سه شنبه ۳۰ مرداد ۱۳۹۷ / Tuesday, 21 August, 2018

فرانسیسكو گویا


فرانسیسكو گویا
● درباره‌ی زندگی وآثار فرانسیسكو جوزدگویا لوسینتس
فرانسیسكو گویا(۱۸۲۸-۱۷۴۶) به عنوان مهم ترین نقاش اسپانیایی اواخر قرن هجده و اوایل قرن نوزده مورد توجه قرار می‌گیرد. او در بیشتر دوره‌ی كاری طولانی خود، در نقاشی، طراحی و چاپ‌های فلزی، از شادی و زنده دلی به سمت شكاكیت و بدبینی پیش رفت. گویا در فوندتداس(Fuende todos) دهكده‌ی كوچكی در شمال اسپانیا واقع در ایالات آراگون(Aragon) به دنیا آمد. والدین او، جوز گویا (Jose Goya) و انگراسیالوسینتس(Engracia Lucientes) بودند. پدرش رئیس یك صنف بود و زمینه را برای وارد شدن فرانسیسكوی جوان به دنیای هنر آماده كرد. در سن چهارسالگی با والدینش به ساراگوسا (Saragossa) نقل مكان كرد. از آنجایی كه شغل پدرش به گونه‌ای بود كه بسیاری از هنرمندان را می‌شناخت. برای فرانسیسكو فرصت خوبی بود تا به آنها كارهایش را نشان دهد و وقتی یك راهب طراحی‌های گویا را دید، به پدرش پیشنهاد داد تا هنر نقاشی را فرا گیرد. به همین دلیل از سن چهارده سالگی شروع به تحصیل با جوز لوزن مارتینز(Jose Luzan Martine) ـ نقاش سال‌های(۱۷۸۵-۱۷۱۰)ـ كرد و به یك مدرسه مذهبی به نام اسكوئلاس پیاس دسن انتن(Escuelas Pias de san Anton) رفت و بعد از اتمام تحصیلش، پسر جوان در سن هفده سالگی در سال ۱۷۶۳ خانه را ترك كرد و برای مدتی به مطالعه در رم مشغول شد. فرانسیسكو گویا به عنوان پدر هنر نقاشی مدرن مطرح است . او كار نقاشی خود را درست بعد از دوره‌ی سبك عجیب و غریب باراكیو(Baraque) آغاز كرد. به خاطر بیان افكار و احساسات خود به طور صریح، پیشقدم در زمینه‌ی هنری جدید شد كه در قرن نوزدهم شروع به باروری كرده بود و دو گرایش كه در تناقض به یكدیگرند در روند كار هنری او دیده می‌شد. این دو گرایش توأماً عكس‌العملی را در مقابل مفاهیم قبلی هنری به صورت بیان جدید نشان می‌دهند. به منظور فهمیدن مفهوم هنر گویا و درك اصولی كه بر تطبیق‌پذیری چشمگیر و پیشرفت كاری او حكمفرماست، لازم است آثار هنری او را در دوره‌ای به مدت حدوداً ۶۰سال در كار طراحی و نقاشی كه تا هشتاد و دومین سال زندگی او ادامه داشت مورد مطالعه قرار دهیم. بازتاب زندگی او چه در دوران جوانی كه در آن زمان جهان را كاملاً شاد می‌دانست و چه در دوران بزرگسالی كه شروع به انتقاد كردن از دنیا نمود و چه در دوران پیری كه دنیا را تلخ و ناگوار و رهایی از شیفتگی نسبت به جامعه و مردم پنداشت، در آثارش كاملاً مشهود است.
سال ۱۷۴۶، سال تولد گویا، سلطنت اسپانیا تحت فرمانروایی فردیناند ششم بود و بعد از آن چارلز سوم پادشاه بوربن(Bourbon)(۱۷۸۸-۱۷۵۹) به عنوان یك شاه روشن فكر و موافق تغییرات و به كارگیری وزرایی كه از اصلاحات ریشه‌ای اقتصادی، صنعتی و كشاورزی حمایت می‌كردند بر كشور حكومت كرد. گویا در طول این دوره‌ی روشن فكری، به رشد هنری خود رسید، در مادرید برادران نقاش فرانسیسكو(Francisco)(۱۷۹۵-۱۷۳۴) و رامون بائیوی سابایز(Ramon Bayeu Sabias) كارگاهی را در سال ۱۷۶۳ برپا كرده بودند. كه گویا خیلی زود به كارگاه آنها پیوست و عاقبت با خواهر آنها جوزفا(Josefa) ازدواج كرد. او پس از دوبار شكست در رقابت‌های طراحی در هنرهای ریل آكادمیا دس بلاس(Real Academia des Bellas Arts) در سان فرناندو(San Fernando) در سال ۱۷۷۰ ایتالیا را دید. معرفی گویا به اتاق كار سلطنتی در سال۱۷۷۴ روی داد. ارتباطی كه به دنبال آن بقیه‌ی زندگیش را در طول فرمانروایی چهار پادشاه در آنجا گذارند. نقاش آلمانی آنتن رافائل منگز(Anton Raphael Mangs) از گویا خواست روی تصویرهای پرده‌ای با نقاشی‌های ابتدایی برای كارخانه‌ی سلطنتی پرده‌های منقوش در سانتا باربارا(Santa Barbara) كار كند. گویا شصت و سه تصویر بر روی پرده را برای دو كاخ سلطنتی كشید كه شامل نه صحنه برای اتاق ناهارخوری در سن لونزو دل اسكوریال(San Lorenzo del Escorial) و ده تصویر به صورت پرده‌ی منقوش واقع در اتاق ناهارخوری ال پاردو(El Pardo) است. این پرده‌های نقش‌دار از فعالیت‌های آسوده‌طلبی ثروتمندان، فقیران، جوانان و پیران را در سبك سر زنده‌ی ركوكو(Rococo) در مقایسه با سبك تیپولو(Tiepolo) تكریم می‌كند. گیتاریست كور(Blind Guitarist) كه در اصل برای اتاق كفش كن ال پاردو طراحی شده از این نوع سبك است. سازندگان پرده طرح كلی آن را باطل كردند و تصویر آن را به گویا بازگرداندند. چنانچه قبل از ساده كردن آن، گویا طرح كلی را با حكاكی در یك بشقاب مسی حفظ كرد كه بزرگترین چاپ فلزی بود كه تاكنون ساخته بود. هدیه‌ی قول داده شده (Promised gift) یكی از گروه حكاكی‌هایی است كه به وسیله‌ی گویا بر طبق نقاشی‌های والازكوئز(Valazqvez) كامل شد.
گویا این حكاكی‌ها را بر اساس پیشنهاد منگز كه پرتره‌های والازكوئز در مجموعه‌ی سلطنتی را مطالعه می‌كرد، ساخت. از زمانی كه گویا به حركت در چرخه‌ی حمایت سلطنتی ادامه داد، مأموریت‌های بیشتری را از حكومت اشرافی دریافت كرد و در بین سال‌های ۱۷۸۵ تا۱۷۸۸ از هیئت رئیسه و خانواده‌های آنها در بانك سان كارلوس(San carlos) كه شامل حساب آلترینها است نقاشی كرد. تابلوی كندسا و آلترینرا و دخترش(The Condesa Alternira) مهارتش را در دریافت حساسیت فرمانروایان و سلطه داشتن تكنیك نقاشی او بر ضربه‌های قلم مو روی تابلو مثل نشان دادن درخشندگی لباس‌های فاخر و دیگر تجهیزات مالی، به تصویر می‌كشد. دن منیوال از ریو منریكو دزونیگا(Don Monvel Osorio de Zuniga) یك پرتره از پسر آلتامیراز سوم است كه علاقه‌ی گویا را به طرح ظاهری و نمایش نور نشان می‌دهد كه پرندگان قفسی سمبل بی‌گناهی جوانی است. و بعد از آن پرتره بچه در آن از منظر حیرت انگیز احساسات سمبل اشاره داشتن به تنازع نظامی اسپانیا با فرانسه دارد. گویا در سن چهل سالگی به عنوان نقاش چارلز سوم منصوب شد و در سال ۱۷۸۹ زیر نظر چارلز چهارم، شاه تازه ورود، به نقاش دربار ترفیع پیدا كرد. او در همان سال با اعلام سقوط فرمانروایی فرانسه (كه به فرمان چارلز چهارم بر خلاف میلش با عموزاده‌ی خود اوئیز ایكس ششم همكاری كرد) به كادیز(Cadiz) به نزد سباستین مارتینز پیرز(Sebastian Martinez Perez) یك تاجر ثروتمند و گردآورنده‌ی آثار هنری سفر كرد. گویا برای اولین بار در سال ۱۷۷۷ به طور جدی بیمار شد. سپس در سال ۱۷۹۲ دومین دوره‌ی بیماری او به طور جدی‌تر آغاز شد و ماه‌های نقاهت خود را در خانه‌ی دوستش، پیرز، در كادیز گذراند.
او از اختلال موجود در سرش، افت تعادل و افت بینایی، هذیان گویی و بی‌حالی رنج می‌برد. بعد از این او برای همیشه كر شد. ولی به وجود تمام این حوادث، به نظر نمی‌رسید كه به قدرت خلاقیت او آسیبی رسیده باشد، بلكه به او كمك كرد كه كار هنری خود را ادامه دهد و توانست كه در سال ۱۷۹۳ به مادرید باز گردد. در سال ۱۷۹۹، او یك سری از هشتاد چاپ فلزی به نام كپریجس را تولید كرد كه جهانی را از ساحره‌ها، ارواح و مخلوقات خیالی را كه به ذهن هجوم می‌آورند، معرفی می‌كنند. به ویژه جهانی حاكی از رویاهای ترسناك و خلاف عقل را می‌سازد. در همان سال گویا در تاج گذاری به عنوان اولین نقاش دربار ترفیع یافت و دوسال بعد را صرف كار كردن به روی پرتره‌ی خانواده‌ی چارلز چهارم در اندازه‌ی بزرگ كرد. گویا در ساخت والازكوئز خانواده‌ی سلطنتی را در پیش زمینه و خودش را كنار یك چهار پایه‌‌ی نقاشی در پس زمینه جای داد. سلطنت روشن فكری چارلز چهارم به پایان رسید ارتش ناپلئون در سال ۱۸۰۸ به اسپانیا هجوم برد و گروهی از شهروندان اسپانیای را كه به مخالفت با حمله‌‌ی ناپلئون، اشغال فرانسه و منصوب كردن برادر ناپلئون ژوزف بناپارت(Joseph Bonaoarte) به تخت سلطنت اسپانیا برخاسته بودند را توقیف كرد.اگر چه فرانسه با بی‌رحمی دشمن را پس زد اما گویا وفاداری خود را نسبت به بناپارت تعهد داد و اعضای رژیم فرانسه را نقاشی كرد. در ۱۸۱۱، او حكم سلطنتی اسپانیا را هدیه گرفت و با سقوط ناپلئون در پاییز ۱۸۱۴ سلطنت بوربن به وضعیت عادی برگشت. اما شاه جدید، فردیناند هفتم، پسر چارلز چهارم، نظرات روشن فكرانه‌ی قدیم خود را به كار نگرفت، او قانون اساسی را لغو كرد و تفتیش عقاید مذهبی كلیسا را دوباره برقرار نمود و خودش را شاه مطلق اعلام كرد. وفاداری گویا به اشغال گران با به یادگار گذاشتن دو تابلوی نقاشی در مورد شورش اسپانیا در برابر رژیم فرانسه به نام‌های دوم ماه مه۱۸۰۸ و سوم ماه مه۱۸۰۸ به اثبات رسیده است. تابلوی اول یك صحنه‌ی وحشیانه‌ای را در مركز شهر مادرید در پوارتادل سول(Puerta del Sol) نشان می‌دهد كه اسپانیولی‌ها در مقابل سربازان فرانسه بر پشت اسب می‌جنگیدند. در تابلوی دوم اجرای دستگیری اسپانیولی‌ها را به روی پرینسییه پیو(Principe Pio) تپه‌ای درست در بیرون مادرید به تصویر كشیده است.
همچنین گویا از وحشیگری‌های جنگ در یك سری عكس چاپی هشتاد و پنج تایی به نام حوادث جنگ (Disasters of War) نقل كرده است. با نداشتن هیچ مسئولیتی در طول حكمرانی به هم ریخته‌ی فردیناند هفتم، گویا از زندگی روشن فكرانه و عقلانی در مادرید جدا شد و با كشیدن یك سری آثار شخصی به صورت نقاشی با آبرنگ در كشور خود گوشه گیری اختیار كرد كه امروزه از آن به عنوان نقاشی‌های سیاه نام برده می‌شود. آن‌ها به صورت صحنه‌های شیطانی و ترسناك با ته زمینه‌ی هیجانی و تاریك كشیده شده‌اند.
گویا به خاطر نارضایتی از پیشرفت‌های سیاسی اسپانیا، در بردكس(Bror deavx) در سال ۱۸۲۴ تحت درمان‌های پزشكی بازنشسته شد و سال‌های آخر عمرش در همان جا و در پاریس سپری كرد.
لس كاپریچس(Los Caprichos) یكی از پرنفوذترین مجموعه‌های گرافیكی در تاریخ هنر غربی است كه هم اكنون در نمایشگاه‌های گردشی اندا تراولینگ(Landau Traveling) موجود است. این سبك یكی از سبك‌های مورد علاقه‌ی گویا است كه در سال ۱۷۹۹ چهار مجموعه از حكاكی‌های خود را به این سبك تولید كرد. برای ثابت كردن تأثیر عمیق لس كاپریچس، نمایشگاهی شامل ۱۹۲۰ طراحی و ۵۱ لوح لس كاپریچس اثر ادوارد هاگدرن(Edward Hagedom) كافی است. نمایشگاه از ۱۰۰ اثر شامل دو نقشه‌ی كهنه‌ی اسپانیا (یكی سرزمین تولد گویا، ساراگوسا و دیگری تمام اسپانیا در سال آفرینش كاپریچس در سال ۱۷۹۹) است. صفحه‌های اصلی دیباچه با برچسب‌های دیواری برای تمام آثار و بروشورهایی با مقاله‌ی كتابدار به تفصیل نوشته شده بود. لس كاپریچس گویا به طور بحث برانگیز و مبهم در سال۱۷۹۹ در زمان سركوبی اجتماعی و بحران اقتصادی در اسپانیا انتشار یافت. این نقاش متأثر از افكار جدید شروع به آنالیز موقعیت بشری و متهم كردن سوء استفاده‌ی اجتماعی و خرافه‌پرستی كرد. لس كاپریچس اعلام هوس آلود او بود كه مبنی بر اینكه اگر بشر خواستار پیشرفت است باید زنجیر عقب ماندگی اجتماعی را بشكند. این مجموعه‌ها به اصول آزادی‌خواهی سیاسی هنرمند و تنفر او نسبت به نادانی و ظلم عقلانی آن زمان ا كه دو سوگرایی گویا را به طرف قدرت و كلیسا منعكس می‌كند، گواهی می‌دهد. لس كاپریچس با موضوعاتی نظیر تفتیش عقاید مذهبی كلیسا از طرف اسپانیا، سوء استفاده كردن از كلیسا و اصالت خانوادگی، تربیت بچه، طمع و پوچی زنان جوان سرو كار دارد. شكل‌های ما فوق بشری لس كاپریچس شامل اجنه، راهبین، زنان دلال محبت، فاحشه‌ها، ساحره‌ها، حیواناتی كه مثل انسان عمل می‌كنند و اشرافین بودند. این شخصیت‌ها در دنیای در حاشیه‌ی عقل جای دارند كه هیچ مرز مشخصی حقیقت را از قوه‌ی مخیله جدا نمی‌كند.
اولین سری از نقاشی‌های گویا در سال ۱۷۷۵ بود كه شامل ده تابلو با موضوعات شكار و ماهیگیری برای اتاق ناهارخوری چارلز چهارم و ماریالوئیز(پارما) در اسكوریال است كه شكار بلدرچین این وابستگی را به سبك بائیر البته به روشی تا اندازه‌ای متفاوت با رفتار طبیعی نشان می‌دهد. از دیگر تابلوهای این دوره شامل سگ‌های در افسار بسته(Dogs in Leash)، شكار با جغد و دام(Hunt crith owl ond net) و ماهیگیر(The angler) است. سری دوم نقاشی‌های گویا در سال ۱۷۷۶ با تابلوهای پیك نیك (The picnic) برای اتاق ناهاخوری در ال پالاسیودل پاردو(El Palacio del Pardo) آغاز شد. این سری از نقاشی‌ها بیشتر در مورد رسوم و عادات مردم مادرید است كه با حالت توصیفی با تركیب شادمانه و زینتی همراه است. اشخاص و حركت‌های آن‌ها صادقانه صحنه‌های ناگهانی و رئالیسم عمومی را منعكس می‌كند. تابلوهای نگهبانان دخانیات(The Tobacco Guards)، هیزم شكنان(Woodcutters)، افسروزن(The officer and the lady) و پسرها در حال بازی در كنار سربازها (Boys playing at soldiers) از این دسته هستند. در ژوئن ۱۷۸۶ گویا مجموعه‌ای از سیزده طرح به صورت پرده‌ی منقوش را برای اتاق ناهارخوری قصر پاردو(Pardo) كشید. برداشت انگور یا پاییز (Grape harrest or Atumn)، كولاك برف یا زمستان (Snow-strom or winter) جزء سری سوم نقاشی‌های او هستند كه مناظر آنها با هارمونی اعجاب انگیزی به نمایش گذاشته شده‌اند. و رنگ‌های سفید و خاكستری به كاربرده شده در تابلوی زمستان حاكی از رئالیسم قوی اثرش است.
می‌توان تابلو‌های مردم فقیر در كنار مخزن (Poor People by a Fountein) و چمنزار سن آیسیدرو(San Isidro) را نیز به این مجموعه اضافه كرد. آخرین مجموعه‌ی كاری گویا از ۱۷۹۱ تا ۱۷۹۲، هفت اثر تولید شده است كه در واكنش با خواسته‌های پادشاه با موضوعات روستایی و بذله گویی سرو كار دارد كه از آن میان می‌توان به تابلوهای چوب زیر پا(The Stilts) غول‌های كوچك(The Little Giants) و جشن عروسی (The Wedding) اشاره كرد. بین مرگ والازكوئز در سال ۱۶۶۰ و حضور ناگهانی پیكاسو، گویا كسی بود كه به هنر اسپانیا تسلط پیدا كرد و با وجود دوره‌ی كاری بیش از نیم قرن، گویا امروزه به خاطر آثار هزل و مالیخولیایی و حتی گاهی اوقات آثار ترسناك مورد تحسین قرار می‌گیرد. او همچنین به خاطر شوخ‌طبعی خرابكارانه‌ی آثار چوبی خود مثل كاپریچس، ۱۷۹۹ و حوادث جنگ در حدود ۱۸۱۰ و رك گویی كامل او در پرتره‌ی خانواده‌ی شاه كارلوس چهارم۱۸۰۰ و واقع‌گرایی در اماتیك او در سوم ماه مه۱۸۰۸. در سال ۱۸۱۴ مشهور است.

منابع:
www.Ereader.com
www.Metmuseum.org
www.GoyaUnizar.Es
www.Library.Thinkquest.Org
www.Nga.Yov/collection/gallery/gg۵۲/gg۵۲-main
ترجمه: یاسمن میرجلالی

منبع : ماهنامه ماندگار

مطالب مرتبط

سپهری‌ نقاش‌

سپهری‌ نقاش‌
●نگاهی به آثار نقاشی سهراب سپهری
در آغاز کار شهرت‌ سپهری‌ به‌ عنوان‌ یک‌ نقاش‌. بیشتر از آوازه‌ شاعریش‌ بود. این‌ به‌ دههٔ‌۳۰ بر می‌گردد. اگرچه‌ شعرهایش‌ در آن‌ سالها خوانده‌ می‌شد اما جز در نظر خواص‌، تجربه‌ای ‌موفق‌ به‌ شمار نمی‌آمد. در این‌ سالها شعر شکست‌ و حماسه‌ طرفداران‌ بیشتری‌ داشت‌.
شاعران‌ در آن‌ دوران‌ فراوان‌ بودند و نقاشان‌ اندک‌ یک‌ نقاش‌ متوسط‌ بیشتر و زودتر ازیک‌ شاعر متوسط‌ می‌توانست‌ خود را در حافظهٔ‌ جمعی‌ ثبت‌ کند.
سپهری‌ کار جدی‌ خود را در مقام‌ نقاش‌ با یک‌ سلسله‌ تصویرهای‌ برگرفته‌ و خلاصه‌شده‌ از طبیعت‌ آغاز کرد. نخستین‌ آبرنگ ها و گواش های‌ او را می‌توان‌ بازنمایی‌ لحظه‌های‌تجربهٔ‌ شاعرانه‌ در جهان‌ اشیاء دانست‌. حرکت‌ آزاد و شتابان‌ قلمو، در هم‌ شدن‌ رنگ ماده‌، تاکیدبر تباین های‌ رنگی‌ و استفاده‌ از عوامل‌ تمرکز دهنده‌ در فضای‌ دو بعدی‌ (مثلاً، یک‌ رنگ‌ سرخ‌به‌ نشانهٔ‌ لالهٔ‌ آتشین‌)، از جمله‌ مشخصات‌ آثار او هستند و اثرپذیری‌ از نقاشی‌ انتزاعی‌مکتب‌ پاریس‌ را نشان‌ می‌دهند. با این‌ حال‌، تلاشی‌ آگاهانه‌ برای‌ تلفیق‌ سنتهای‌ شرقی‌ وغربی‌ و کوششی‌ برای‌ دستیابی‌ به‌ شیوه‌ای‌ مستقل‌ و شخصی‌ نیز در این‌ آثار مشهود است‌.
دستمایه‌ اصلی‌ کارهای‌ سپهری‌ اشکال‌ ساده‌ شده‌ طبیعت‌ است‌. حتی‌ یک‌ خط‌ راست‌.این‌ ساده‌ترین‌ وسیلهٔ‌ بیانی‌ در نقاشی‌ ـ اغلب‌ در کارهای‌ سپهری‌ طوری‌ ترسیم‌ شده‌ است‌ که‌ یاافق‌ فراخ‌ کویر را به‌ یاد آورد و یا راستای‌ درختی‌ سر به‌ آسمان‌ نهاده‌ را. کوههای‌ دور دست‌ که‌در ایران‌ مرکزی‌ هر کجا برویم‌ در انتهای‌ چشم‌ انداز حضور دارند. تپه‌های‌ مواج‌ که‌ از کوهها نزدیکترند مسیر نهری‌ که‌ شیب‌ تپه‌ را می‌برد و قطاری‌ از درختهای‌ بید را به‌ سوی‌ آبادی‌می‌برد، خانه‌های‌ بهم‌ چسبیده آبادی‌. بام‌ قوس‌ دار خانه‌ گوشه‌ای‌ از در و دیوار خانه‌ در ارتباط‌با شاخهٔ‌ یک‌ درخت‌، تنهٔ‌ درخت‌، سرشاخه‌های‌ آن‌، علفهای‌ خشک‌ و پا جوشهای‌ اطراف‌ تنه‌،یک‌ گل‌ وحشی‌، شقایق‌ یا آلاله‌، اینجا یا کمی‌ دورتر آنجا، چند تخته‌ سنگ‌، یک‌ برکهٔ‌ کوچک‌...اینجا موضوعات‌ مورد توجهٔ‌ نقاش‌ است‌.
از فرمهای‌ اولیهٔ‌ سهراب‌، طرح های‌ سیاهی‌ بود که‌ با قلم‌ موئی‌ پهن‌ بر زمینهٔ‌ سفید کاغذ طرح‌ کرده‌ بود. فرم هایی‌ مانند خار یا بوته‌ که‌ با حرکتی‌ تند بر زمینهٔ‌ سفید کاغذ نقش‌ بسته ‌بودند. شاید این‌ طرح های‌ اولیه‌ که‌ به‌ مرور آرام‌ آرام‌ در دستهای‌ او پخته‌ شدند. عظمت‌ رنگها کم‌ شدند و رقتی‌ یافتند صاف‌ شدند و شفاف‌ شدند.
در طراحی‌، سپهری‌ سرعت‌ عمل‌ و تیزدستی‌ را می‌پسندید. به‌ منظور رها کردن‌جزئیات‌ کم‌ اهمیت‌ و رسیدن‌ به‌ جوهر اصلی‌ اشیاء و چشم‌ خود را عادت‌ داده‌ بود تنهاخطوط‌ اصلی‌ را بیند. حتی‌ گاه‌ به‌ تنگ‌ کردن‌ حوزه‌ دید خود از طریق‌ بهم‌ فشردن‌ پلک ها اکتفانمی‌کرد و شب‌ هنگام‌ را برای‌ طراحی‌ انتخاب‌ می‌کرد، در تاریکی‌ کویر زیر نور ستاره‌های‌رخشان‌، تنها اساسی‌ترین‌ خطوط‌ کوه‌ و هامون‌ و درخت‌ را می‌توان‌ دید، نه‌ بیش‌. به‌ بازی‌ سایه‌و روشن‌ نور نیز اعتنایی‌ نداشت‌، چه‌ شب‌ بود و چه‌ روز. می‌گفت‌ مثل‌ نقاشی های‌ مینیاتور هرچیزی‌ را با ارزش‌ ذاتی‌ رنگ‌ آن‌ باید دید. برگ‌ درخت‌ همیشه‌ سبز است‌ و به‌ صرف‌ اینکه‌ درسایه‌ قرار گرفته‌ باشد کورتر و قهوه‌ای‌تر به‌ نظر نمی‌آید. گل‌ شقایق‌ همیشه‌ سرخ‌ است‌ اگر همه‌تاریکی‌ شب‌ دیده‌ شود.
به‌ این‌ شکل‌ بود که‌ دوران‌ فرمالیسمی‌ کارهای‌ سهراب‌ خیلی‌ زود سپری‌ شد. دوران‌فرمالیسم‌ در کار هر آغاز گر دوران‌ شیفتگی‌ به‌ فرم‌ و فن‌ است‌ نه‌ شیفتگی‌ به‌ محتوی‌. دوران‌سیاه‌ مشق‌ است‌ و گاه‌ هنرمندان‌ ما تا به‌ آخر معتاد و اسیر آن‌ می‌شوند و از گفتن‌ و اندیشیدن‌ بازمی‌مانند.
سهراب‌ همچون‌ برخی‌ دیگر از نقاشان‌ نوپرداز، در ابتدا به‌ کوبیسم‌ سپس‌ به‌سورئالیسم‌ متمایل‌ می‌شود. اگر وجود گرایش‌ کوبیسمی‌ را تحت‌ تأثیر تعلیمات‌ ضیاپور(۱۲۹۹ـ۱۳۷۸ ش‌) تلقی‌ کنیم‌. گرایش‌ بعدی‌ احتمالاً با درون‌ گرایی‌ روشنفکران‌ ایرانی‌ پس‌ از کودتای‌ ۲۸ مرداد بی‌ ارتباط‌ نیست‌. اما سپهری‌ در همان‌ سالها هم‌ به‌ خاور دور فکر می‌کند.
نقاشی‌های‌ سپهری‌ نقاشی‌هائیست‌ خالص‌ ایرانی‌. ترکیب های‌ او چهره‌ نجیب‌ و ساده‌طبیعت‌ ایران‌ را نشان‌ می‌دهد. کارهای‌ او مثل‌ تمام‌ آثار ایرانی‌ فروتنانه‌ ابعاد جواهر گونه‌ وعمیق‌ فکر و زندگی‌ ایرانی‌ را مجسم‌ می‌کند.
نقوش‌ فکر شده‌ای‌ که‌ روی‌ یک‌ بادیه‌ مسی‌ نقر شده‌ است‌. تراشی‌ که‌ روی‌ یک‌ قاشق‌چوبی‌ انداخته‌اند. طرحی‌ که‌ بر روی‌ یک‌ کوزه‌ گلی‌ افتاده‌ است‌. شعری‌ که‌ در نقوش‌ یک‌ نمد یاگلیم‌ بافته‌ در آمده‌ است‌ عظمت‌ هنری‌ طبیعی‌ و خالص‌ که‌ زمینه‌ قالی‌ را پر کرده‌ است‌. نقش‌ ونگار آجرها، درها، پنجره‌ها، جلدها... همه‌ زیر دست‌ و پای‌ زندگی‌ خاضعانه‌ مردم‌ ما با سادگی‌محض‌ تا طی‌ شده‌اند. نقاشی‌های‌ سهراب‌ همان‌ طرحهای‌ فکر شده‌ را دارد. همان‌ رنگهای‌بومی‌ و مردمی‌ را دارد همان‌ سادگی‌ و فروتنی‌ را دارد. شفافیت‌ رنگهایش‌ همان‌ تابناکی‌ نور رادارد. اجرای‌ کارهایش‌ همان‌ بی‌ تکلفی‌ را در تابلوهایش‌ ریخته‌ است‌.
اینگونه‌ اجرا کردن‌ و اینگونه‌ نقاشی‌ کردن‌ مهارتی‌ فوق‌ العاده‌ می‌خواهد تا آنقدر نرم‌ وساده‌ کارکرد که‌ شکل‌ یادداشت‌ کردن‌ را پیدا کند اما ترکیبی‌ بدهد محکم‌ و برون‌ چون‌ و چرا.باید به‌ آسانی‌ از درگاه‌ چشم‌، طرحها و رنگها عبور کنند و از دالان‌ فکر و اندیشه‌ بگذرد و روی‌بوم‌ بریزند. باید هنرمند مثل‌ یک‌ بلور شفاف‌ باشد و نور خورشید به‌ آسانی‌ از او عبور کند وطیف‌ هنرمند را منعکس‌ کند.
درجات‌ این‌ خلوص‌ و شفافیت‌ درجات‌ خلوص‌ هنرمندانه‌ است‌ که‌ سپهری‌ گاه‌ چقدربرهنه‌ برهنه‌، طبیعت‌ ایران‌ را، طبیعت‌ تصویری‌ فکر ایرانی‌ را منعکس‌ می‌کند.
سطح‌ دو بعدی‌ کاغذ یا بوم‌ جزئی‌ از کار اوست‌. جهان‌قابی‌ است‌. مربع‌ مستطیل‌ و این‌ مربع‌مستطیل‌ میدان‌ دید نگاه‌ ماست‌. چراکه‌ او برسطح‌ دو بعدی‌ کاغذ یا بوم‌ چیزی‌ نمی‌افزایدچیزی‌ نمی‌کشد و نشانی‌ نمی‌نهد.
بلکه‌ سطح‌ دو بعدی‌ کاغذ یا بوم‌ را طوری‌ می‌انگارد که‌ از جائی‌ از آن‌، از نقطه‌ای‌ از آن‌،از وسط‌، از گوشه‌ از بالا یا از پائین‌ آن‌ شکلی‌ از درون‌ ضخامت‌ ذهنی‌ (سطح‌ ـ ادراک‌) کاغذ یابوم‌ کم‌کم‌ گسترش‌ می‌یابد. و آماس‌ می‌کند و در تکثیری‌ مداوم‌ به‌ اطراف‌ گسترده‌ می‌شود. وچون‌ جهان‌ نظامی‌ است‌ آهنگین‌ و با تعادل‌، این‌ افزایش‌ و گسترش‌ بر سطح‌ دو بعدی‌ کاغذ یابوم‌ به‌ گونه‌ای‌ پایان‌ می‌گیرد که‌ تعادل‌ تابلو در هم‌ نریزد. برای‌ این‌ کار، هیچ‌ الگوئی‌ واقعی‌تر ازیک‌ واحد یا یک‌ قریه‌ در کویر نیست‌.
رنگ‌ در نقاشیهای‌ سپهری‌ در کنار فرمهای‌ برگرفته‌ از طبیعت‌. از اهمیت‌ یکسانی‌برخوردار است‌ و با توجه‌ به‌ دید نقاش‌ از کار خود، وقتی‌ مشاهده‌ می‌کنیم‌ همهٔ‌ رنگها ونیمرنگهای‌ موجود در پرده‌های‌ او نیز از همان‌ پهنهٔ‌ طبیعی‌ مورد علاقه‌اش‌ دست‌ چین‌ شده‌اند تعجب‌ نخواهیم‌ کرد. رنگها از کاتالگ‌ رنگ‌ فروشی‌ به‌ روی‌ بوم‌ و کاغذ نقاش‌ سپهری‌ راه‌نیافته‌اند، از خاک‌ بیابان‌ و دامنهٔ‌ تپه‌ و ستیغ‌ غبار گرفته‌ کوه‌ و سبزه‌ کنار جوی‌ و خشت‌ خام‌دیوار و آب‌ برکه‌ بیرون‌ جسته‌اند هرچه‌ رنگ‌ می‌بینم‌ اصیل‌ و تقطیر شده‌ از طبیعت‌ است‌.قهوه‌ای‌، اخرایی‌، خاکی‌، آجری‌، نخودی‌، ارده‌ای‌، گندمی‌، یشمی‌، ماشی‌، حنایی‌،خاکستری‌، دودی‌، مشکی‌...
در مقابل‌ این‌ رنگهای‌ اکثراً خاموش‌ و نزدیک‌ بهم‌ گاه‌ لکه‌های‌ کوچکی‌ از رنگهای‌ تند وپر مایه‌ قد علم‌ می‌کنند سرخ‌ آتشی‌، آبی‌ لاجوردی‌، زرد زرد، این‌ لکه‌ها نقطهٔ‌ مقابل‌ زمینهٔ‌ کارهستند و آنرا می‌شکنند، بسان‌ آواز پرنده‌ای‌ که‌ ناگهان‌ سکوت‌ بیابان‌ را می‌شکند، یا طراوت‌مشتی‌ آب‌ چشمه‌ که‌ التهاب‌ صورت‌ عرق‌ زده‌ را فرو می‌نشاند یا خنکی‌ سایهٔ‌ یک‌ تک‌ درخت‌در مقابل‌ داغی‌ آفتاب‌ زل‌ کویر.
تابلوهای‌ او آزمون‌های‌ مراحل‌ نزدیک‌ شدن‌ او به‌ طبیعت‌ است‌. بعضی‌ اوقات‌ حتی‌می‌کوشد که‌ نقش‌ گل‌ و یا طرح‌ نهال‌ یا پنجره‌ را کنار بگذارد. می‌کوشد و در واقع‌ آزمایش‌می‌کند که‌ شاید در یک‌ شکل‌ تجریدی‌ آزادتر و بدون‌ واسطه‌تر با طبیعت‌ بیامیزد.شاید اینجا و این‌ ایام‌ به‌ آن‌ هنرمندان‌ ایرانی‌ای‌ فکر می‌کند که‌ چگونه‌ با موفقیت‌ ازشکل‌های‌ طبیعت‌ می‌برند و در قالب‌ نوعی‌ تجرید، خلوص‌ انسانی‌ را به‌ نقوش‌ هندسی‌ ومجرد بطرزی‌ هنرمندانه‌ تبدیل‌ می‌کنند، سپهری‌ در این‌ تجربیات‌ دچار فرمالیسم‌ می‌شود وانعکاس‌ سخنش‌ دیر بگوش‌ می‌رسد و بر می‌گردد سرخانهٔ‌ اول‌.
از ریگ‌ ناچیزی‌ گرفته‌ تا تپه‌ای‌. نقاشی‌ او چون‌ واحه‌ای‌ از کویر یک‌ اتفاق‌ ساده‌ بود خودانگیخته‌ یک‌ خودنگاری‌ دقیق‌ و شفاف‌. از یکسو نمی‌داند چه‌ نقشی‌ در لحظهٔ‌ آفرینش‌ حادث‌می‌شود و از سوی‌ دیگر با نگاه‌ به‌ طبیعت‌، طبیعت‌ را قالب‌ هستی‌ را نشان‌ می‌دهد. و این‌ تنهانکته‌ای‌ است‌ که‌ او را با طبیعت‌ ـ نگاری‌ پیوندی‌ می‌دهد. از طبیعت‌گرایی‌ گریزان‌ است‌ اما ازطبیعت‌ سخن‌ می‌گوید. به‌ بیان‌ طبیعت‌ می‌پردازد. با جوششی‌ گزاره‌گرا به‌ شور درون‌ پاسخ‌می‌گوید. از یک‌ سو رنگهای‌ طبیعی‌ به‌ کار می‌برد، رنگهای‌ زنده‌ در کویر، و از سوی‌ دیگر رنگهادرخشان‌ و پاک‌ و پالوده‌ و خالص‌ نیستند. ذهنی‌اند اشاره‌ای‌ از رنگند. هر اثر او یک‌تجردنگاری‌ است‌ از یک‌ واقعیت‌ انکارناپذیر. رنگ‌ خاک‌ رنگ‌ تن‌ باد در خلوت‌ فراموش‌ شده‌کویر. رنگ‌ آجر، رنگ‌ کاهگل‌. با حذف‌ دانش‌ نقاشی‌ به‌ بدیهه‌ نگاری‌ دست‌ می‌زند. آنگاه‌ بابیان‌ مجرد خود به‌ جلوه‌های‌ مادی‌ اشیاء می‌پردازد و تنها نشانه‌ای‌ از یادآوری‌ جهان‌ بیرون‌ ازانسان‌ را عرضه‌ می‌کند.
به‌ جای‌ مضمون‌، محتوا را می‌نشاند و محتوا را تنها در قالب‌ و تن‌ اشیاء و اجسام‌ جلوه‌می‌دهد. برای‌ او شکل‌ هر اثر هنری‌ بیان‌ کننده‌ محتوی‌ آن‌ است‌. چراکه‌ هیچ‌ شکل‌ تازه‌ای‌نیست‌ که‌ بیانگر محتوای‌ خود نباشد و این‌ شکل‌ تنها به‌ یاری‌ ساختار اثر حادث‌ می‌شود و به‌رویت‌ در می‌آید.
علاقهٔ‌ سپهری‌ به‌ هنر و مکاتب‌ فلسفی‌ خاور دور معروف‌ است‌. یکسالی‌ را هم‌ که‌ درژاپن‌ به‌ سر آورد. تا فنون‌ حکاکی‌ روی‌ چوب‌ را فرا گیرد باعث‌ شد که‌ بعضی‌ها نقاشی های‌ او راتا مدتی‌ «ژاپنی‌» بخوانند. البته‌ شباهت هایی‌ بین‌ کار او و نقاشی‌ ژاپنی‌ می‌توان‌ یافت‌ که‌ از آن‌جمله‌ است‌ توجه‌ نقاش‌ به‌ طبیعت‌ و مخصوصاً گل‌ و گیاه‌ و نیز استفاده‌ از حرکات‌ سریع‌قلموی‌، آغشته‌ به‌ رنگ‌ مشکی‌ یا قهوه‌ای‌ بر زمینه‌ای‌ از رنگهای‌ خیس‌ کمرنگ‌.
در این‌ دوره‌، سهراب‌ از نقاشیهای‌ ژاپنی‌ گرته‌برداری‌ می‌کرد: بازی‌ با فضاهای‌ خالی‌،حرکت‌ آزاد و شتاب زده‌ قلمو تقلید رنگی‌ از شیوه‌های‌ نقاشی‌ مرکب‌ و آب‌، استفاده‌ از رنگهای‌محدود آبی‌ و قهوه‌ای‌ و ناگهان‌ یک‌ گل‌، یک‌ شیئی‌ مرکزی‌ در تضاد با متن‌ در قلب‌ منظره‌، یاطبیعت‌ بی‌جان‌ ـ هدفش‌ این‌ است‌: جهان‌ را در چهار چوبی‌ منتخب‌ نشان‌ دادن‌، حیات‌ را درتضاد شدید رنگها خلاصه‌ نمودن‌.
اما اگر سپهری‌ چیزی‌ در ژاپن‌ آموخت‌ که‌ زندگی‌ او را شدیداً تحت‌ تأثیر قرارداد این‌اصل‌ بود که‌ یک‌ هنرمند جدی‌ به‌ خاطر هنرش‌ زندگی‌ می‌کند، با انظباطی‌ که‌ کارش‌ را روز به‌روز بهتر کند و آمادگی‌ او را در جهت‌ آفرینش‌ آثار نابتر افزایش‌ دهد.
یک‌ نقاش‌ خوب‌ تنها با چشم‌ و دستش‌ نقاشی‌ نمی‌کند بلکه‌ با تمام‌ وجودش‌. همانطورکه‌ یک‌ شاعر خوب‌ نیز با شعرش‌ و برای‌ شعرش‌ زندگی‌ می‌کند.
نقاش‌ از ابتدا در اندیشهٔ‌ وحدت‌ بخشیدن‌ به‌ کثرت های‌ پیرامون‌ خود بود و یافتن‌ رابطه‌ای‌بین‌ اجزاء مهم‌ سازنده یک‌ کادر و رسیدن‌ به‌ هدف‌ اصلی‌ یک‌ نما که‌ در تابلو با رنگی‌ چشمگیر نشانه‌گیری‌ می‌شد. در واقع‌ خلاصه‌ کردن‌ خویش‌ در شعر و نقاشی‌ بدان گونه‌ که‌ نقاشی هایش ‌آواز رنگها و خوابها در متن‌ مرگ‌ و آفتاب‌ و اندوه‌ شرقی‌ بود و شعرهایش‌ بازتاب‌ این‌ فضا درگنجایی‌ کلام‌.
شگرد سپهری‌ در نمایش‌ طبیعت‌، اغلب‌ گرفتن‌ بخش‌ کوچکی‌ از آن‌ و قرار دادنش‌ درگوشه‌ای‌ از قاب‌ است‌، به‌ نحوی‌ که‌ بیننده‌ بداند جزئی‌ از کل‌ را می‌بیند و هیچ‌وقت‌ جزء رافارغ‌ از کل‌ در حد خود کامل‌ و تمام‌ شده‌ نپندارد. یک‌ ریگ‌ بیابان‌، هر قدر زیبا و پر نقش‌ ونگار، تنها روی‌ زمین‌ کنار ریگهای‌ دیگر قدر و قیمت‌ دارد، نه‌ کف‌ دست‌ بیننده‌ای‌ که‌ آن را اززمین‌ برداشته‌ و ذره‌بین‌ روی‌ آن‌ گرفته‌ است‌. سپهری‌ با حذف‌ جزئیات‌ کم‌ اهمیت‌، ملایم‌ کردن‌رنگها، و خاموش‌ کردن‌ نورافکن‌ خورشید ـ که‌ با سایه‌ روشنهای‌ مشخص‌ خود وقت‌ روز وجهات‌ اربعه‌ را به‌ چشم‌ مجرب‌ نشان‌ می‌دهد ـ اشیاء تصویر کرده‌ خود را به‌ بی‌زمانی‌ می‌کشاند و آنها را چنان‌ نشان‌ می‌دهد که‌ «همیشه‌» از ازل‌ تا ابد می‌توانند وجود داشته‌ باشند.
برای‌ سپهری‌ منظره‌ یک‌ کل‌ متشکل‌ از اجزاء نیست‌. برای‌ او هر واقعیت‌ بیرونی‌ یک‌اتفاق‌ است‌ که‌ در درون‌ تو به‌ غلیان‌ می‌افتد تا آنچه‌ را باید بر سطح‌ دو بعدی‌ بوم‌ یا کاغذحادث‌ شود بنابراین‌ چه‌ نیاز به‌ این‌ که‌ چون‌ محمد غفاری‌ آسمان‌ را آبی‌، درختان‌ را سبز،دشت‌ را بدون‌ باغ‌ و پرنده‌ و باغ‌ را با گل‌ و گیاه‌ و آدمها را در قالب‌ لباسهای‌ معمول‌ زمان‌ یا درغلافی‌ از رنگ‌ پوست‌ بدن‌ بکشد. یا پابند شبیه‌سازی‌ چهره‌ها باشد. اگر پائیز است‌ پائیز رارنگ‌ زرد بزند. اگر زمستان‌ است‌ سوز و سرما را توصیف‌ کند و برف‌ را بباراند. اگر بهار است‌شکوفه‌ها را شکفته‌ کند. آسمان‌ او می‌تواند صفحهٔ‌ کاغذ باشد. رنگ های‌ او رنگ‌ است‌ که‌ ازقوانین‌ ذهنی‌ و ساختاری‌ او پیروی‌ می‌کند. از ساختاری‌ که‌ پاسخ‌ دهنده نیاز درونی‌ و حسی‌ و ادراکی‌ اوست‌. برای‌ همین‌ است‌ که‌ به‌ اصل‌ خاک‌، به‌ اصل‌ باد، به‌ اصل‌ گیاه‌ نظر دارد. واقعیت ‌بوم‌ و کاغذ مربع‌ مستطیل‌ در برابر اوست‌. بنابراین‌ قوانین‌ نور و سایه‌ حذف‌ می‌شود. نور ازجائی‌ نمی‌تابد، نور در بطن‌ اثر است‌.
او با کسب‌ مهارت‌ در طراحی‌ خوشنویسانه‌، کشف‌ ارزش‌ فضای‌ خالی‌ مثبت‌ درترکیب‌بندی‌، و رنگ‌ گزینی‌ محدودتر، گرایشی‌ بارز به‌ زیبایی‌شناسی‌ نقاشی‌ ذن‌ ]خاور دور[ ازخود بروز می‌دهد. تلخیص‌ و تقطیر شکلها، تاکید بر ریتم‌ خطها و لکه‌های‌ بیانگر، توجه‌ به‌تعادل‌ فضاهای‌ پر و خالی‌، و کار بست‌ اسلوب‌ رنگ‌آمیزی‌ رقیق‌ و سیال‌، از جمله‌ اصولی‌هستند که‌ سپهری‌ از آبمرکب های‌ خاور دور می‌آموزد. بدین‌ سان‌، او به‌ شیوه‌ای‌ موجز، نیمه‌انتزاعی‌ و بدیهه‌ نگارانه‌ دست‌ می‌یابد که‌ وسیلهٔ‌ بیان‌ مناسبی‌ برای‌ مکاشفه‌های‌ شاعرانه‌اش‌در طبیعت‌ کویری‌ خواهد شد. بعداً هم‌ سپهری‌ هرگاه‌ از کنکاش های‌ ساختاری‌ به‌ ستوه‌ می‌آید به‌ این‌ زبان‌ روان‌ مکاشفه‌ای‌ باز می‌گردد، و در طراحی هایش‌، همواره‌ آنرا با توانایی‌ بسیار بکارمی‌گیرد.
اما این‌ طرحها را نباید طرح‌ نامید. بعضی‌ از آنها از حد طرح‌ فراتر می‌رود و خود یک‌ اثرمستقل‌ نقاشی‌ است‌. بدون‌ داشتن‌ رنگ های‌ متضاد یا مکمل‌. از سیاه‌ مداد یا مرکب‌ تا سفیدکاغذ، با خاکستری های‌ گوناگون‌ که‌ پیوند پنهانی‌ و مستقیم‌ دارد با حد فشار دست‌ و حالتهای‌درونی‌ و سرعت‌ یا مکث‌ نقاش‌. از اینرو این‌ بدیهه‌ نگاری‌، که‌ خود نگاری‌ دیگری‌ است‌ ازسپهری‌ در واقع‌ خوشنویسی‌های‌ اوست‌ که‌ از کویر می‌گوید و از درخت‌ و سنگ‌ و گیاه‌ و گلدان‌و خانه‌ و آسمان‌ و یادآور طرح های‌ گذشتگان‌ ماست‌ از جانوران‌، گیاهان‌، گل ها، آدم ها، پرندگان‌و نقش های‌ هندسی‌ و اسلیمی‌ و گل‌ و بته‌... بدون‌ آن‌ که‌ کوچکترین‌ نشانی‌ داشته‌ باشد از هم‌آوائی‌ یا هم‌ سبکی‌ با آنها. و بدون‌ آن‌ که‌ روح‌ مدرن‌ آن‌ به‌ مدد شیوه‌ و اندیشه‌ و کار سپهری‌ درغبار گذشته‌ها گم‌ شده‌ باشد. در آنها نه‌ از اصول‌ طبیعت‌ گرائی‌ نشانی‌ هست‌ و نه‌ از شیوه صنعتگری‌ ریز نگاری‌ و درشت‌ نگاری‌ ایران‌ جز تشابه‌ به‌ صوری‌ با هیچ‌ مکتب‌ و استادی‌ پیوندندارد. الا با اندیشهٔ‌ سهراب‌ سپهری‌ و با بو و طعم‌ و خوی‌ طبیعت‌ ایران‌.این‌ مرزها، مرزهای‌ دست‌نیافتی‌ است‌. این‌ مرزها را فقط‌ می‌شود حس‌ کرد. در یک‌جاهای‌ معینی‌ فقط‌ باید حس‌ کرد. با حس‌ کردن‌ زندگی‌ کرد. گمانم‌ در اینجاهاست‌ که‌ خط‌نستعلیق‌ را می‌شود حس‌ کرد که‌ چرا خط‌ نستعلیق‌ ایرانی‌ است‌. متانت‌ و شعور و تمدن‌ ایرانی‌را دارد. امضای‌ سهراب‌ سپهری‌ هم‌ نستعلیق‌ است‌. ترکیب‌ فروتنانه‌ و قانع‌ ایرانی‌ را داردقناعتی‌ که‌ زبانی‌ است‌، نه‌ فکری‌ و نه‌ فلسفی‌. خیلی‌ ایرانیست‌. سپهری‌ همیشه‌ در جاهای‌خلوت‌ و تنهایی‌ تابلوهایش‌ امضا می‌کند.
پس‌ از مراجعت‌ از ژاپن‌ بود که‌ سپهری‌ مشاغل‌ اداری‌ خود را کنار گذاشت‌ و سعی‌ کردیک‌ هنرمند تمام‌ عیار و تمام‌ وقت‌ باشد و از فروش‌ پرده‌های‌ نقاشی‌ خود گذران‌ نماید. در آن‌وقت‌ حتی‌ تصور اینکه‌ روزی‌ از طریق‌ نشر اشعار خود ممکن‌ است‌ صاحب‌ درآمدی‌ شودتصور بعیدی‌ بود. و در آن‌ زمان‌ با وجودی‌ که‌ نقاشیهایش‌ در جمع‌ روشنفکران‌ مرفه‌ترخریدارانی‌ پیدا کرده‌ بود. یقیناً تصمیم‌ او در محافل‌ خانوادگی‌ «ریسک‌» بزرگی‌ قلمداد شد.بریدن‌ از آب‌ آن‌ جوی‌ باریک‌ کذایی‌ در سال‌۱۳۴۱ شجاعت‌ زیادی‌ می‌خواست‌.
از این‌ زمان‌ به‌ بعد سهراب‌ هرگاه‌ قلم‌ به‌ دست‌ می‌گیرد برای‌ خودنگاری‌ خود چندموضوع‌ آشنا و چند شکل‌ برگزیده ذهنش‌ را بی‌ رعایت‌ چند و چون‌ اشکال‌ صوری‌ پیش‌ رومی‌نهد. این‌ موضوعها از نظر صوری‌ عبارتند از:
۱- منظره‌ها - بیشتر چشم‌ انداز کویری‌، قریه‌ها، باغستان ها، جویباران‌، دره‌ها وشکاف های‌ آبرفتی‌ کوهستانها
۲- اشکال‌ هندسی‌، حرکت‌ خط های‌ رنگین‌ بر سطح هایی‌ با رنگ های‌ گوناگون‌حتی‌ رنگ‌ سیاه‌
۳- مکعب ها
۴- سنگ ها و قلوه‌ سنگ ها
۵- تنه‌ درختان‌
۶- سیب ها
۷- گل ها و شاخه‌ها و بوته‌ها و گلدان ها
نقاشی‌های‌ سپهری‌ خیلی‌ ساده‌ است‌. اغلب‌ مثل‌ یادداشتهائی‌ است‌ که‌ از لحظه‌های‌تصویری‌ خیال‌ برداشته‌ است‌. در واقع‌ او خواسته‌ است‌ که‌ لحظه‌های‌ زنده‌ را ثبت‌ کند. لحظه‌زندگی‌ را ثبت‌ کند. مثلاً زندگی‌ای‌ را که‌ سالها در لابه‌لای‌ درختان‌ یک‌ دره‌ در جریان‌ است‌تصویر کند. زندگی‌ مردمی‌ که‌ پیدا نیستند و لابه‌لای‌ درختان‌ تبریزی‌ یک‌ ده‌ در میان‌ دره‌ای‌زندگی‌ می‌کنند. از دور منظره‌ای‌ را می‌بینیم‌، از میان‌ دره‌، انبوهی‌ از درختان‌ را می‌بینیم‌ که‌ تکان‌می‌خورند. آنجا حیات‌ است‌ که‌ زیر پای‌ درختان‌ در جریان‌ است‌. مردمانی‌ هستند که‌ وقتی‌گلی‌ در گلدان‌ می‌شکفد شاد می‌شوند. زمزمه‌ جویبار را دوست‌ دارند. جویباری‌ که‌ از کناردرختان‌ می‌گذرد مثل‌ ساعتی‌ طبیعی‌ لحظات‌ عمرشان‌ را می‌برد، تا افق‌ می‌رود. گیاهان‌ را سبزنگه‌ می‌دارد علفها را می‌رویاند.
هربار که‌ سپهری‌ نمایشگاهی‌ در پیش‌ داشت‌، چهل‌ تا پنجاه‌ کار بزرگ‌ را - و اگر تمایل‌به‌ کار کردن‌ در قطع‌ کوچکتری‌ داشت‌ یکصد تا یکصد و پنجاه‌ طرحی‌ را - ظرف‌ چند ماه‌ با هم‌آماده‌ می‌کرد. و این‌ مجموعه‌ها از لحاظ‌ موضوع‌ و ویژگی های‌ اجرایی‌ کاملاً یکدست‌ وهماهنگ‌ هستند هرکدام‌ در واقع‌ یک‌ دوره‌ از کار او را تشکیل‌ می‌دهند این‌ دوره‌ها اغلب‌اختلاف‌ فاحشی‌ از لحاظ‌ موضوع‌ با هم‌ ندارند اما از نظر برداشت‌ و اجرا تفاوتهایی‌ میان‌ آنهامی‌توان‌ یافت‌. مثلاً در یک‌ دوره‌ توجه‌ سپهری‌ را بیشتر به‌ بلندیها معطوف‌ می‌یابیم‌ و در دوره ‌دیگری‌ به‌ دشت‌. در یک‌ دوره‌ گام‌ رنگها تیره‌ می‌شود و از رنگهای‌ روشن‌ برای‌ شاد کردن‌ چشم‌و دل‌ بیننده‌ خبری‌ نیست‌ و در دوره دیگری‌ بر عکس‌. گاه‌ چشم‌ نقاش‌ بیشتر در گوشه‌ وکنارهای‌ آبادی‌ می‌چرخد و گاه‌ بیرون‌ از آن‌.
در نمایشگاه‌ پنج‌ نقاش‌ و در انجمن‌ ایران‌ آلمان‌، سهراب‌ و بهمن‌ محصص‌، در کنار هم‌قرار دارند دو نقاش‌ که‌ هر دو کار خود را خوب‌ بلدند در شیوه‌های‌ بکار بردن‌ رنگ‌، زمینه‌سازی‌با هم‌ شباهتهایی‌ دارند، با این‌ تفاوت‌ که‌ بهمن‌ سبعانه‌ با انسان‌ در جهان‌ صنعتی‌ و جهان‌ سوم‌روبرو می‌شود، اما سهراب‌ در برابر وسوسهٔ‌ حضور انسان‌ در نقاشی‌ خودداری‌ می‌کند، چرا که‌انسانش‌، درخت‌، گل‌، یک‌ تکه‌ رنگ‌، کویر و نور است‌.
حذف‌ انسان‌ به‌ عنوان‌ موجودی‌ که‌ در مرکز عالم‌ است‌. یعنی‌ گریز از انسان‌ مداری‌، این‌نه‌ به‌ معنای‌ نکشیدن‌ صور انسانی‌، بلکه‌ زدودن‌ اندیشهٔ‌ انسان‌ مداری‌ از اثر هنری‌ است‌. انسان‌جزئی‌ است‌ از کل‌ هستی‌ به‌ همین‌ سبب‌ انسان‌ را در هستی‌ اشیاء. اجسام‌ و طبیعت‌ در بطن‌ آن‌،آمیخته‌ و در هم‌ تنیده‌ با آن‌ احساس‌ می‌کنی‌ نه‌ در بیرون‌ و جدا از طبیعت‌ و در برابر آن‌.منظره‌ها به‌ خوبی‌ نشان‌ دهنده‌ این‌ اندیشه‌اند. هر جا قریه‌ است‌، هرچه‌ آب‌ و گیاه‌ است‌ بدون‌آنکه‌ تصویری‌ از انسان‌ باشد حضور انسان‌ را حس‌ می‌کنی‌. در کویر قریه‌ و واحه‌ یعنی‌ حضورانسان‌.
سپهری‌ به‌ انسان‌ می‌پردازد، اما نه‌ از جدا از طبیعت‌ پیرامونش‌، کارکرد و حیاتی‌ او را به‌شیوه‌ای‌ کنایی‌ باز می‌نماید: رویش‌، اندوه‌، با هم‌ بودن‌، جدا افتادگی‌، رنگباختگی‌، شدتها وتناقضها که‌ به‌ زبان‌ رنگ‌ و در محدودی‌ سطح‌ حکایت‌ می‌شود و وسعت‌ این‌ جهان‌ معنوی‌ ازنگاه‌ شتابزدگان‌ بدور می‌ماند بعد از چند نمایشگاه‌ موفق‌، خودش‌ هم‌ مثل‌ ما از تکرار عنصر«درخت‌» خسته‌ می‌شود تا کی‌ می‌شود از یک‌ عامل‌ شناخته‌ شده‌ استفاده‌ کرد. سوزه‌ای‌ رابهانهٔ‌ ساختن‌ ترکیبهای‌ متنوع‌ رنگی‌ کرد. گاهی‌ به‌ نظر می‌رسد که‌ به‌ سفارش‌ گالری‌، آن‌ درختهادر چهارچوب‌ بوم‌ می‌روید، درست‌ همین‌ جاست‌ که‌ هنر نقاشی‌ از جستجو باز می‌ماند، اماسهراب‌ عصیانگری‌ پر تأمل‌، که‌ عصیانش‌ در لحظه‌ ظاهر نمی‌شود.
همینطور رنگ‌آمیزی‌ کارهایش‌ که‌ ظاهری‌ بسیار آسان‌ دارد. باندازهٔ‌ یک‌ لحظه‌ عمر دقیق‌است‌. گاه‌ آدم‌ را یاد رقت‌ رنگ‌آمیزی‌ رضا عباسی‌ می‌اندازد. قلمو را طوری‌ روی‌ بوم‌ می‌کشدکه‌ زیر رنگها پیداست‌. رنگهائی‌ که‌ روی‌ بوم‌ می‌اندازد مثل‌ پوست‌ لطیف‌ است‌. حرکت‌ خون‌زندگی‌ را در پشت‌ خود نشان‌ می‌دهد. این‌ طرز کار که‌ آسان‌ به‌ نظر می‌آید خیلی‌ تجربه‌ فنی‌می‌خواهد. کاریست‌ سخت‌ که‌ آسان‌ به‌ نظر می‌آید. کاری‌ است‌ سهل‌ و ممتنع‌ مثل‌ دوبیتی‌های‌عامیانه‌. مثل‌ دوبیتی‌های‌ باباطاهر. مضامین‌ سپهری‌ شباهت های‌ زیادی‌ به‌ مضامین‌ باباطاهردارد. در کارهایش‌ با تلنگری‌ موضوعی‌ را یادآوری‌ می‌کند مثل‌ باباطاهر به‌ اندازه‌ یک‌ تلنگرحرف‌ می‌زند و همانطور توجه‌ را مدتها بطرفی‌ معطوف‌ می‌دارد. لاله‌ای‌ را لابه‌لای‌ شاخه‌هانشان‌ می‌دهد. در تابلو نه‌ شاخه‌ای‌ است‌ و نه‌ گلی‌ اما او با تردستی‌ پلی‌ بین‌ تصور و واقعیت‌زده‌ است‌. در واقع‌ او واقعیت‌ را شاعرانه‌ بیان‌ کرده‌ است‌.یا اینکه‌ در یک‌ دوره‌ می‌بینم‌ نقاش‌ قلمو را رها کرده‌ و به‌ کاردک‌ روی‌ آورده‌ است‌ و دردوره‌ دیگری‌ او را در کار آزمایش‌ انواع‌ وسایلی‌ که‌ ممکن‌ است‌ به‌ جای‌ قلمو و کاردک‌ حامل‌رنگ‌ بشوند مثل‌ اسفنج‌ و قطعات‌ گونی‌ می‌بینیم‌. در اوایل‌ دههٔ‌۵۰ سپهری‌ بوته‌ها و گیاهان‌لاغر را رها کرده‌ و به‌ درختان‌ تناور توجه‌ دارد و تنه‌هایشان‌ را باغ‌ باغ‌ و جنگل‌ جنگل‌ کنار هم‌نهاد. اواخر همین‌ دهه‌ در یک‌ سلسله‌ طراحی ها و نقاشی های‌ کوچک‌ باز رجعتی‌ به‌ گذشته‌ کرد ودر خاطره‌ کوچه‌ باغ های‌ آران‌ و بیدگل‌ وارد هال‌ به‌ گردش‌ پرداخت‌.
درخت هائی‌ کهن‌ که‌ پوست شان‌ زیر آفتاب‌ ایران‌ سوخته‌ است‌. زیر سالیان‌ دراز تاریخ‌پوست‌ انداخته‌اند. درخت هائی‌ که‌ نشانه‌ای‌ از میراث‌ فرهنگی‌ ما در نقاشی‌های‌ اوست‌. در این‌دوره‌ تابلوهای‌ سپهری‌ ابهت‌ عجیبی‌ دارند. قوام‌ غریبی‌ دارند. انگار تمام‌ آن‌ بوته‌ها و گل هائی‌که‌ کاشته‌ در این‌ دوره‌ رسیده‌اند. در این‌ دوره‌ سپهری‌ به‌ توفیق‌ غریبی‌ رسیده‌ است‌. آنچه‌ را که‌گذشتگان‌ کاشته‌اند او برداشته‌ است‌. و این‌ آثار آفریده‌ شده‌اند تا بعدیها بهره‌ برند.
درختهای‌ سپهری‌ در فاصلهٔ‌ بین‌ سطح‌ و حجم‌ نوسان‌ دارند، گاهی‌ سطحی‌ رنگی‌هستند. در ارتباط‌ با رنگ مایه‌های‌ متشابه‌، گاه‌ چون‌ بخشی‌ از تندیسی‌ بریده‌ و چسبانده‌ شده‌ به‌سطح‌ تابلو. این‌ درختان‌ با رنگهای‌ زنده‌، زبر، پر قدرت‌، چه‌ در سطح‌ یک‌ تابلو و چه‌ درتابلوهای‌ متعدد یک‌ دوره‌ یا ادوار بازگشت‌، تکراری‌ می‌شوند. ریتمی‌ که‌ دایم‌ مکرر می‌شود تاهارمونی‌ کثرتی‌ وحدت‌ یافته‌ را در بیانی‌ تجسمی‌ مهار کند.
همین‌ جا درباره‌ ادوار بازگشت‌، توضیحی‌ لازم‌ است‌ که‌ سپهری‌ در دوره‌های‌ متعدد کارخود با آنکه‌ شیوه‌ عوض‌ می‌کرد، گهگاه‌ به‌ تجربهٔ‌ پیشین‌ بر می‌گشت‌ و آنرا در شکلی‌خلاصه‌تر، روشنتر و بمعنای‌ دقیقتر باز می‌آفرید. موسیقی‌ پر اشارتی‌ از زندگی‌ را در مجموعهٔ‌درختها می‌یابیم‌، یک‌ ردیف‌، یک‌ برش‌ از درختها که‌ گاه‌ سطح‌ تابلو، که‌ بخشی‌ از تابلو را درچشم‌انداز می‌پوشاند خبر از جنگلی‌ می‌دهد که‌ نمی‌بینیم‌، اما حضورش‌ در تابلو و در ما تابی‌نهایت‌ تکرار می‌شود. درختها حالاکه‌ پس‌ از مرگش‌ درباره مجموعه‌ آثارش‌ به‌ داوری‌می‌نشینیم‌ مهمترین‌ کارهای‌ سپهری‌ اند و بزرگترین‌ تجربهٔ‌ نقاش‌ که‌ توفیقی‌ عام‌ یافته‌ است‌ و ازحدود تجارب‌ سرزمینی‌ فراتر می‌رود. اگرچه‌ چند تابلوی‌ آبستره‌ فیگوراتیو او در سال های‌ بازپسین‌، خلوصی‌ عمیقتر و مکاشفه‌ای‌ جسورانه‌ را در فضای‌ نقاشی‌ و دنیای‌ رنگها نشان‌می‌دهد. در مجموعه‌ «درختها» او بیانی‌ خالص‌ دارد. نقاشی‌ می‌کند نه‌ نقاشی‌ و هنرنمایی‌ وتجدد پراکنی‌. در همین‌ دوره‌ شعرهای‌ حجم‌ سبز سروده‌ شده‌ است‌ «حجم‌ جنگلی‌» که‌ ماجزعی‌ از آنرا در منظر داشتیم‌.
یک‌ دوره‌ بسیار متفاوت‌، دوره‌ هندسی‌ سپهری‌ بود (۱۳۴۶) که‌ علاقه‌مندان ‌نقاشی هایش‌ را غافلگیر کرد به‌ جای‌ شکل های‌ آشنای‌ طبیعت‌، نقش های‌ هندسی‌ ساده‌(موندریانی‌) را - بیشتر مربع‌ و مثلث‌ - در ترکیب های‌ مختلف‌ بر پرده‌ نشانده‌ بود.
این‌ دوره کوتاه‌ مدت‌ است‌، چون‌ تجربه‌ای‌ کاملاً دور از نگرش‌ سپهری‌ است‌ شایدمی‌خواسته‌ از خود دور بشود و از دور به‌ خود بنگرد. جشن‌ شادمانه‌ای‌ بود بی‌ریشه‌. چنان‌نظمی‌ که‌ با حدود مشخص‌ تکه‌ تکه‌ سرجای‌ خویش‌، در ذهنیت‌ نقاش‌ نوظهور بود. او که‌همیشه‌ سطح‌ رنگی‌ را در هم‌ می‌آمیخت‌، فضاها را با سیلان‌ رنگ‌ و بدون‌ مرزبندی‌ یکپارچگی‌می‌دهد، حالا اجزایی‌ تعیین‌ حدود شده‌ را با نظمی‌ وام‌ گرفته‌ از خارج‌ از حوزه اندیشگی‌اش‌عرضه‌ می‌کرد که‌ شاید طنزی‌ نمایشی‌ برای‌ نشان‌ دادن‌ جهان‌ صنعتی‌ یا گریز از فضای‌ رنگی‌کدر، زبر، مهاجم‌ و کهنه‌ شده‌ بود.
سهراب‌ از وام‌گیری‌ شیوه‌ها، چونان‌ بسیاری‌ از نقاشان‌ هم نسلش‌، پروایی‌ نداشته‌ است‌اما او شیوه‌ای‌ وام‌ گرفته‌ از نقاشیهای‌ ژاپنی‌ را می‌توانست‌ در پرتو عرفان‌ شرقی اش‌ بومی‌ و از آن‌خود کند. اما دنیای‌ هندسی‌ رنگین‌ را نتوانست‌ به‌ خود یا به‌ ما بقبولاند. تا آنجا که‌ به‌ یاد دارم‌،یک‌ نمایشگاه‌ بیشتر از آن‌ دوره‌ گذرا عرضه‌ نکرد.
چیزی‌ که‌ خوشبختانه‌ ثابت‌ مانده‌ بود مجموعهٔ‌ رنگ های‌ سپهری‌ بود. این‌ پرده‌هاجماعت‌ مشتاقان‌ را چندان‌ خوش‌ نیامد. خود او هم‌ ظاهراً از این‌ دوره‌ احساس‌ رضایت‌ نکرد،چون‌ در نمایشگاه‌ بعدی‌ باز به‌ راه‌ سابق‌ برگشت‌ و همه‌ نفس‌ را حتی‌ کشیدند. سپهری‌ البته‌ به‌طور خیلی‌ جدی‌ به‌ تحول‌ کار خود می‌اندیشید و از اینکه‌ روزی‌ صرفاً کارش‌ به‌ تکرار و تقلیدآثار قبلی‌ خود بکشد ناراحت‌ بود و از همین‌ رو در دههٔ۵۰ تعداد نقاشیهای‌ او که‌ کشید به‌ نحومحسوسی‌ کمتر از تعداد نقاشیهایش‌ در دههٔ۴۰ بود. در حالیکه‌ در دههٔ۵۰ هم‌ شهرتش‌افزایش‌ یافته‌ بود و هم‌ تعداد خریداران‌.
پرده‌های‌ تنه‌ درختان‌ و نقاشیهای‌ انتزاعی‌ هندسی‌ در مجموع‌ آثار سپهری‌ همان‌ قدراستثنایی‌ و غیر مترقبه‌ به‌ نظر می‌آیند که‌ طبیعت‌ بیجان‌ها و مناظر معماری‌ کویری‌ او. سپهری‌ هنرمند متفکر جستجوگر و کمال‌ طلب‌ بود. نه‌ از بررسی‌ جریانهای‌ هنری‌ معاصر غافل‌ می‌شدو نه‌ از تعمق‌ در میراث‌ فرهنگ‌ و هنر شرق‌. بنابراین‌، مسیر تحول‌ نقاشی‌ او سر راست‌ و بدون‌فراز و نشیب‌ نبود.
و بنابه‌ گفتهٔ‌ خود سپهری‌ «باختر زمین‌، دانش‌ را با نقاشی‌ می‌آمیزد و خاور زمین‌ شعر را،نگارگر باختر به‌ سایه‌ روشن‌ و دور و نزدیک‌ می‌گراید. پرده‌ ساز خاور به‌ نقش‌ ناپیدای‌ جهان‌:آن‌ به‌ نزدیک‌ و این‌ به‌ بی‌پایان‌».
او میان‌ پیکرنمایی‌ و انتزاع‌ مطلق‌، میان‌ رویکرد حسی‌ به‌ واقعیت‌ و عقلانیت‌سازماندهی‌ تصویر در نوسان‌ بود. گاه‌ با خطوط‌ سیال‌ و رنگهای‌ خاکی‌ بدیهه‌ نگاری‌ می‌کرد وگاه‌ در ترکیب‌ بندیهای‌ خود صور هندسی‌ قاطع‌ و رنگهای‌ درخشان‌ بکار می‌رود. با این‌ حال‌،او تجربیات‌ صوری‌ متنوع‌ را عمدتاً با تاکید بر اصل‌ خلاء به‌ هم‌ پیوند می‌داد و جوهر سبک‌خود را حفظ‌ می‌کرد.
سپهری‌ به‌ نکاتی‌ توجه‌ می‌کند که‌ ساده‌اند اما سمبل‌هائی‌ از جوهر زندگی‌ هستنددرختان‌ که‌ سمبل‌ واقعی‌ زندگی‌ اجداد و نوادگان‌ هستند. خانه‌ای‌ و پنجره‌اش‌. پنجره‌ که‌ دودنیا را بهم‌ ربط‌ می‌دهد و نقاش‌ اغلب‌ مانند گلدان‌ در درگاهی‌ پنجره‌ نشسته‌ است‌. نقاش‌ که‌می‌خواهد رابطی‌ بین‌ طبیعت‌ بی‌ کران‌ و آزاد و لحظه‌های‌ زندگی‌ محبوس‌ در تنهائی‌ اطاق‌باشد. خانه‌های‌ گلی‌ برای‌ او همان‌ قدمت‌ و کهنی‌ درختان‌ را دارد. شاید خانه‌ درست‌ مثل‌گلدان‌ است‌. سپهری‌ کوشیده‌ است‌ این‌ روابط‌ را ببیند و ثبت‌ کند. نقاشی‌های‌ او بیشتر به‌ یک‌نگاه‌ شباهت‌ دارد. یعنی‌ ترکیبی‌ را که‌ در یک‌ تابلو ضبط‌ کرده‌ است‌ درست‌ مثل‌ نگاهی‌ می‌ماندکه‌ نقاش‌ یک‌ لحظه‌ بجائی‌ انداخته‌ است‌ و رفته‌ است‌. به‌ یک‌ توجه‌ شباهت‌ دارد، توجه‌ به‌پرنده‌ای‌ که‌ لحظه‌ای‌ کنار گل‌ لاله‌ می‌نشیند و قبل‌ از پرواز او، سپهری‌ این‌ لحظه‌ را که‌ به‌ اندازه ‌یک‌ نگاه‌ است‌ روی‌ تابلوئی‌ طرح‌ می‌کند و ثبت‌ می‌شود.
منظره‌ در نقاشی های‌ سپهری‌ برای‌ نخستین‌ بار از معنای‌ حقیقی‌ خود سرباز می‌زند و ازهدف‌ خود جدا می‌شود و در ردیف‌ ساختار منظره‌ نگاری‌ قرار نمی‌گیرد. ساختار منظره‌ بادیگر انواع‌ نقاشی‌ یکی‌ می‌شود و از معنا و پیام‌ سنتی‌اش‌ فاصله‌ می‌گیرد. این‌ نوع‌ گریزی‌ منظره‌در آثار سپهری‌ آنرا با طبیعت‌ بی‌جان‌ یا هر محتوای‌ دیگری‌ یکی‌ می‌کند، تنها نوع‌ گریزی‌ درمنظره‌ نیست‌، موضوع‌ گریزی‌ هم‌ وجه‌ دیگر کار اوست‌. سیبهای‌ سپهری‌ طبیعت‌ بیجان‌نیستند. از نوع‌ طبیعت‌ بی‌جان‌ دور می‌شوند و با مکعبها و خطوط‌ انتزاعی‌ و هندسی‌ او هیچ‌تفاوتی‌ پیدا نمی‌کنند. این‌ اشکال‌ صوری‌ برای‌ سپهری‌ محملی‌ است‌ برای‌ دیدار از جهان‌برداشت‌ تازهٔ‌ اوست‌ از نقاشی‌ امروز در غرب‌ و نقاشی‌ دیروز شرق‌، سپهری‌ برای‌ رسیدن‌ به‌ورای‌ واقعیت‌ صوری‌ این‌ اشکال‌، برای‌ رسیدن‌ به‌ لازمان‌ و لامکان‌ همهٔ‌ این‌ نمونه‌های‌ نوعی‌را یک‌ قالب‌ سپنجی‌ بیان‌ می‌داند. مکان‌ او سطح‌ دو بعدی‌ کاغذ یا بوم‌ است‌ و زمان‌، رنگی‌است‌ که‌ بر این‌ سطح‌ حادث‌ می‌شود. در نتیجهٔ‌ ژرف‌ نمایی‌ (پرستیکو) از کار حذف‌ می‌شود وبه‌ جای‌ آن‌ با حفظ‌ آگاهی‌ به‌ اجرای‌ ساختاری‌ بر سطح‌ دو بعدی‌، عمق‌ و حجم‌ می‌نشیند عمق‌و حجمی‌ که‌ برای‌ بیرون‌ زدن‌ از دل‌ ضخامت‌ سطح‌ دو بعدی‌، برای‌ جوشیدن‌ از بطن‌ آن‌ نیاز به‌بدیهه‌نگاری‌ دارد. بدیهه‌ نگاری‌ که‌ اندیشهٔ‌ اوست‌ در کار. برای‌ همین‌ است‌ که‌ او را بعضی‌وقتها لکه‌ نگار می‌بینیم‌.در این‌ دوره‌ که‌ او بکشیدن‌ سیبها پرداخت‌ آیا سیب‌ها میوه‌ همان‌ درختان‌ است‌؟سیب‌ها اشاره‌ است‌. تلنگریست‌.
در تابلوهای‌ سیب‌ها دوباره‌ گرده‌ سرازیری‌ تل‌ خاک‌ دیده‌ می‌شود. در همه‌ کارهای‌سپهری‌ خاک‌ وجود دارد. او عاشق‌ خاک‌ است‌. عاشق‌ زمین‌ است‌. همه‌ جا، جای‌ پای‌ سپهری‌را روی‌ خاک‌ می‌بینیم‌. روی‌ خاکهای‌ کنار بوته‌ها، روی‌ خاکهای‌ کنار جوی‌ آب‌، روی‌ خاکهای‌کنار درختان‌، درختانی‌ که‌ سیب‌هایش‌ روی‌ خاکها افتاده‌اند و مانده‌اند و یادگار نقاشی‌ اصیل‌دوران‌ ما خواهند بود.
در یک‌ دورهٔ‌ کوتاه‌ دیگر اشیای‌ خانگی‌ در کارهای‌ او روی‌ می‌نمایند. سپس‌ طبیعت‌ اورا مسخر می‌کند. او که‌ زمانی‌ به‌ مکاشفه‌، روبروی‌ طبیعت‌ ایستاده‌ بود، بعد حل‌ شده‌ در متن‌طبیعت‌، جزیی‌ از هستی‌ پیرامونش‌ شده‌ بود در درختی‌، بامی‌، نهری‌، تکه‌ ابری‌، رنگی‌.
دوره آخر کار سپهری‌، یادآور غم‌ غربتی‌ بود که‌ از کویر داشت‌، بازنمایی‌ شوق‌ وصلی‌ که‌سرانجام‌ به‌ اصل‌ خود پیوسته‌ است‌. اصل‌ او کاشان‌، شهر کویری‌ و آن‌ حوالی‌ است‌ جایی‌ که‌نور و هوا و غبار و حجمها به‌ او میدان‌ می‌داد که‌ دوباره‌ به‌ فضاهای‌ خالی‌ خود جای‌ بیشتری‌اختصاص‌ دهد و آن‌ فضای‌ یکپارچه‌ تهی‌ را با چند خط‌ رنگی‌ نشت‌ کننده‌ سریع‌، حجمی‌ نازک‌آرا ببخشد.
به‌ فضاهای‌ مأنوس‌ بازگشته‌، خود را در ورای‌ آن‌ فضای‌ تهی‌، آن‌ چند خط‌ شتابزده‌قهوه‌ای‌ و خاکستری‌ پنهان‌ می‌کرد. کویر را از درون‌ نقاشی‌ می‌کرد و از درون‌ خود و از درون‌تاریخ‌ کویر. البته‌ او در این‌ بازگشت‌ به‌ سنت‌ تنها نبود، سنت‌ در دههٔ‌ پنجاه‌، بیشتر در شکل‌ظاهریش‌ مقبولیت‌ تام‌ یافته‌ بود. سپهری‌ ژرفتر با سنت‌ روبرو شد. از جهان‌ انسانی‌ پنهان‌ شده‌درون‌ سنت‌، به‌ فرهنگ‌ ذخیره‌ شده‌ در این‌ شکلهای‌ کهن‌، از حجم‌های‌ بدیهی‌ و رفتارهای‌ به‌ظاهر ساده‌ بی‌خبر نبود و این‌ کار او از حد تزئین‌ و تکرار اشکال‌ و مضامین‌ قدیمی‌ فراترمی‌برد.
خورشید کویر، که‌ بسیاری‌ از نقاشان‌ را به‌ ترسیم‌ دایره‌های‌ بزرگ‌ اغراق‌آمیز ترغیب‌می‌کند در نقاشی‌های‌ سپهری‌ انگار وجود ندارد. سایهٔ‌ علف‌ را افتاده‌ بر زمین‌ نمی‌بینیم‌ وسرخی‌ لحظهٔ‌ غروب‌ را نقش‌ شده‌ بر آسمان‌ کویر در پرده‌های‌ سپهری‌ مشاهده‌ نمی‌کنیم‌. برای‌نقاش‌ هیچ‌ لحظهٔ‌ خاصی‌ مهم‌ نیست‌ و همهٔ‌ لحظه‌ها مهمند. زمان‌ جاری‌ است‌ و گذشت‌ زمان‌را تنددستی‌ نقاش‌ «منجمد» نمی‌کند. چشم‌ و دست‌ سپهری‌ با دوربین‌ عکاسی‌ در مقایسه‌نیست‌، اگر کمال‌ الملک‌ در ضبط‌ جزئیات‌ تصویری‌ با دوربین‌ عکاسی‌ به‌ رقابت‌ بر می‌خاست‌.سپهری‌ از این‌ لحاظ‌ با کسی‌ یا وسیله‌ای‌ رقابت‌ ندارد. سرعت‌ یکهزارم‌ ثانیه‌ یا یک‌ ثانیهٔ‌ دریچهٔ‌دوربین‌ برای‌ او یکسان‌ می‌باشد.
رفتن‌ به‌ عمق‌، هرچه‌ ساده‌تر شدن‌، خلاصه‌تر شدن‌، شکل‌ رمزی‌ به‌ اشیاء رنگها ورابطه‌ها دادن‌، فریاد رنگهای‌ دوره‌ آغازین‌ خود را بدل‌ به‌ نجوای‌ رنگمایه‌ها کردن‌، هرچه‌فضای‌ رها شده‌ بر سطح‌ اعتبار بخشیدن‌، ترکیبهای‌ باز، غیر متعارف‌ با ساختهای‌ کنایی‌ تابدانجا که‌ چندتایی‌ از کارهایش‌ تجرید محض‌ رنگ‌ است‌. ویژگیهای‌ دوران‌ آخر کار سپهری‌ رانشان‌ می‌دهد.
از جملهٔ‌ آثارش‌ در جمعبندی‌ می‌توان‌ اینگونه‌ نام‌ برد:
۱- طبیعت‌ بی‌ جان‌ (گلدان‌ کنار پنجرهٔ‌ باز) (۱۳۳۶ش-۱۹۵۷)
۲- شقایقها، جویبار و تنه‌ درخت (۱۳۳۹ش-۱۹۶۰)
۳- علفها و تنه‌ درخت‌(۱۳۴۱ش-۱۹۶۲)
۴- تنهٔ‌ درختان‌ مورب(‌۱۳۴۸ش-۱۹۷۰)
۵- ترکیب‌بندی‌ با نوارهای‌ رنگی(۱۳۴۹ش-۱۹۷۱)
۶- ترکیب‌بندی‌ با مربعها (۱۳۵۱ش-۱۹۷۳)
۷- طبیعت‌ بی‌جان‌ با سیبها (۱۳۵۶ش-۱۹۷۷)
۸- منظرهٔ‌ کویری‌(۱۳۵۷ش-۱۹۷۸)
میهن‌ او نقاشی‌ بود. میهن‌ او کویر رنگ‌ و حیاتی‌ جوشنده‌ از آن‌ است‌. او در میهن‌ خود هر روزدوباره‌ کشف‌ می‌شود.
برای‌ درک‌ نقاشی‌ سهراب‌ سپهری‌ بینندهٔ‌ آثار او باید این‌ موارد را همیشه‌ به‌ یاد داشته‌باشد:
۱- گریز از داستان‌ گویی‌
۲- گریز از توصیف‌
۳- به‌ قالب‌ کشیدن‌ احساس‌ و ادراک‌ از جهان‌ در بدیهه‌ نگاری‌
۴- به‌ کار گرفتن‌ خط‌ها، علامتها، لکه‌ها، رنگها نه‌ به‌ عنوان‌ تقلید از الگوهای‌ واقعی‌ و نه‌ تجسم‌واقعیت‌ بلکه‌ پی‌ ریختن‌ واقعیتی‌ تازه‌ بر اساس‌ مصالح‌ نقاشی‌ مثل‌ کاربرد واژگان‌ در شعرنیمائی‌.
۵- توجه‌ به‌ تندنگاری‌
۶- حذف‌ انسان‌ به‌ عنوان‌ موجودی‌ که‌ در مرکز عالم‌ است‌. یعنی‌ گریز از انسان‌ مداری‌. این‌ نه‌به‌ معنای‌ نکشیدن‌ صور انسانی‌، بلکه‌ زدودن‌ اندیشهٔ‌ انسان‌ مداری‌ از اثر هنری‌ است‌ انسان‌جزئی‌ است‌ از کل‌ هستی‌. به‌ همین‌ سبب‌ انسان‌ را در هستی‌ اشیاء اجسام‌ و طبیعت‌ در بطن‌ آن‌،آمیخته‌ و در هم‌ تنیده‌ با آن‌ احساس‌ می‌کنی‌ نه‌ در بیرون‌ و جدا از طبیعت‌ و در برابر آن‌.منظره‌ها به‌ خوبی‌ نشان‌ دهندهٔ‌ این‌ اندیشه‌اند. هرجا قریه‌ است‌، هرچه‌ آب‌ و گیاه‌ است‌ بدون‌آنکه‌ تصویری‌ از انسان‌ باشد حضور انسان‌ را حس‌ می‌کنی‌، در قریه‌، کویر و واحه‌ یعنی‌ حضورانسان‌.
۷- حدف‌ و کاهش‌ یعنی‌ ایجاز در کار
۸- توجه‌ به‌ ساختار و رسیدن‌ به‌ یگانگی‌ در شکل‌ و محتوا
۹- حذف‌ زمان‌ و مکان‌ با زبان‌ رنگ‌ و خط‌
۱۰- نقاشی‌ به‌ عنوان‌ یک‌ کار فکری‌ نه‌ یک‌ کار دستی‌، نه‌ صنعتگری‌
۱۱- گریز از شهر که‌ ساختهٔ‌ دست‌ انسان‌ است‌ و غوطه‌ زدن‌ در حجم‌ و رنگ‌ و خط‌ و حرکت‌خاک‌ و گیاه‌ و اجرای‌ آن‌ در سطحی‌ دو بعدی‌ از کاغذ و بوم‌
۱۲- توجه‌ به‌ این‌ که‌ هنر هر دوره‌ای‌ پاسخگوی‌ نیاز احساس‌ و ادراک‌ همان‌ دوره‌ است‌ وارتباطی‌ با قبل‌ از خود ندارد. هرگونه‌ ارتباطی‌ با گذشته‌ یک‌ پیوند زیست‌شناسانه‌ است‌.
۱۳- پذیرش‌ نقاشی‌ به‌ عنوان‌ یک‌ خودنگاری‌ فردی‌ نه‌ توصیف‌ بیرون‌ از ذهن‌ و واقعیت‌ بااتکای‌ به‌ عناصر طبیعت‌ و زندگی‌
۱۴- ثبت‌ حرکت‌ و زندگی‌ جانداران‌، گیاهان‌، باد، آفتاب‌، بو و طعم‌ خاک‌ به‌ عنوان‌ یک‌ اثرهنری‌ به‌ ترجمانی‌ از وضعیت‌ صوری‌ آنها در خطوط‌ و رنگهای‌ نقش‌ بسته‌ بر کاغذ
۱۵- عدم‌ توجه‌ به‌ ژرفنمایی‌ (پرستیکو) کالبدشناسی‌ (آناتومی‌) به‌ شیوهٔ‌ گذشتهٔ‌ غرب‌ و کاربردجدید آن‌ در قرن‌ بیستم‌
۱۶- گریز از واقعگرایی‌، فرا واقعگرایی‌، گزاره‌گرائی‌، طبیعت‌ گرائی‌ و جایگزین‌ کردن‌ بدیهه‌نگاری‌ تجربی‌ به‌ جای‌ همهٔ‌ این‌ مکتبها
با نگاهی‌ به‌ چند نقاشی‌ او می‌توان‌ نتیجهٔ‌ جست‌ و جوهای‌ او را به‌ آسانی‌ دریافت‌.

بر گرفته از:
۱- نقاشی ایران از دیرباز تا اکنون- روئین پاکباز ۱۳۷۹
۲- پیامی در راه - داریوش آشوری -کریم امامی - حسین معصومی همدانی-۱۳۷۱
۳- سهراب سپهری شاعر - لیلی گلستان ۱۳۵۹
۴- CDسهراب سپهری - شرکت رسانه پویا ۱۳۸۰
۵ - سهراب سپهری طرح ها و اتود ها -محسن طاهر نو کنده ۱۳۶۹
۶- باغ تنهایی - حمید سیاهپوش ۱۳۷۳
عکس های فوق از سایت www.sohrabsepehri.com اخذ شده است.
تالیف: آذر امیدی

وبگردی
جنجال ساشا پسر سفیر !
جنجال ساشا پسر سفیر ! - ساشا سبحانی که فرزند سفیر پیشین ایران در ونزوئلاست در این ویدئو می‌گوید: تا کی می‌خواهید حسادت کنید، به جای بد و بیراه نوشتن برای من بروید پول در بیاورید، اگر نمی‌توانید پول دربیاورید، نمی‌توانید زندگی کنید، بروید بمیرید. تمام!
منابع ملی را به چینی‌ها اجاره داده و سالها به مردم دروغ گفته‌اند
منابع ملی را به چینی‌ها اجاره داده و سالها به مردم دروغ گفته‌اند - به فاصله چندسال از انتشار اخباری که حکایت از واگذاری مجوز صید ترال به چینی‌ها در آب‌های جنوبی کشورمان داشت و همواره تکذیب می‌شد، بالاخره مشخص شد که تکذیب‌های مسئولان غیرواقعی بوده است؛ واقعیتی عجیب که موجب بروز ابهامات فراوانی می‌شود.
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد
پشت پرده سفر مجرّدی عراقی‌ها به مشهد - اردیبهشت ۹۴ بود که روزنامۀ انگلیسی «گاردین»، در فقدان رسانه‌های کارآمد محلّی، گزارشی منتشر کرد با عنوان «عبادت، غذا، سکس و پارکِ آبی در شهر مقدس مشهدِ ایران»
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران
ویدئو / تشییع پیکر «آقای بازیگر» سینمای ایران - پیکر مرحوم عزت‌الله انتظامی بازیگر باسابقۀ سینما و تئاتر ایران صبح یکشنبه (۲۸ مرداد) با حضور جمعی از اهالی فرهنگ و هنر، وزیر ارشاد و علاقه‌مندان سینما و تئاتر، از تالار وحدت تشییع شد. عزت سینمای ایران بامداد جمعه (۲۶ مرداد) در سن ۹۴ سالگی درگذشت.
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی
مراسم تشییع پیکر عزت‌الله انتظامی - پیکر عزت‌الله انتظامی، بازیگر فقید سینما، تئاتر و تلویزیون، صبح یکشنبه - ۲۸ مرداد - با حضور جمع زیادی از هنرمندان و علاقه‌مندان، از تالار وحدت تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) تهران به خاک سپرده شد.
عکسی عجیب از  تجمع حوزویان قم
عکسی عجیب از تجمع حوزویان قم - براستی داستان درگذشت آقای هاشمی و استخر چه بوده است؟ چرا از تهدید سیاسی و امنیتی در این تصویر استفاده شده است؟ چه افراد و جریانی پشت این پلاکارد هستند؟
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند
سفیر آلمان تعطیلات خود را در بین عشایر بختیاری گذراند - میشائل کلور برشتولد، سفیر آلمان در ایران برای گذراندن تعطیلات تابستانی خود با عشایر بختیاری در دره کوهرنگ زاگرس همراه شده است. منبع
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند!
تریلی در اهواز چپ کرد، مردم بارش را غارت کردند! - یک تریلی در اهواز واژگون شد و مردم به جای کمک به راننده مصدوم بار تریلی را بردند
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه
بازگشت گوگوش به ایران و نحوه برخورد با او در فرودگاه - در ویدئوی زیر روایت فائقه آتشین (گوگوش) را از بازگشت به ایران بعد از انقلاب و نحوه برخورد پاسدار فرودگاه و دادستانی با او می شنوید. او این خاطرات را سال ۲۰۰۰ در تورنتوی کانادا روایت کرد.
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری
ماجرای عکس متفاوت وزیر جوان و هشتگ‌های توییتری - نكته جالب در اين ميان، گستردگي و تنوع واكنش‌ها به پوشش «وزير جوان» بود. تا آن‌جا كه در ميان كاربران بودند گروهي كه اين پوشش را در حد «شق‌القمر» بالا برده و اين تفاوت ظاهري را نشانه‌اي از تفاوتي عميق در نوع نگاه آذري‌جهرمي تحليل كردند و در مقابل، طيفي نيز «وزير جوان» را به‌خاطر تلاش براي آنچه ازسوي اين كاربران نوعي «پوپوليسم» و «عوام‌فريبي» خوانده شد
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت!
اظهارات تند احمدی نژاد علیه روحانی و دولت! - محمود احمدی نژاد با انتشار پیام ویدیویی تندی علیه رئیس جمهور، وی را هم دست رئیس دو قوه دیگر نامید و خواستار کناره گیری حسن روحانی از مقام ریاست جمهوری شد.
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه
فیلم سانسور شده خوانندگی سحر قریشی در یک برنامه - سکانس سانسور شده مسابقه «13 شمالی» که در آن سحر قریشی ترانه های مشهور چند تن از خوانندگان را می خواند، ببینید. اولین قسمت این مسابقه در شبکه نمایش خانگی توزیع شده است.
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی!
عاشق شدن لیلای سریال پدر،داستانی کاملا واقعی! - روایت نازنین پیرکاری،مجری و تهیه کننده تلویزیون از عاشق شدن خود که داستان سریال پدر شد...
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد
یک ژن خوب تازه: جان متاعی است که هر بی سروپایی دارد - مهمترین بخش های سخنان او اینجاست که عنوان می کند: چه کسی در جریان انقلاب بوده؟ اگر یک عده ای جان دادند، یک عده ای هم این وسط پول دادند. او که گویا دستی در شعر هم دارد، سخن عجیب تری از آنچه پیش از این گفته بر زبان جاری می سازد و با به کار بردن این بیت که «جان چه باشد که نثار قدم دوست کنم *** این (جان) متاعی است که هر بی سروپایی دارد» ...
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد
ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد - برای آمریکا کم هزینه‌ترین استراتژی ادامه وضع موجود است. ترامپ در یک سال گذشته کاری کرد که ۳۰ میلیارد دلار دارایی ایران از کشور خارج شود. این پول به کشور‌هایی مثل ترکیه، گرجستان، ارمنستان، مالزی و ... که از ثبات و امنیت برخوردارند رفت و در این کشور‌ها سرمایه گذاری شد. همین موضوع کمر اقتصاد ایران را می‌شکند. در این یک سال دلار به نزدیک ۱۰ هزار تومان رسیده است. ترامپ حتی به شلیک یک گلوله نیاز ندارد. اگر…
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد!
سحر تبر چهره واقعی‌اش را آشکار کرد! - سحر تبر سال گذشته برای اولین بار در رسانه‌های جهان دیده شد. گمانه زنی می‌شد که او برای شباهت پیدا کردن به آنجلینا جولی ۵۰ عمل جراحی داشته است. اما او در نهلایت شبیه شخصیت "عروس مرده" تیم برتون به نظر می‌رسید.
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد!
ترجیح می‌دهید کدام‌ زن همکار شوهر شما باشد! - یک بنر تبلیغاتی که ظاهراً با هدف ترویج فرهنگ حجاب طراحی شده، سبب‌ساز واکنش‌های کاربران شبکه اجتماعی توییتر شده است. در این بنر، از رهگذران خواسته شده بین دو گزینه موجود، زنی چادری و زنی مانتویی، انتخاب کنند ترجیح می‌دهند کدام‌یک همکار همسرشان باشد!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر!
فیلم قتل عجیب زن جوان توسط شوهرش در اسلامشهر! - در اتفاقی عجیب و غیر قابل باور فردی امروز به دلیل درخواست طلاق همسرش در خیابان اسلامشهر وی را با ضربات چاقو از پای درآورد، از سرنوشت این خانم اطلاع دقیقی در دست نیست.