چهارشنبه ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Wednesday, 25 April, 2018

کلاویه های سحرآمیز


کلاویه های سحرآمیز
یادداشت زیر به بهانه اجرای رسیتال پیانو در تالار «آیزاك اشترن» مجموعه «كارینگی هال» توسط پیانیست شهیر لهستانی در فصل گذشته است كه توجه بسیاری از منتقدین و متخصصان را برانگیخت و مجدداً موجب تثبیت جایگاه این پیانیست در اذهان شد.
«كریستین زیمرمن» (Krystian Zimerman) در خانواده ای با پس زمینه بسیار غنی در موسیقی، پا به عرصه وجود گذاشته است. خانواده ای كه همه اعضای آن موسیقیدان بوده اند و از خانه شان، هر روزه، آثار متنوعی از ادبیات موسیقی كلاسیك شنیده می شده است. چنین فضایی بی تردید موجب می شده كه وی همواره با اجرای زنده و بی واسطه موسیقی در ارتباط باشد و مستحكم ترین پشتوانه را برای حرفه اش در آینده، پی ریزی كند.
«زیمرمن» نخستین مراحل آموزشی و فراگیری موسیقی را تحت نظارت پدر طی كرد و پس از اندك زمانی در سن هفت سالگی به مكتب «آندرژه یاسینسكی» استاد ارشد یكی از برجسته ترین آكادمی های موسیقی در لهستان، وارد شد و چهارده سال بعد از آن كنسرواتور فارغ التحصیل شد. زیمرمن علی رغم اینكه هیچ گونه تمایلی به شركت در مسابقات نوازندگی نداشت اما او نیز می بایست راه ترقی خود در حرفه كنسرت - پیانیستی را اجباراً از طریق كسب موفقیت در فستیوال های موسیقی معتبر به دست می آورد. در حقیقت این مرسوم ترین شیوه در ترقی یك نوازنده حرفه ای است. او در چنین مسابقه مطرح كه به آثار آهنگسازان روس و لهستانی اختصاص داشت به موفقیت رسید و نیز به عنوان متخصص اجرای آثار بتهوون و پروكوفیف در چند فستیوال شناخته شد. این روند در نهایت بدانجا منتهی شد كه در سال ،۱۹۷۵ زیمرمن مفتخر به دریافت جایزه نخست فستیوال شوپن در ورشو (Chopin International Piano Competition) گشت و این امر بی شك سكوی پرتاب وی به سوی تسخیر تالارهای كنسرت در سراسر جهان بوده است.
هم اكنون در آستانه بیست و هفتمین سال فعالیت كریستین زیمرمن همچنان شنوندگان دائمی كنسرت های او، اجراهایش را دنبال می كنند و چهره های بعضی از ایشان كاملاً شناخته شده است، خواه كنسرت او در اروپا، آمریكا یا شرق آسیا باشد. زیمرمن در طی دوازده فصل كاری اخیر تصمیم غیرمعمولی را اتخاذ كرده است و آن اینكه در هر تور، پیانو اختصاصی خود را نیز به همراهش به شهر موردنظر می برد و تنها با ساز خود در كنسرتها می نوازد و این مسأله تدارك دهندگان اجراهایش را با كمی دردسر و تشریفات مواجه كرده است. البته او شخصاً چنین روشی جهت تسهیل امر حمل و نقل این ساز سنگین و دست و پاگیر ابداع كرده كه اتفاقاً مورد استفاده چندی از همكاران وی شده است و بدین ترتیب تیم حمل و نقل، با سهولت بیشتری، پیانو را در طی تور كنسرت به مكانهای گاهاً دور منتقل می كنند. البته اصرار وی به نواختن با ساز شخصی اش به هیچ وجه غیرمنطقی نیست. اطمینان خاطری كه به واسطه مواجهه با یك ساز آشنا برای زیمرمن حاصل می شود، هرگونه عاملی را كه موجب خدشه و فاصله گذاری بین او و خود موسیقی می شود مرتفع می سازد. او برای سالیان متوالی پیانو ساخت كمپانی Steinway ۸ Sons هامبورگ را در كنسرتهای خود مورد استفاده قرار می دهد؛ همچنان كه این كمپانی از بیش یكصد سال پیش، اقتدار خود را در میان كمپانی های دیگر سازنده پیانوهای كنسرتی نظیر Bosendorfer و C.Bechstein حفظ كرده است و غالباً به عنوان ساز منتخب تقریباً تمامی پیانیست های طراز اول جهان قرار می گیرد.
مطالعات زودهنگام زیمرمن در حیطه های موسیقی آلمان، روسیه و فرانسه و كسب دستاوردهای بی شمار در آنها موجب شد كه او تنها به آثار شوپن اكتفا نكند اگرچه كه كیفیت اجرای او در میان دیگر پیانیستهای بزرگ حال حاضر جهان به راستی ممتاز و حتی گاهی دست نیافتنی است. یكی از عادات اجرایی او كه بی شك برخاسته از حرفه ای گری اوست، اجرای آثار موسیقی در خاستگاه منحصر به آنهاست. به عبارت دیگر زیمرمن در پاریس مشخصاً آثار آهنگسازان فرانسوی را می نوازد و به همین ترتیب آثار بتهوون، موتسارت و شوبرت را در وین و موسیقی برامز را در هامبورگ. حتی در یك مناسبت منحصر به فرد در نیویورك، موسیقی آهنگسازان آمریكایی با اجرای زیمرمن و به رهبری لئونارد برنشتاین كه خود آهنگساز پرآوازه ای نیز بود، اجرا شد. خود وی ابراز می كند كه «اگر من هنرپیشه تئاتر می بودم، همواره بر آن می شدم كه شكسپیر را در لندن و چخوف را در روسیه اجرا كنم.»
اهدای افتخار برانگیز كنسرتوپیانو اثر «ویتولد لوتوسلاوسكی» به زیمرمن توسط شخص آهنگساز، این پیانیست را به واكنشی متقابل سوق داد و زیمرمن شخصاً این اثر برجسته را در فستیوال پاییزه موسیقی معاصر در ورشو به رهبری آهنگساز، اجرا كرد. او در تمامی كنسرتهایی كه در نیویورك اجرا كرد، قطعاتی از آهنگسازان لهستانی را نیز، دست كم در اجرای «بیز» (encore) ، لحاظ نمود همچنین در چند فصل متوالی آثار پیانویی «كارول شیمانووسكی» را در مراكز اصلی موسیقی در سه قاره نواخت. به عقیده وی، موسیقیدانان شاخصی كه چه به عنوان نوازندگان آسنامبل مجلس و چه به عنوان رهبر با او همكاری كرده اند، بزرگترین اقبال وی بوده اند؛ زیمرمن بارها به همراهی «كایا دانچوفسكا»، «كیونگ واچونگ»، «گیدون كرمر» و حدود ۴۰ موسیقیدان برجسته دیگر در سراسر جهان نواخته است.
باید اشاره كرد كه پیانو، منحصراً و تنها دلبستگی موسیقایی زیمرمن نیست. او همواره یكی ازنوازندگان مشتاق ساز ارگ (كلیسا) باقی مانده است. نواختن ارگ برای وی این امكان را فراهم می سازد تا شخصیت «افقی» خطوط ملودی (در موسیقی پولیفونیك) را نیز همواره مدنظر داشته باشد. علاوه بر این او دانش خود در حیطه رهبری اركستر را نیز در طول سالیان و به واسطه همكاری با برجسته ترین رهبران اركستر زمان همچون لئونارد برنشتاین، هربرت فون كارایان، سیجی اوزاوا، ریكاردو موتی، لورین مازل، آندره پره وین، پیر بولز، ژوبین مهتا، لئونارد هایتنك، استانیسلاو كروواچنسكی، سایمون رتل و دیگران گسترش دهد. برخی از این موارد، همچون همكاری با برنشتاین، بولز، كارایان، كوندراشین و اوزاوا، به یك رابطه دوستی پایدار بدل گشته است. زیمرمن و برنشتاین برای مدت حدود سیزده سال با یكدیگر همكاری مداوم داشته اند؛ او تنها پیانیستی است كه به همراهی لین رهبر بزرگ آمریكایی هم در كنسرت زنده و هم در ضبط استودیویی، نقش تك نواز در بسیاری از شهرهای اروپا و آمریكا بر عهده داشته است. برنشتاین، این شخصیت حیرت انگیز و استاد صدای اركسترال تأثیر ژرفی بر نگرش زیمرمن داشته است. شاید همین رابطه تنگاتنگ و تأثیرپذیری را بتوان میان هربرت فون كارایان و زیمرمن نیز متصور شد. به علاوه این بخت برای پیانیست لهستانی بوده كه از آشنایی نزدیكی با استادان نسل گذشته نظیر كلودیو آرائو، آرتور و بندتی میكل آنجلی، آرتور روبنشتاین و سیاتوسلاو ریختر برخوردار و تأثیر ژرف آنان را بر استیل موسیقایی خویش تجربه كند.
در طی بیست و پنج سال همكاری با كمپانی «دویچه گرامافون»، زیمرمن نزدیك به بیست سی دی ضبط نموده كه ماحصل آن، كسب معتبرترین جوایز آثار ضبط شده می باشد. آخرین سی دی كه از او در سراسر جهان منتشر شده، اجرای كنسرتو پیانوهای رافمانینف به همراهی اركستر سمفونیك بوستون و به رهبری سیجی اوزاوا است.
از میان اجراهایی كه پیش از این توسط زیمرمن اجرا شده و همچنان مورد توجه باقی مانده است می توان به اجرای سه كنسرتو پیانو آخر بتهوون به همراهی اركستر فیلارمونیك وین به رهبری برنستاین اشاره كرد. در ابتدای امر قرار بر آن بود تا دوره كامل كنسرتو پیانوهای بتهوون (۵ كنسرتو) اجرا شوند اما متأسفانه مایستروبرنستاین در سال۱۹۹۰ درگذشت و این پروژه ناتمام ماند كه البته چندی بعد، زیمرمن خود شخصاً دو كنسرتو باقی مانده یكی كنسرتو پیانوهای شماره یك و دو را به همراهی همان اركستر نواخت و همزمان رهبری كرد تا این سیكل ناتمام به سرانجام برسد. نكته حایز اهمیت اینكه حاصل همكاری برنستاین و زیمرمن كه ذكر آن رفت به صورت زنده و در یك اجرای كنسرتی با حضور شنوندگان در تالار Musicverein در وین ضبط شده و عین اینكه صدای طبیعی اركستر كه تنها در اجرای زنده به دست می آید حفظ شده، ظرافت ، كمال و دقت كه مختص ضبط استودیویی است نیز در آن به وضوح دیده می شود و لاجرم اجرای كنسرتوهای سه، چهار و پنج در حد ایده آل به دست ما شنوندگان رسید.
به طور كلی زیمرمن در اجرای آثار كنسرتو توانایی منحصر به فرد از خود نشان می دهد و شاید اغلب ضبط هایی كه توسط او صورت گرفته از آثاری به این فرم باشد. اجرای كنسرتوهای لیست به همراهی اوزاوا، كنسرتوهای شوپن به رهبری جیولینی و كنسرتوگریك به رهبری كارایان از جمله مهمترین اجراهای زیمرمن هستند كه توسط كمپانی «دویچه گرامافون» در طول سالهای اخیر منتشر شده اند. به این مجموعه می توان اجرای بی نظیر بالادهای شوپن، امپرومتوهای شوبرت و پرلووهای دبوسی را نیز افزود.
كریستین زیمرمن هم اكنون به همراه همسر و دو فرزندش در سوئیس اقامت دارد و اوقاتش رابه تور كنسرت، موسیقی مجلسی و نیز در سالهای اخیر به تدریس در آكادمی باسل می گذراند.

نوشته: بنجامین فوكمن ترجمه: بابك بزرگیان


منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

درباره پیر بولز آهنگساز فرانسوی

درباره پیر بولز آهنگساز فرانسوی
تولد: ۲۶ مارس ،۱۹۲۵ مونت بریسون، فرانسه
«موسیقی باید یك جادو و تشنج جمعی باشد.»
پیر بولز
هرگاه آهنگساز از متدهای انتزاعی و منطقی در راستای تسلط بر تمامی جنبه های یك اثر موسیقایی استفاده كند، امری شگفت انگیز حادث می شود. نتیجه كاملاً منطقی و از پیش تعیین شده صدا نمی دهد و قطعه، اتفاقی یا بداهه جلوه می كند. این دوراهی بر سر راه آهنگسازان در اواسط قرن بیستم قرار داشت و موسیقی بولز، عكس العملی در پاسخ به این مسئله بود. در كنسرواتوار پاریس زیر نظر استادش مسیان به فراگیری هارمونی پرداخت و شدیداً تحت تاثیر ساختار دقیق آثار او قرار گرفت، ولی برخلاف مسیان تكنیك های سریال و دوازده تنی مكتب دوم وین را به كار می گرفت. كنترپوان را توسط آندره ورابور و موسیقی دوازده تنی را زیر نظر رنه لایبوویتس فراگرفت. علایق مسیان در ریتم و فرم های غیرقابل توسعه موسیقی اروپایی را در راستای سنت شوئنبرگی لایبوویتس به ارث برد. تقابل این دو تاثیر دركارهای نیرومند و درهم گسیخته ای نظیر سونات های شماره یك و دو (۱۹۴۶ و۱۹۴۸)برای پیانو و كتاب كوارتت زهی (۱۹۴۹) برای كوارتت به خوبی دیده می شود. احساسات قوی و پرتپش اوایل كارش متناسب با اشعار رنه شار نیز بود كه در آثاری نظیر چهره ازدواج (برای اركستر مجلسی و دو عدد امواج مارتنو) و خورشید آب ها (۱۹۴۸) به چشم می خورد. با وجود این تاثیرات، او به سوی مهار كامل تمام عوامل موسیقی خود پیش می رفت. او با حذف (به گفته خودش انهدام) ایده های رسمی (سونات، فوگ و...) كه هنوز اساس كار بسیاری از آهنگسازان را شكل می داد، یك قدم نیز فراتر رفت و نتیجه نوعی موسیقی كاملاً انتزاعی است كه در ظاهر هیچ ارتباطی با گذشته ندارد. برای مثال در ساختارهای شماره یك (۱۹۵۲) برای دو پیانو، تكنیك سریالیسم كامل را به كار گرفت. تقریباً تمام عناصر موسیقایی نظیر ارتفاع اصوات، رنگ و دوام صدا با روابط آبستره ای كه قبل از نوشته شدن قطعه محاسبه شده اند، تحت تسلط آهنگساز درآمده اند. اثر دیگرش در این زمینه كتاب كوارتت برای كوارتت زهی است. ولی او خیلی زود به محدودیت های این روش پی برد. هنگامی كه دشواری های چنین رویكردی آشكار شد، بولز و دیگران به سوی تكنیك های عدم قطعیت و رهیافت های آزادانه تری در تصنیف موسیقی حركت كردند. این تمهیدات در خصوص اجازه اجراكننده در انتخاب نظم و ترتیب و تكرار بخش های گوناگون در اجرای یك قطعه است. در اواخر ۱۹۵۰ و اوایل ۱۹۶۰ در دارمشتات ، باسل و هاروارد به تدریس موسیقی مشغول بود و به همراه اشتوكهاوزن رهبری موسیقی آوانگارد در اروپا را عهده دار شد. در ۱۹۵۴ یكی از آثار كلیدی بعد از جنگ یعنی پتك بدون استاد را تصنیف كرد. اثری با اشعار شار برای كنترآلتو، فلوت آلتو، ویولا، گیتار و پركاشن. آنسامبلی منحصر به فرد با سازهای محدوده میانی و با تأكیدی بر اصوات كوتاه و كشیده. اثری پرسرعت، ظریف، ناآرام، هیجان انگیز و تب دار كه با عبور از صافی او به نام سریالیسم كامل به وجود آمده است. در دهه ۱۹۵۰ بیشتر انرژی خود را به روی رهبری تمركز داد و سابقه ای تحسین برانگیز از خود به جای گذاشت. در ۱۹۶۲ اركستر فیلارمونیك وین را در سالزبورگ رهبری كرد.یك سال بعد در پاریس و با اجرای باله پرستش بهار اثر معروف استراوینسكی با موقعیت بزرگی روبه رو شد و بلافاصله از او برای ضبط صفحه از این اثر دعوت كردند. اولین اجرای فرانسوی اپراهای ووتسك و لولو از آلبان برگ در اپرای پاریس توسط بولز انجام شد، اپرای پارسیفال و مجموعه اپرای رینگ از واگنر را در بایروت رهبری كرد. در روش رهبری بولز دقیق بودن اهمیت زیادی دارد و او اگرچه در اجرای آثار نو و آهنگسازان معاصر از مهارت خاصی برخوردار است اما به آثار گذشتگان تاریخ موسیقی نیز اهمیت می دهد. مدیریت موسیقی اركستر سمفونی بی بی سی (۱۹۷۵-۱۹۷۱) و اركستر فیلارمونیك نیویورك (۱۹۷۸-۱۹۷۱) را عهده دار بود. او موسس انستیتوی تحقیقات و هماهنگی آكوستیك در موسیقی (IRCAM) است كه مركزی مهم برای تحقیقات علمی در زمینه آكوستیك و موسیقی كامپیوتری و الكترونیكی به حساب می آید. از ۱۹۵۵ مجموعه ای از كنسرت ها را با نام دومین موزیكال رهبری كرد و در آن بیشتر آثار مكتب وینی را به اجرا گذاشت.در ۱۹۶۹ به سمت رهبر دائمی اركستر كلیولند و نیز اركستر سمفونیك بی بی سی انتخاب شد. یكی دیگر از سمت های بولز ریاست موسیقی یونسكو است. در ۱۹۹۶ به همراه اركستر كلیولند موفق به دریافت جایزه گرمی در اجرا و ضبط قطعه دریا از دبوسی شد. طی همكاری با این اركستر علاوه بر این كه به عنوان رهبر میهمان در پاریس، برلین، وین، لندن و شیكاگو حاضر می شود هر دو سال یك بار نیز در فستیوال سالزبورگ شركت می كند. به دلیل این فعالیت ها، تولیدات آهنگسازی بولز آشكارا كاهش یافت. تحت تاثیر مالارمه سه كار بداهه بزرگ را آغاز كرد. از این آثار، سونات پیانوی شماره سه (۱۹۵۷) ناتمام باقی ماند.چین در چین برای سوپرانو و اركستر بارها دستخوش تجدیدنظر شد و فقط كتاب دوم از ساختارها (۱۹۶۱) برای دو پیانو به اتمام رسید.جالب این است كه بولز ابتدا رشته مهندسی را انتخاب كرده بود و به دانشگاه پلی تكنیك رفت ولی در عوض ذهن استثنایی و ریاضی وار خود را در تجزیه و تحلیل های موسیقایی و آهنگسازی به كار بست و توانست نامی پرآوازه از خود به عنوان یك آهنگساز و رهبر به جای گذارد.
• كتابی برای كوارتت
این اثر كه در ۱۹۴۹ ساخته شد، از نخستین تجربه های بولز در تنظیم اصولی تمام قواعد صوتی است. او برخلاف آثارسازی قبلی خود، در این اثر به هیچ یك از طرح ها و نمونه های كلاسیك اشاره نمی كند. شش موومان این كوارتت به گونه ای نوشته شده اند كه هر نوازنده ای می تواند به دلخواه خود آنها را اجرا كند. این كتاب در ادامه روش شوئنبرگ، از نخستین تجربه های كاربرد اصول سریالیسم كامل است كه نه تنها در زیر و بمی صوتی، بلكه در دوام و شدت و ضعف صدا، و خصوصاً در مورد معیارهای ریتمیك، دقایق و پیچیدگی هایی دارد كه دست یافتن به آن از عهده كمتر كسی برمی آید.
•سونات سوم پیانو
این سونات را نخستین بار خود آهنگساز در سپتامبر ۱۹۵۷ در دارمشتات اجرا كرد.
طرح آن با الهام از افكار مالارمه برمبنای دخالت تصادف و اتفاق و مسائل پیش بینی نشده در موسیقی است. و از سوی دیگر این سونات اثری است متحرك و سیار، كه نوازنده می تواند با انتخاب خود یكی از چند مسیر را برگزیند. سونات سوم، هم از نظر نوشتار، و هم از حیث كیفیت صوتی نوآوری هایی دارد. پنج موومان سیار و متغیر این سونات كه می توانند به میل نوازنده جابه جا شوند، عبارتند از: ۱- آنتی فونی ۲- استعاره ۳- ستارگان ۴- قطعه بندی ۵-سكانس. در این میان تنه عنصر (موومان) سوم همیشه در مركز و در جای خود ثابت می ماند ولی چهار عنصر دیگر به میل و ذوق اجراكنندگان جای خود را عوض می كنند، حتی می توان عناصر سوم و چهارم را در ابتدا، و عناصر اول و دوم را در انتها قرار داده و سونات را معكوس به اجرا در آورد. چهار قسمت عنصر دوم یعنی استعاره عبارتند از: ۱- متن ۲- شرح ۳- تفسیر ۴- پرانتز.
نوازندگان حتی در جابه جایی تقسیمات درونی موومان دوم نیز آزادی عمل دارند، به طوری كه مجازند جای شرح و تفسیر را با هم عوض كنند. اما به علت ثابت بودن ابتدا و انتهای این عنصر مهار كردنش آسان است. موومان سوم، یعنی عنصر ثابت و مركزی این سونات در پنج قسمت است كه سه قسمت آن به تعبیر آهنگساز نقطه ها و دو قسمت دیگر پاره ها نام گرفته اند. بولز در مورد آنها می گوید كه نقطه ها بر مبنای فركانس های ناب و انتزاعی قرار دارند، و ساختار پاره ها به زنجیره های صوتی همیشه متغیر بستگی دارد. در داخل این قسمت ثابت نیز چند مسیر گوناگون پیش روی نوازندگان قرار گرفته است. در اینجا آهنگساز قابلیت های تازه ای را مانند نت های متروك، نت های گنگ در ارتباط با هارمونی، رزونانس ها و كاربرد دقیق پدال در پیانو كشف كرده است.
•رپونس
این اثر نخستین بار در تاریخ ۱۸ اكتبر ۱۹۸۱ توسط آنسامبل دنیای معاصر به رهبری پیربولز اجرا شد. رپونس، صدای سازها را با اصوات الكترونیكی می آمیزد و بازی های صوتی بسیار فریبنده ا ی را با انعكاسات مداوم به وجود می آورد. اجرای رپونس به یك تالار مستطیل یا مربع شكل نیازمند است. در میان تالار، روی یك سكوی بزرگ یك آنسامبل سازی مركب از ۲۴ نوازنده سازهای بادی چوبی، بادی برنجی، و زهی جای می گیرند. شش تكنواز با سازهای پرطنین خود شامل یك پیانو، یك پیانو با ارگ الكترونیك، یك هارپ، یك سیمبالوم، یك ویبرافن و یك زیلوفن در كنار تالار قرار می گیرند. دستگاهی الكتروآكوستیك كه مجهز به شش بلندگو است، خود به خود با شروع كار اركستر به كار می افتد. جای بلندگوها در میان تكنوازان است.نقش این دستگاه، تبدیل و تغییر صدای ساز شش نوازنده تكنواز است.زنگ طبیعی آنها را تغییر می دهد و تكثیر می كند و وسعت می بخشد. این دگرگونی ها در سه نوع است: هارمونیك، ریتمیك و فضایی. دستگاه الكترونیك قادر است كه تصورات قبلی از هارمونی را عوض كند و از هر موتیف سازی هارمونی بسازد، كه به یاری انعكاسات صوتی، ریتم های پیچیده را بر همدیگر سوار می كند، و سرانجام اصوات تركیبی، كه به این ترتیب به وجود می آیند فضا را عوض می كنند و به صورت استریوفونیك با شش بلندگوی بزرگ كه در میان تكنوازان جای دارند، در فضا اوج می گیرند. اصوات از یك تكنواز به تكنواز دیگر و از تكنوازان به آنسامبل منتقل می شوند، و با اصوات الكترونیك جواب داده می شوند.هر یك انعكاسی از دیگری هستند و در این میان، حضور تكنوازان برجسته تر است. شش آكورد بزرگ به صورت آرپژ در فضا جاری می شوند و با دگرگونی استریوفونیك انعكاس می یابند. آكوردها را تنها تكنوازان در كدای اثر بازمی نوازند و دیگر از هیچ سو جوابی شنیده نمی شود.
منابع:
۱-Randel, Don Michael: The Harvard Concise Dictionary of Music and Musicians, Harvard, Cambridge, Massachusetts,۱۹۹۹,
۲-Wade-Matthews, Max, and Wendy Thompson: The Encyclopedia of Music: Instruments of the Orchestra and the Great Composers, Hermes House, New York, London,۲۰۰۰.
۳- للون، گی و ژان ژاك سولی: آثار كلیدی موسیقی، ترجمه دكتر محمد مجلسی، دنیای نو، تهران۱۳۷۷،.
۴- مسیح، كاملیا: دنیای رهبران اركستر، دید، تهران، ۱۳۷۹.
۵- اینترنت

وبگردی
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم !
ماجرای انحصار عربستان بر روغن مایع ایران / تا 100 درصد پالم ! - روغن های نباتی را خوب بشناسید. سخنان یک تولید کننده سابق روغن نباتی.
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند
آشغال‌سازها گرفتار خانم مدیر شدند - رییس سازمان ملی استاندارد ایران مجددا با خودروسازان در ارتباط با رعایت استانداردهای ۸۵‌گانه خودرویی از ابتدای دی‌ماه سال جاری اتمام حجت کرد.
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ...
ایران نیاز به مردانی بزرگ و دانشمند دارد / چرا اینهمه انسانهای ... - مرتضوی هیچ گاه قاضی و حقوق دان نبود و نباید کار قضایی انجام می‌داد. اما این ضعف ماست که چنین فردی در جایگاه بالایی قرار می‌گیرد. شگفتی من از قاضی مرتضوی و رفتار او نیست که چرا خودش را برای اجرای حکم خود به زندان معرفی نکرد. من رفتار او با زهرا کاظمی را دیده بودم.
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟
معنی و مفهوم "به ما این دختر خوشگل‌ها رو نشون بده"؟ - بعد از انقلاب، به واسطه تنیده شدن حکومت و دین بسیاری از پست‌ها و سمت‌های سیاسی با هاله‌ای رو به رو شد که اجازه نمی‌داد صاحب آن منصب مورد نقد قرار بگیرد....
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر
سومین روز جشنواره جهانی فیلم فجر - سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر از 30 فروردین با حضور فیلم سازانی از ایران و نمایندگانی ازسینمای 78 کشور جهان تا 7 اردیبهشت در پردیس سینمایی «چارسو» برگزار می شود.
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!