انحصارطلبی اخلاقی؛ مانع توسعه اخلاقی جامعه!

یکی از تمایلات درونی انسان‌ها، خوبی کردن است؛ چراکه انسان به‌طور فطری به خوبی‌ها گرایش دارد. می‌توان گفت انسان‌های قهرمان، در دل همین میل درونی به خوبی‌ها ظهور می‌کنند.

خداوند متعال در قرآن کریم بر این گرایش فطری انسان‌ها تأکید کرده و ما را به سرعت گرفتن در خوبی‌ها و پیشی گرفتن در مسابقه خیرات دعوت کرده است:

«فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ»؛ در نیکی‌ها از یکدیگر پیشی بگیرید.

اما متأسفانه، ما انسان‌ها به دلیل غلبه نگاه‌های مادی‌گرایانه و فردگرایانه، گاهی مفهوم این مسابقه را در معنای درست و واقعی آن درک نکرده و به همین دلیل اقدامات خیرخواهانه ما، درست در تقابل با پیشی گرفتن در خیرات قرار می گیرد.

از همین رو، اغلب برای پیشی گرفتن و برنده شدن در مسابقه خوبی‌ها، تلاش می‌کنیم کارهای خوب را برای خودمان و در انحصار خودمان نگاه داریم!

اینگونه، با انحصارطلبی اخلاقی، خوبی کردن را در سطح خودمان زندانی می‌کنیم و در نتیجه، مانع از پاشیدن رنگ خوبی ها به جامعه می‌شویم.

این فهم و عمل اشتباه، نه‌تنها یک کار خوب محسوب نمی‌شود، بلکه از جهت انحصار اخلاق و ممانعت از توسعه اخلاقی جامعه، رفتاری ناپسند و قابل نکوهش است.

انحصارطلبی اخلاقی را می‌توان چنین تعریف کرد که فرد، گروه یا نهادی که به دلیل میل به کسب فضیلت، اعتبار یا پاداش اخلاقی، آگاهانه یا ناآگاهانه، فرصت خوبی کردن را از دیگران سلب می‌کند یا آن را به انحصار خود درمی‌آورد.

این انحصارطلبی اخلاقی ممکن است آگاهانه و عامدانه باشد؛ یعنی فرد با شناخت از پیامدهای رفتارش، فرصت خوبی کردن را از دیگران دریغ کند؛ اما گاهی نیز فرد ناآگاهانه به چنین رفتاری دچار می‌شود و تصور می‌کند که با انحصار خوبی‌ها در خود، در حال انجام کار اخلاقی و کسب فضیلت بیشتر است و در نهایت این اقدام او منجر به برنده شدن در مسابقه خیرات می شود.

در هر دو صورت، نتیجه می‌تواند محدود شدن فرصت‌های اخلاقی دیگران و جلوگیری از گسترش خوبی‌ها در جامعه باشد.

اینک پرسش اساسی این است که در مسابقه خوبی‌ها، برنده واقعی چه کسی است؟ …