نوشین محجوب- با نزدیک شدن موعد اعلام تحریمهای تازه امریکا علیه ایران، پرونده هرمز بیش از پیش به نقطه تلاقی فشار اقتصادی، حضور نظامی و تلاشهای دیپلماتیک منطقهای تبدیل شده؛ وضعیتی که در آن واشنگتن بر کارآمدی فشار حداکثری تاکید کرده و تهران نیز، ضمن رد مشروعیت تحریمهای ثانویه، مسیرهای بازدارندگی، دیپلماسی و همکاریهای منطقهای را پی گرفته است. آرایش تازه رویارویی اقتصادی/ تهران هشدار داد
به گزارش اعتماد، روز دوشنبه قرار بود اسکات بسنت، وزیر خزانهداری امریکا، جزییات آنچه دولت ترامپ «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران میخواند، اعلام کند. براساس گزارش رویترز، کانون این اقدامات، افزون بر ایران، میتواند متوجه شرکای تجاری و خریداران نفت ایران باشد؛ موضوعی که نام چین را نیز در کانون گمانهزنیها قرار داد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه تحریمهای ثانویه را فاقد مبنای حقوق بینالملل خواند و گفت: واداشتن بانکها، شرکتها و فرودگاههای دیگر کشورها به قطع تجارت مشروع با ایران، تلاشی برای تحمیل صلاحیت فراسرزمینی واشنگتن بر دولتهای مستقل است. همزمان محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز در واکنش به رویکرد جدید واشنگتن گفت که تهران پس از تجربه مذاکره و بدعهدی امریکا، در راهبرد دفاعی-سیاسی و رفتار دیپلماتیک خود بازنگریهایی انجام خواهد داد. او تاکید کرد: ایران به دنبال گسترش جنگ نیست، اما به کشورهای منطقه هشدار داد که در کارزار اقتصادی امریکا علیه ایران مشارکت نکنند. برخی ناظران بر این باورند که تاکید همزمان تهران بر اصلاح ساز و کارهای دیپلماتیک، افزایش تابآوری اقتصادی و حفظ بازدارندگی، بیانگر کوشش برای پاسخ دادن به فشاری است که واشنگتن میکوشد از مسیر تحریم، تجارت و امنیت انرژی اعمال کند. دو روایت از هرمز
در تنگه هرمز نیز روایتها درباره «کنترل کامل» با دادههای تردد و ساز و کارهای عبور همخوانی کامل ندارد. در حالی که ترامپ باز هم مدعی شد امریکا کنترل این آبراه را دراختیار دارد و با بازنشر یک پست در تروثسوشال، از اسکورت بیش از هزار کشتی سخن گفت. گزارشهای سیانان و نیویورکپست نشان میدهد بخش مهمی از این عملیات، به ویژه در مراحل اولیه، بیشتر هدایت شناورها از مسیری نزدیک سواحل عمان است تا اسکورت متعارف نظامی. دادههای سازمان تجارت دریایی بریتانیا نیز از ورود ۱۰۳ و خروج ۸۹ کشتی در یک هفته خبر داد؛ افزایشی ۲۷درصدی نسبت به هفته قبل که با این حال، بر پایه همان دادهها همچنان تنها کسری از تردد پیش از جنگ به شمار میرود. بغداد از تهران مجوز گرفت
همزمان، ایران به درخواست بغداد، مجوز عبور شماری از نفتکشهای عراقی از هرمز را صادر کرد. رییسجمهور عراق نیز تایید کرد تسهیلاتی برای عبور نفتکشهای حامل نفت عراق فراهم شده و بغداد استفاده از خاک خود برای حمله به هیچ کشوری را نمیپذیرد. این تحول، در امتداد سفر محمدباقر قالیباف به بغداد، نشان داد تردد در هرمز یک موضوع صرفا نظامی نیست و مدیریت موردی آن با نیازهای اقتصادی و روابط همسایگی پیوند خورده است. برخی کارشناسان معتقدند چنین ترتیباتی میتواند عبور محدود محمولهها را ممکن کند، اما جایگزین توافق گستردهتر درباره امنیت کشتیرانی نخواهد شد. تلاش برای یافتن راههای جایگزین
در میانه این تنشها جستوجو برای یافتن مسیرهای جایگزین نیز شدت گرفته است. عراق توسعه صادرات نفت از راه بندر جیهان ترکیه را پیگیری کرد و گزارشهایی از بازسازی یا توسعه خطوط لوله در کشورهای حاشیه خلیجفارس منتشر شد. در بابالمندب نیز کاهش تردد نفتکشها در بندر ینبع عربستان، ریاض را به تغییر مسیر بخشی از صادرات از خطوط لوله و مسیر مصر واداشت؛ راهکاری که زمان و هزینه حمل را افزایش داد. به گفته شماری از تحلیلگران، این ابتکارها میتوانند بخشی از آسیبپذیری صادرکنندگان را کاهش دهند، اما در بازه کوتاهمدت ظرفیت جایگزینی نقش هرمز را ندارند. تکاپوی دیپلماسی منطقهای
با وجود فضای تهدید، کانالهای دیپلماتیک منطقهای نیز فعال ماندهاند. عباس عراقچی و بدر عبدالعاطی، وزیران خارجه ایران و مصر، درباره کاهش تنش، تفاهم عمان و امکان بازگشت به اجرای تفاهم تهران- واشنگتن گفتوگو کردند. مصر بر آزادی کشتیرانی و امنیت کشورهای خلیجفارس تاکید کرد و دیدگاه ایران درباره مسیر مذاکرات را شنید. این تماس، در کنار نقش عمان و گزارشها درباره تلاش پاکستان برای فعالسازی میانجیگری، نشان داد دیپلماسی منطقهای به طور کامل از میدان خارج نشده است. همزمان تماس عراقچی و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان درباره راهکارهای تقویت صلح، ثبات و امنیت در غرب آسیا نیز در همین چارچوب قابل توجه بود. همچنین علی هاشم، خبرنگار الجزیره به نقل از منابع آگاه گزارش داد که احتمال دارد فرمانده ارتش پاکستان طی روزهای آینده به تهران سفر کند تا مسیر میانجیگری میان ایران و امریکا دوباره فعال شود؛ گزارشی که هنوز تایید رسمی نشده است. بازگشت به میز مذاکره؟
در همین حال، لارنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال در ارزیابی شخصی خود احتمال بازگشت تهران و واشنگتن به همان یادداشت تفاهم را مطرح کرد، اما نوشت که پذیرش آن ممکن است مستلزم دریافت امتیازهای اولیه بیشتری ازسوی ایران باشد. این ارزیابی، موضع رسمی هیچیک از دو طرف نیست، اما به باور برخی ناظران، استمرار تماسهای منطقهای میتواند زمینه بررسی دوباره مسیرهای دیپلماتیک را فراهم کند. در مجموع، برخی صاحبنظران معتقدند تشدید تحریمها میتواند هزینههای اقتصادی بحران را برای همه بازیگران افزایش دهد، اما حل پایدار مساله هرمز و مهار تنش منطقهای، بدون احترام به حقوق ایران، تضمین منافع کشورهای ساحلی و بازگشت به یک چارچوب دیپلماتیک قابلاتکا دشوار خواهد بود. اخبار مرتبط عراقچی: ایران، آمریکا را مجبور کرد درخواست مذاکره دهد روزنامه اعتماد به نقل از منابع آگاه: در سفر وزیر کشور به پاکستان اعلام شده ایران بدون داشتن تضامین…
