شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۹۷ / Saturday, 21 April, 2018

نوای خاموش در مجموعه تاریخی بازار کاشان


نوای خاموش در مجموعه تاریخی بازار کاشان
شهر تاریخی کاشان با قدمتی گران به اندازه تپه های باستانی سیلک همچون نگینی پُر بها در میان کویر و دامنه های زاگرس همچنان پایدار و استوار خودنمایی می کند.
مجموعه بازار از دوران ساسانیان در شهرهایی که رونق بازرگانی داشتند شکل گرفت. بازار به عنوان نهادی اقتصادی اجتماعی استخوان بندی شهر و روستاهای بزرگ به شمار می رود. هسته ابتدایی بیشتر بازارها در حوالی دروازه مهم شهرتشکیل شده و در امتداد مسیرهای اصلی گسترش و ادامه می یافت. شکل گیری بازار و نحوه توسعه و ساماندهی فضاها، به کارکرد و رشد اقتصادی آن بستگی داشته است. تعامل و هماهنگی بین عناصر بازار همواره به پویایی بازار کمک می کند. مجموعه بازار کاشان نیز با سامان مندی فضاهای معماری و همجواری با راه های بازرگانی باستانی، یکی از پر رونق ترین و با شکوه ترین بازارهای ایران به شمار می آید به طوری که مؤلف کتاب زینت المجالس می نویسد: مثل بازار کاشان در تمام جهان نیست و طول آن هزار قدم است... . در یک توصیف اجمالی بازار کاشان در مجموعه بافت تاریخی شهر، همچون ستونی مستحکم و پایدار با امتدادی خطی به آن شکل داده و این جریان، حکایت از بازاری عظیم، با شکوه و منسجم دارد که تحت تأثیر قابلیت ها و عوامل اقتصادی، با پیوندی نزدیک براساس رابطه متقابل عملکردی، سامان یافته و به ساختارکالبدی شهر معنا و مفهوم بیشتری داده است.
● پیشینه تاریخی
شهر تاریخی کاشان از گذشته های دور با نام های کاسیان، کاه فشان، چهل دختران، کاشیان و رستاق قاسان خوانده می شده است. طبق روایات کتب معتبر تاریخی این شهر جزیی از ناحیه چهل حصاران بوده و حد میان اصفهان و قم محسوب می شده است. پیش از ظهور و گسترش دین مبین اسلام، مردم دشت کاشان زرتشتی بوده و به زبان پارسی با لهجه اوستایی سخن می گفتند. کاشان در سال های نخستین هجری دارای آبادی، قلعه های بسیار و مسجد جامع بوده است. این شهر ۴ دروازه بزرگ به نام های دروازه قم، دروازه یزد - اصفهان، دروازه خراسان و درب باغ داشته است. مقدسی در کتاب خود می نویسد: کاشان شهری نامور و کهن ساز در مرز کویراست و پیرامون آن کشتزارهای آباد و کاریز های فراوان دارد... .
● مجموعه تاریخی بازار کاشان: از دیرباز بازار کاشان به جهت ساماندهی منظم و معماری بی نظیر و با شکوه مجموعه فضاهایش مورد توجه و تحسین بوده است. به طوری که سر آنتوان شرلی شرحی در باب یکی از سفرهایش با شاه عباس به کاشان می نگارد و همچنین تاورنیه فرانسوی در سفرنامه خود می نویسد: بازار های کاشان خیلی زیباست و با تاق های خوب پوشیده شده، کاروانسرا ها هم بزرگ و راحت است... .
بازار کاشان با وجود رونق و زیبایی بسیار در دوران سلجوقی و صفوی، به سبب زلزله شدید در سال ۱۱۹۲ ه.ق دچار ویرانی و افول شد که در پی وقوع این حادثه علاوه بر تخریب ابنیه تاریخی شهر، بافت بازار نیز منهدم گشت. می توان فضاهای معماری امروز بازار کاشان را نشانی از بازسازی های دوران قاجاریه و بخصوص دوره حکمرانی فتحعلی شاه دانست. مجموعه تاریخی بازار کاشان از نظر مکانی با امتداد شرقی - غربی از دروازه قدیمی شهر (دروازه دولت) آغاز شده و تا گذر پا نخل ادامه می یابد. در گذر از این مسیر، راسته بازار مسگرها، میانچال، بالا بازار، درب زنجیر، زرگر ها و گذر نو مشاهده می شوند.
● عناصر و فضاهای فرهنگی، تاریخی بازارکاشان
فضاهای شهری و ارتباطی: عناصری چون راسته اصلی، راسته های فرعی، دالان، چهارسو (چهار سوق)، میدان و جلوخان را می توان از فضاهای شهری و ارتباطی بازار دانست. اغلب بازارهای ایران به صورت خطی شکل گرفته اند و با اهمیت ترین مسیر با حجره های اطرافش، راسته اصلی بازار را شکل می دهد و در امتداد راسته اصلی، اصناف و مشاغل معتبر قرار می گرفتند.
توسعه و گسترش بازار در معابر و مسیرهای فرعی موجب به وجود آمدن راسته های فرعی می شوند. فراوانی راسته های فرعی به رونق فعالیت های اقتصادی بستگی دارد. اغلب، هر راسته فرعی مختص یک صنف مشخص بوده است. دالان معمولاً در بازارهای سنتی عملکرد ارتباطی بین راسته های بازار با یک فضای معماری را داشته است. در بازار کاشان راسته اصلی، مجموعه میانچال به عنوان کانون اصلی بازار می باشد که بر خلاف الگوهای دیگر، شکل خطی ندارد. این مجموعه شامل عناصر مختلفی چون تیمچه، سرا، آب انبار و مسجد مدرسه است. وجود چهار سوق میانچال و راسته های فرعی یا بازارچه های کفاش ها، بزازها، ریسمانچی ها و بازار ملک بر شکوه و جلال این مجموعه می افزاید. چهار سو یا چهار سوق محل تقاطع ۲ راسته مهم بازار است که این فضا از حیث اقتصادی و اجتماعی بسیار با اهمیت بوده است. راسته مسگرها از میدان دروازه دولت تا میدان سنگ (مسجد میرعماد) به عنوان یکی از پررونق ترین راسته های بازار کاشان به حساب می آید. در بخشی از میدان سنگ، جلوخانی قرار دارد که به نوعی فضای ارتباطی و دستیابی به مسجد میرعماد را فراهم می کند. درباره بازار مسگران کاشان در یک سفرنامه فرنگی آمده است: بازار مسگرهای کاشان با صدای چکش دائمی که روی مس می خورد و کوره هایی که مس در آن سرخ می شود، یکی از نقاط دیدنی و تماشایی مشرق زمین است. از مسجد میرعماد (میدان سنگ) تا مجموعه میانچال را راسته بازار بزرگ یا بالا بازار می نامند که یکی از پرجنب و جوش ترین راسته های بازار کاشان است.کارکرد این راسته، صباغی یا رنگرزی بوده و آن را منسوب به حاج حسین صباغ می دانند که بانی آب انباری به همین نام در بازار است . در ادامه بازار پس از گذر از مجموعه میانچال راسته های زرگرها، گذر نو و پا نخل را مشاهده می کنیم. بازارچه پانخل به دلیل ساخت خیابان از پیوستگی کالبدی بازار جدا مانده و اکنون این قدیمی ترین بخش بازار کاشان بدون هیچ عملکردی در انتهایی ترین بخش بازار از چرخه اقتصادی شهرخارج شده است. پس از بازار پانخل، محله درب باغ و نهایتاً دروازه غربی قدیمی شهر قرار دارد.
● عناصر و فضاهای معماری
حجره (دکان)، کاروانسرا، تیمچه و قیصریه از فضاهای معماری بازار به شمار می روند. دکان یا حجره از کوچکترین ولی مهم ترین فضاهای معماری بازار است. در واقع می توان گفت راسته بازار با حجره های پیرامونش هویت می یابند.کاروانسراها نیز به عنوان شاخص ترین فضای معماری بازار کارکردی همانند مجتمع های تجاری امروزی داشته است. با تضعیف نقش کاروان ها در سامانه حمل و نقل بازار، واژه کاروانسرا به سرا یا کاروانسرای شهری تغییر پیدا کرد. نحوه استقرار در کاروانسراهای شهری به صورت موقت بوده و به همین جهت بیشتر آنها فاقد شترخوان یا اصطبل هستند. اغلب سراها دارای یک میانسرا یا حیاط مرکزی هستند و در ۴ سمت آنها حجره هایی در ۲ اشکوب ساخته می شد. به طور معمول فضاهای زیرزمین به عنوان انبار و محل نگهداری کالا مورد استفاده بوده و حجره اشکوب همکف محل عرضه کالا و اشکوب فوقانی به عنوان دفتر اداری ، کارکردی بازرگانی داشته است. تیمچه به معنی کاروانسرای کوچک بوده است ولی در دوره معاصر، به سرای کوچک سرپوشیده اطلاق می شود که با پاساژهای امروزی قابل قیاس هستند. ویژگی سرپوشیده بودن تیمچه ها، شرایط را برای عرضه کالاهای با ارزش مانند فرش و پارچه فراهم می کند. از نمونه این بناها در بازار تاریخی کاشان می توان به تیمچه های امین الدوله ، بخشی، صباع، بروجردی ها، تبریزی ها و تیمچه سیدآقا اشاره کرد. از نظر طراحی معماری در بازارها، ترکیب های متفاوتی از تیمچه و کاروانسرا وجود دارد که یکی از نمونه های زیبا و معمارانه آن تیمچه و سرای بخشی در کاشان است. این مجموعه از لحاظ تناسبات و ساماندهی فضایی در بازار کاشان بی نظیر است. واژه قیصریه به معنی بازار شاهی است ولی در ایران به فضایی گفته می شود که خصوصیات معماری و کالبدی تیمچه یا دالان را دارد ولی کارکرد آن عرضه کالاهای لوکس مانند منسوجات است. مادام دیولافوآ در سفرنامه خود در دوران قاجار، درباره یکی از تیمچه های بازار کاشان چنین می نویسد: بازار شهر کاشان وسیع است و سقف آن دارای گنبد های کوچکی است که به هم پیوسته و جا به جا کاروانسرایی هست که مخزن مال التجاره است. این کاروانسراها تاجرنشین و غیر از آنهایی است که مسافران در آن منزل می کنند و دارای بناهای مجلّل و مزینی هستند. یکی از بهترین نمونه های آنها کاروانسرای تازه [احتمالاً تیمچه امین الدوله غفاری] است.
شکل آن مانند منشور مربع القاعده است و در ۲ سمت آن در ورودی دارد. تمام بنا با آجر ساخته شده و در سقف از آجرهایی مانند کاشی لعابدار برجسته بکار رفته که نمایش قشنگی دارد. در سقف آن هم ۳ روزنه بزرگ است که به قدر کافی محوطه را روشن می کند... . تیمچه امین الدوله به دستور فرخ خان غفاری در سال ۱۲۸۵ ه.ق عهد ناصر الدین شاه قاجار از سوی استاد معمار مریم کاشانی ساخته شد. کاروانسرای گمرک یا سرای خان که از نظر وسعت و بزرگی در بازار کاشان بی همتاست، در سمت شمالی بالا بازار و نزدیک میدان سنگ واقع شده است. درباره وجه تسمیه این کاروانسرا آمده است: در دوره قاجاریه که گمرک محلی و ولایتی معمول بود، چون دفتر مرکزی گمرکات کاشان در سرای شریف خان دایر بود، از آن جهت به سرای گمرک مشهور شد و نخستین پستخانه شهر در آن ساخته شد. در بالای ورودی حجره های اطراف میانسرا، کاشی های منقوش هندسی و روایی وجود دارد که مجلس بزم و رزم و شکار و ... را نمایش می دهد. از دیگر کاروانسراها در بازار تاریخی کاشان می توان کاروانسرای ذغالی ها، کاروانسرای نو و میرپنج را نام برد که به سبب نزدیکی به دروازه اصلی شهر، نقش به سزایی در تبادلات اقتصادی شهر داشته اند.
● فضاهای خدماتی و عمومی:در مجموعه بازار به سبب آمد و شد بسیار، تعدادی از فضاها با عملکرد عمومی و خدماتی در راسته اصلی یا پیرامون آن شکل می گرفت. در ساماندهی فضایی بازارها، با توجه به وسعت و حجم مبادلات تجاری و بازرگانی، عناصر و فضاهایی همچون مسجد، مدرسه، آب انبار، سقاخانه و ... تعبیه می شده است. تعدد این نوع فضاها و نحوه قرارگیری آنها در بازار به ویژگی های کالبدی و کارکردی بازار ها بستگی داشته است.آب انبار صباغ، مسجد مدرسه میانچال، مسجد میرعماد، مسجد امام خمینی (سلطانی)، آب انبار وحمام گذر نو و حمام خان از نمونه فضاهای خدماتی و عمومی در مجموعه تاریخی بازار کاشان هستند. مسجد مدرسه میانچال در راسته اصلی متعلق به دوران صفوی است و شامل ۲ میانسرا و حجره هایی در پیرامون و شبستانی وسیع است. مسجد مدرسه سلطانی در دوران قاجار و در سال ۱۲۲۶ ه.ق با الگوی مدارس صفوی ساخته شده است. این مدرسه تاریخی دارای سردری عظیم با آرایه های بسیار کاشیکاری است که جفت آن در میانسرا، گنبدی رفیع قرار دارد. مسجد میرعماد نیز در میدان سنگ، دارای کتیبه ای متعلق به قرن نهم ه.ق است. البته به گمان زیاد قدمت آن بیشتر، یعنی قرون ۵و۶ ه.ق باشد. شبستان و گنبد تیموری و محراب پیش از سلجوقی آن صحّه ای بر این مدعاست. حمام تاریخی رازقیه یا خان در اواسط راسته بالابازار در دوره زندیه بارها از سوی سیاحان و گردشگران مورد ستایش قرار گرفته است.آب انبار صباغ براساس کتیبه موجود بر بدنه مقابل جلوخان متعلّق به سال۱۲۴۰ ه.ق است. این آب انبار از معظم ترین آب انبارهای تاریخی کاشان به جهت سر در عالی و ارائه های باشکوه کاشیکاری، به شمار می آید.
مجموعه فرهنگی، تاریخی بازار کاشان با وجود تمام قابلیت های نهفته و آشکارش در برابر خانه های تاریخی و جاذبه های فراوان دیگر موجود در شهر کاشان متأسفانه مورد بی مهری مسئولان و بازدیدکنندگان قرار گرفته است. با اندکی توجه بیشتر، بی شک رونق و ماندگاری بازار کاشان پایدارتر خواهد ماند.

ساشا ریاحی مقدم
کارشناس ارشد مرمت معماری - مدرس دانشگاه

منبع : روزنامه ایران

مطالب مرتبط

مطابقت نام بی بی شهربانو با الهه ایرانی ـ سومری بابا

مطابقت نام بی بی شهربانو با الهه ایرانی ـ سومری بابا
به قول هاتف اصفهانی "دل هر ذره ای که بشکافی آفتابیش در میان بینی". در عرصه فرهنگ تاریخ اساطیری ادیان نیز همین امر غالباً مصداق دارد. چنانکه اسمی به صورت ظاهراً عامیانهً بی بی شهربانو در مقام دختر یزدگرد (در اینجا در واقع نه به معنی آفریده خدای بلکه خدای خالق= انو) و زن افسانه ای حسین ابن علی امام محبوب شیعیان (در اینجا اساس هوشنگ ایرانیان) به ما میرسد و کندکاو اساطیر با فرهنگ لغات زبانهای کهن نشان میدهند که الهه سومری معروفی به نام بابا (سهم بخشنده) و همسرش ایزد نین گیرسو (ایزد سنگ آتش زنه و افزایش دهنده) در اعماق قرون ماقبل میلاد مسیح در بابل سومریان و اکدیان در بنیان این شخصیت اساطیری و همسرش قرار گرفته است و پایه اساطیر معروف دینی بسیاری ا ز جمله یوسف (افزایش دهنده= گیه مرتن/ کیومرث اوستا) و مریم (موئیرای یونانیان= الهه تسهیم و تقدیر) در انجیلها یعنی والدین مسیح (در واقع والدین میثه/مشیه/میثره/ ایزد مهر) و یوسف (آتیس فریقیها) و ذولیخا (پرگیس= کیبله فریقیها) در روایات توراتی و قرآنی و هوشنگ (خوب تقسیم کننده زمینها) و همسرش گوزگ (باکره با حجاب و مستتر= آناهیتا) در اوستا و کتب پهلوی گردیده است. حتی نام سومری معادل خود هوشنگ یعنی خورساگ به سومری یعنی داور زمینها به پارسی یعنی دارای سنگ درخشان و آتش زنه در این باب قابل مشاهده میگردد چه می دانیم هوشنگ سوای اینکه کاشف آتش با سنگ آتش زنه به شمار رفته دارای لقب بوم شاه یعنی شاه زمینها (یعنی معادل خود نام هئوشینگه اوستا) نیز می باشد. پیداست خودنام حسین نیز در رابطه با بی بی شهربانو به تلخیص از نام هوشن[-گ] در مقام همسر بی بی شهربانو (الهه بابا) پدید آمده و جایگزین هیئت قدیمی و اصلی خویش در این باب شده است. بنابراین نام اناهیتا (آ- ناهیتا= بدون ناپاکی) در مقام متضاد با الهه ناهید سامیان (ناهیتا، به زبانهای سامی به معنی زن پستان درشت) که الهه باکره یعنی بی شوهر فحشای مقدس به شمار می رفته قرار داشته است. اما الهه بابا (سهم دهنده= مریم/موئیرا) در مجسمه ای که از وی به دست آمده نظیر معادل ایرانیش آناهیتا (الهه پاک یعنی الهه ای به غیر از ناهید) دارای پوشش کامل بوده و به همراه دو نخل مقدس و دو غاز مقدس نشان داده میشده است. گرچه اینها از ویژگیهای اردویسوراناهیتای اوستا به عنوان الهه نیرومند آبها (ایفی ژنی تائورها) نبوده است ولی بی شک ایشان در عنوان اناهیتا (پاک و باکره) با هم اشتراک داشته اند.
چنانکه می دانیم درخت نخل (قابل قیاس با گیه مرتن [گیاه-انسان]) در اسطوره مریم و یوسف یعنی والدین مسیح (مهر) نیز با اهمیت فراوان یاد میشود. حتی افسانه یونانی و فینیقی گریز میره (مریم) مادر آدونیس (سرور= لقب عیسی) نیز که از مخاصمینش به درون درختی میرهه نام پناه می برد، در باره بی بی شهربانو به صورت پناه بردن بی بی شهربانو به درون کوه بی بی شهربانو بازگویی شده است. از همین موضوع پناه مادر او در صخره جاودانه می باشد که در اساطیر میترایی ایزد میثره (مهر، مشیه) زاده صخره معرفی میشود. روایات محلی در باب پناه بردن بی بی شهربانو به درون کوه از این قرار است: "پس از نبرد کربلا (۶۱ ق/۶۸۰ م.) شهربانو در حالی که دشمنان شوهر کشته شده‌اش وی را تعقیب می‌کردند، به ایران گریخت. آنان زمانی به شهربانو نزدیک شدند که او به شهر ری رسیده بود، و از سر درماندگی به خواندن خداوند می‌کوشید؛ اما به جای "یاالله" (Yallah)، زبان خسته‌اش "یا کوه!" (Ya kuh) ادا کرد، و کوه به گونه‌ی معجزه‌آسایی گشوده شد و شهربانو زنده از میان صخره‌های آن گذشت. در این محل، در زمان خود زیارتگاهی بنا شد که شاید تنها زنان و اولاد ذکور پیامبر از آن دیدار می‌کردند.
افسانه‌ی شهربانو به عنوان "مادر نُه امام" که دست کم به سده‌ی نهم م. باز می‌گردد، اهمیت چندی را در سنت شیعه دارد، اما فاقد مبانی تاریخی است و شرح ویژه‌ای نیز درباره‌ی ارتباط این دختر فرضی یزدگرد سوم با شهر ری وجود ندارد. چنین اظهار شده است که این افسانه از آن رو با شهر ری پیوند یافته که پیش‌تر در این جا مکانی مقدس برای یک ایزدبانوی زرتشتی، یعنی اناهید، وجود داشته و بدین سان، حرمت و بزرگ‌داشت محلی آن در ظاهر و هیأتی اسلامی دنبال شده و دوام یافته است. (تارنمای امرداد) "
آناهیتای آریایی ها یعنی اردویسور اناهیتای اوستا چنانکه در نزد آریائیان صحراگرد شمالی یعنی سکاها و سرمتها و تائورها ایفی ژنی (یعنی بانوی باکره نیرومند آبها) و نزد هندوان سرسواتی (پررود) نامیده می شده است و آریائیان ایرانی برایش سر بریده مخاصمین شان را اهدا می نموده اند. به هر حال ایرانیان در فلات ایران وی را با الهه بابای بومیان سومری و برخی اوقات هم با ایشتار و اینانای بابلیان همسان یافته اند. در اینجا برای شناخت بیشتر الهه بابای سومری تباران بومی کهن فلات ایران معرفی این الهه را از کتاب فرهنگ اساطیر شرق باستان تألیف گوندولین لیک، ترجمه دکتر رقیه بهزادی قید می نمائیم:
" این الهه یکی از قدیم ترین الهه های سومر باستان است و از نامش در متون دوره فارا به ویژه در نام های شخصی یاد شده است. پادشاهان در کتیبه های سلطنتی خود از او نام می برند. به عنوان تجلی مادر- الهه، بابا، حامی باروری افراد و جانوران و خود بانوی فراوانی بود و به صورت همسر نین گیرسو جزو الهه های معروف لاگاش به شمار می آمد. پرستشگاه او در آنجا اِ- اوروکوگا بود/ در جشن نو، مردم شهر ازدواج مقدس میان او و نین گیرسو را جشن میگرفتند. همچنین پرستشگاهی متعلق به بابا در شهر اوروک وجود داشت که به او مقادیر بسیاری هدیه می دادند. به ویژه در دورهً گودآ. در این زمان بابا به عنوان دختر آنو (خدای آسمان) و سیاره ناهید به شمار می آمد. در طی دورهً بابلی کهن، او را با الههً شفابخشی یعنی نی نی سینا و اینانا (باکره= ایشتار) یکسان می دانستند. در اواخر هزاره دوم پیش از میلاد بابا همچنین در ارتباط با سحر و جادوگری با نین گریم الهه وردها مساوی شمرده شد."
حال برای آشنایی با بخشی از اسطوره بی بی شهربانو قسمتی از مقاله تحقیقی استاد رجبی در باب آناهیتا را که در رابطه با بی بی شهربانو است در اینجا به عینه از سایت فرهنگی آریابوم نقل می نماییم:
▪ آناهیتا و کوه بی بی شهربانو
در زمان اشکانیان و شاید پیش از اینان، آناهیتا در مکان های طبیعی زیادی مورد احترام و پرستش بوده است. احتمالا از آن جمله است کوه بی بی شهربانو با چشمه ی آبش در نزدیکی ری. «بویس» احتمال می دهد این مکان به نام بانوی شهر (سرزمین)، آناهیتا بوده است.[۱۳۱]
امروز بر فراز صخره ای پیش آمده از دامنه ی کوه، آرامگاه مشهور به بی بی شهربانو، که با شهربانو همسر اما حسین انطباق داده شده است قرار دارد. در حالی که نام، تبار و محل و هنگام درگذشت همسر امام همواره مورد اختلاف بوده است و هنوز هیچکدام از مدارک موجود، صراحتا کوه بی بی شهربانو را محل درگذشت و یا دفن همسر امام ندانسته اند.[۱۳۲] به گمان، کوشش زرتشتیان برای حفظ مکان های تاریخی سبب استفاده از حرمتی که شیعیان برای امام حسین قایل اند، شده است.
«تاریخ قم»[۱۳۳] که در سال ۳۷۸ هجری تالیف شده است، درگذشت شهربانو را ناشی از تب پس از زایمان امام زین العابدین قید کرده است و در «عیون الاخبار الرضا»،[۱۳۴] در نیمه ی سده ی چهارم هجری نیز از قول امام رضا مطلب همان است که تاریخ قم آورده است. ابودلف [۱۳۵] نیز که پیش از سال ۳۳۴ هجری از ری دیدن کرده است، با اینکه درباره ی آثار باستانی و قلعه ها و دژهای ساخته شده بر کوه ها سخن می راند، کوچک ترین اشاره ای به آرامگاه بی بی شهربانو نمی کند. مقدسی [۱۳۶] هم در نیمه ی دوم سده ی چهارم هجری در شرح ری، با اینکه حتی به جزییات پرداخته است، از بی بی شهربانو یادی نمی کند، اما به وجود دژی در ری اشاره می کند. «قزوینی رازی»[۱۳۷] حدود ۵۶۰ هجری در کتاب «نقض»، با اینکه اماکن مذهبی ری و نام مزاری چند از شیعه و سنی را آورده است، اشاره ای به بی بی شهربانو نکرده است. و بالاخره «محمد قزوینی»[۱۳۸] بی ذکر ماخذ، می نویسد، که شهربانو پس از شهادت امام حسین خود را در آب غرق کرد. بنا بر این با تکیه بر زمینه های تاریخی، امکان این امر زیاد است که روزگاری یکی از معبدهای آناهیتا در کوه بی بی شهربانو بوده است. «مصطفوی»[۱۳۹] بقعه ی بی بی شهربانو را بنایی ساسانی می داند. در فاصله ی ناچیزی از این محل آثاری چند مربوط به زرتشتیان و ایران باستان وجود دارد.[۱۴۰] مقاله ی بویس به نام «بی بی شهربانو بانوی پارس»،[۱۴۱] که در سال ۱۹۶۷ منتشر شده است، در برگیرنده ی نکته هایی جالب توجه است.

وبگردی
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک!
سیلی زدن به «امید» مردم در پارک! - کتک خوردن دختری که جز التماس دوستانش هیچ فریادرسی ندارد از یک پلیس زن عضو گشت ارشاد که ماموران مرد هم آنها را همراهی می کردند، آنقدر دردناک است که کمتر وجدان بیداری به آن واکنش نشان نداده است.
زبان روسی به عنوان زبان دوم در مدارس !
زبان روسی به عنوان زبان دوم در مدارس ! - آخه قربونت برم اصلاً درکى از دلیل وجودى زبان دوم و فلسفه آموزشیش دارى که این پیشنهاد رو دادى؟ زبان دوم زبانیه که بر اساس میزان کاربرد و گسترش جهانى انخاب میشه، براى ایجاد ارتباط کلامى بیشتر. یعنى ربطى به رابطه سیاسى شما با آمریکا و انگلیس نداره.
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها
عصر ما - پرونده حضور زنان در ورزشگاه ها - بررسی حضور زنان در ورزشگاه ها با حضور نرگس آبیار، لاله افتخاری، حمید رسایی، حجت الاسلام محسن غرویان و فائزه هاشمی.
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس
حمله فیزیکی به بازیگر زن ایرانی در خیابان! / عکس - بازیگر سریال "تعطیلات رویایی" از حمله افراد ناشناس به خود خبر داد. مریم معصومی، بازیگر سینما و تلویزیون مورد حمله افراد ناشناس قرار گرفت.
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت
گفتگوی تلفنی با همسر مرتضوی / صوت - سعید مرتضوی که در روزهای گذشته خبری از او نبود و حتی سخنگوی دستگاه قضایی گفته بود حکم جلبش صادر شده اما گیرش نیاورده‌اند، به گفته همسرش در تهران است.
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد
ارسطوی پایتخت با مونا فائض پور ازدواج کرد - «احمد مهران فر» بازيگر نقش «ارسطو عامل» در سريال پايتخت ۵ در اینستاگرام خود از ازدواجش با «مونا فائض پور» خبر داد.
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی
صحبت های جنجالی رییسی علیه روحانی - صحبت های جنجالی رییسی پیرامون استفاده روحانی از نام امام رضا در انتخابات
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند!
500 نفر محتوای نامه‌های پستی مردم را میخواندند و چک می‌کردند! - محمد غرضی می‌گوید: زمانی که به عنوان وزیر در وزارت حضور یافتم بیش از ۵۰۰ نفر را دیدم نامه‌هایی که از داخل به خارج و از خارج به داخل کشور ارسال می‌شدند را چک می‌کردند و به صورت سه شیفت فعالیت می‌کردند و نامه‌ها را می‌خواندند.
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس!
جنجال ویدیو دختر بازیگر روی کول بازیکن پرسپولیس! - عکس و ویدیویی منتسب به ستاره پرسپولیس فرشاد احمدزاده و ترلان پروانه بازیگر سینما و تلویزیون در فضای مجازی منتشر شده است. عجب پاپراتزی‌هایی داریم!
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟
دختر داعشی سریال پایتخت کیست ؟ - در قسمت های اخیر سریال پایتخت بازیگر جدیدی به جمع خانواده معمولی پیوسته است؛ نیلوفر رجایی فر نقش الیزابت را در سریال پایتخت ۵ ایفا می کند ؛ این بازیگر با جلب اعتماد سیروس مقدم این فرصت ط بازی در سریال پر طرفدار پایتخت را به دست آورد .
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم
خانم ایرانی، عامل تیراندازی در مقر یوتیوب / فیلم - ویدیوهایی از نسیم نجفی اقدم در شبکه های اجتماعی به زبان های انگلیسی و فارسی موجود است که در آن ها وی از حذف ویدیوهای خود توسط یوتیوب شکایت دارد.
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟
رقص کاوه مدنی یا کالای ایرانی؟ - بگذارید اینطور بپرسم: مگر کیروش، مربی تیم ملی فوتبال جمهوری اسلامی ایران عرق نمی‌خورد؟ نمی‌رقصد؟ مگر برانکو و شفر نمازشب می‌خوانند و روزه می‌گیرند و اصولگرا و ارزشی و انقلابی هستند؟!