سالها تلاش کرده بود به اروپا این پیام را بدهد که برد موشکی ایران متوجه این قاره نیست. اما اکنون با افزایش تنش میان تهران و غرب، همان محدودیت سیاسی نیز ممکن است در حال بازنگری باشد.
مسئله اصلی شاید دیگر این نباشد که آیا موشک ایرانی میتواند به لندن برسد یا نه؛ بلکه این است که آیا خط قرمزی که سالها میان ایران و اروپا وجود داشت، در حال از بین رفتن است یا خیر.
