بهگزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو، فاطمه پارسایی، مسئله جمعیت در ایران دیگر صرفاً به کاهش یا افزایش تعداد موالید محدود نمیشود. امروز آینده جمعیتی کشور تحت تأثیر مجموعهای از تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار گرفته که از تصمیم جوانان برای ازدواج آغاز میشود، با تشکیل خانواده و فرزندآوری ادامه پیدا میکند و در نهایت به پایداری یا فروپاشی خانواده گره میخورد.
کاهش تعداد ازدواجها، افزایش سن تشکیل خانواده، تأخیر در تولد فرزند اول، کاهش تمایل یا امکان فرزندآوری دوم و سوم و در نهایت شکنندگی بخشی از خانوادههای شکلگرفته، حلقههایی از یک زنجیره بههمپیوستهاند؛ زنجیرهای که نتیجه نهایی آن میتواند کاهش تعداد خانوادههای پایدار و محدود شدن ظرفیت بالقوه فرزندآوری در کشور باشد.
طلاق به عنوان یک پدیده اجتماعی، در این میان تنها یک آسیب فردی یا خانوادگی نیست؛ بلکه از منظر جمعیتشناختی میتواند بخشی از مسیر تشکیل خانواده را نیز متوقف کند.
با این حال در سالهای اخیر، سیاستهای جمعیتی عمدتاً بر افزایش موالید و تشویق زوجها به فرزندآوری متمرکز بوده است و پدیده طلاق به عنوان یکی از عوامل موثر بر تغییرات جمعیتی کمتر مورد توجه قرار گرفتهاست.
از آمار در سراشیبی ازدواج تا طلاق بدون عقبنشینی
آمارهای رسمی نشان میدهد که تعداد ازدواجهای ثبتشده در کشور طی سالهای اخیر روندی کاهشی داشته است. این کاهش تنها به معنای ثبت نشدن چند صد هزار واقعه ازدواج کمتر نیست؛ هر ازدواجی که شکل نمیگیرد یا به سالهای بعد موکول میشود، بخشی از فرصت زمانی تشکیل خانواده و فرزندآوری را نیز تحت تأثیر قرار میدهد؛ بهویژه در شرایطی که سن ازدواج افزایش پیدا کردهاست.
از سوی دیگر دادههای رسمی نشان میدهد شاخص میزان طلاق در میان جمعیت متأهل نیز تغییر چندانی نشان نمیدهد و در محدودهای نسبتاً ثابت در نوسان بوده است.
درواقع یک بررسی متوالی در بازه زمانی سالهای ۱۳۹۶ الی ۱۴۰۴ نشان میدهد که تعداد واقعه ازدواج ثبت شده از حدود ۶۱۲ هزار ازدواج در سال ۱۳۹۶ به حدود ۴۳۲ هزار ازدواج در سال ۱۴۰۴ کاهش یافتهاست.
همچنین با بررسی آمار سالیانه طلاق در همین بازه، اگرچه ممکن است گفته شود؛ چون تعداد طلاق در برخی سالهای اخیر کاهش یافته، بنابراین مسئله طلاق نیز در حال حل شدن است. اما داده «میزان طلاق متأهلین» تصویر متفاوتتری ارائه میدهد.
در سالهای مورد بررسی، میزان طلاق متأهلین عمدتاً در محدوده حدود ۸ تا ۸.۵ طلاق به ازای هر هزار فرد متأهل باقی مانده است و این یعنی شاخص میزان طلاق متاهلین نشان میدهد که وقوع طلاق نسبت به جمعیتی که در معرض آن قرار دارند، کاهش چشمگیر و مستمری را تجربه نکرده است؛ بنابراین در عین حال که شاهد کاهش شکل گیری خانواده در جامعه هستیم، میزان پایداری خانوادهها بهبود پیدا نکرده است و در واقع تداوم چنین شرایطی یک هشدار جدی برای جامعه به دنبال خواهد داشت؛ هشداری که عمدتا تا کنون مورد غفلت قرار گرفته است.
پایان زودهنگام یک خانواده یعنی حذف یک فرصت جمعیتی
پرداختن به این موضوع که صرفا آمار طلاق ثابت مانده کافی نیست بلکه توجه به این مورد که طلاقها عمدتا در چه مرحلهای از چرخهی زندگی رخ میدهند؛ بخشی از مسیر جمعیت شناختی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
با بررسی آمار منتشر شده از سازمان ثبت احوال، پنج سال اول زندگی مشترک، عمدتا مهمترین دوره تمرکز طلاق در ایران است و این یعنی بخش بزرگی از طلاقها، نه پس از دههها زندگی مشترک، بلکه زمانی اتفاق میافتد که خانواده هنوز در مرحله تثبیت قرار داد و در بازه زمانی که پیشتر به آن اشاره شد؛ حدود یکسوم تا بیش از ۴۰ درصد کل طلاقها در پنج سال نخست زندگی مشترک متمرکز بودهاند.
سالهای نخست زندگی مشترک، برای بسیاری از زوجها تنها دوره سازگاری و تثبیت رابطه نیست؛ این دوره معمولاً با تصمیمگیری درباره مسکن، اشتغال، وضعیت اقتصادی و در نهایت تولد فرزند اول همراه است. پس از آن نیز تصمیم برای فرزند دوم و ادامه مسیر خانواده شکل میگیرد؛ بنابراین وقتی بخشی از خانوادهها در همین سالهای ابتدایی از هم میپاشند، مسئله فقط پایان یک رابطه زناشویی نیست؛ بلکه ممکن است یک مسیر بالقوه برای تشکیل خانواده و فرزندآوری نیز ناتمام بماند
بنابراین پنج سال اول زندگی مشترک از منظر جمعیتشناسی، یکی از مهمترین دورههای ورود خانواده به مرحله فرزندآوری نیز محسوب میشود و تمرکز قابل توجه طلاق در دورهای که خانواده معمولاً در آستانه یا ابتدای فرزندآوری قرار دارد، ضرورت بررسی اثر طلاق بر مسیر فرزندآوری را دوچندان میکند.
افزون برآن امکان بازگشت به زندگی مشترک برای همه افراد یکسان نیست؛ سن، جنسیت، شرایط اقتصادی، وجود فرزند و عوامل اجتماعی میتوانند بر احتمال ازدواج مجدد اثر بگذارند. در نتیجه، طلاق برای برخی افراد ممکن است تنها پایان یک ازدواج باشد، اما برای بخشی دیگر میتواند به خروجی طولانیمدت از چرخه تشکیل خانواده تبدیل شود
البته توجه به این نکته نیز ضروری است که طلاق در ایران یک نقطه تمرکز جدی در سالهای نخست زندگی دارد؛ اما به این دوره محدود نمیشود و بخشی از جداییها، پس از سالها زندگی مشترک رخ میدهد که پرداختن به عوامل موثر بر این رویدادها نیز حائز اهمیت است.
پیشگیری از طلاق؛ حلقه مغفول سیاستهای جمعیتی
مسئله جمعیت را نباید صرفا از نقطه تولد فرزند دنبال کرد. پیش از سیاستگذاری برای افزایش موالید، باید به این پرسش پاسخ داد که برای تشکیل، تداوم و تثبیت خانواده چه برنامهای وجود دارد و براین اساس سیاست جمعیتی ناگزیر باید از حمایت پس از تولد فرزند فراتر رفته و به پیشگیری از فروپاشی خانوادهها نیز توجه ویژه کند.
در وهله نخست، تغییر رویکرد از مداخله پس از بحران، به پیشگیری پیش از طلاق باید صورت بگیرد و مشاورههای پیش از ازدواج نباید به فرآیندی صوری محدود شود؛ زوجهای جوان باید در سالهای نخست زندگی نیز به خدمات در دسترس و کمهزینه مشاوره، آموزش مهارت حل تعارض و حمایت روانی و اجتماعی دسترسی داشته باشند.
افزون برآن تثبیت اقتصادی خانواده باید بخشی از سیاست کاهش طلاق باشد. مسکن، اشتغال پایدار، امنیت درآمدی و هزینههای سنگین آغاز زندگی، تنها مسائل اقتصادی نیستند؛ چراکه فشارهای ناشی از آنها میتواند توان خانواده برای عبور از بحرانهای سالهای نخست را کاهش دهد و احتمال فروپاشی خانوادهها را تحت الشعاع قرار دهد؛ و در نهایت لازم است میان سیاست ازدواج، سیاست خانواده و سیاست جمعیت پیوندی واقعی ایجاد شود؛ چراکه نمیتوان از زوجها انتظار فرزندآوری داشت، اما نسبت به پایداری زندگی مشترک، تأخیر در فرزندآوری و احتمال فروپاشی خانواده بیتفاوت بود.
به گزارش خبرفوری، استارتاپی فرانسوی با نام «اینویتین» مدلی غیرمعمول پیشنهاد کرده است؛ زوجها میتوانند بخشی از صندلیهای خالی جشن ازدواج خود را به افرادی بفروشند که هیچ آشنایی قبلی با عروس، داماد یا خانوادههای آنان ندارند. در مقابل، این افراد با پرداخت مبلغی مشخص، در یک عروسی واقعی شرکت میکنند، غذا و موسیقی مراسم را تجربه میکنند و برای چند ساعت به جمعی وارد میشوند که تا پیش از آن کاملا برایشان غریبه بوده است.
این ایده که از سال ۲۰۲۵ توجه رسانههای فرانسوی و بینالمللی را جلب کرده، فقط یک راه برای جبران هزینههای عروسی نیست؛ بلکه نشانهای از گسترش «اقتصاد تجربه» به خصوصیترین مناسبتهای زندگی شخصی است.
یک پرسش کودکانه، آغاز یک کسبوکار
ایده اینویتین از پرسشی ساده آغاز شد. کاتیا لکارسکی، بنیانگذار این پلتفرم، زمانی که خانهاش در جنوبشرقی فرانسه را به گروهی از مهمانان عروسی اجاره داده بود، با پرسش دختر پنجسالهاش روبهرو شد: «چرا ما به عروسیها دعوت نمیشویم؟»
همین پرسش او را به فکر انداخت؛ اگر کسانی که معمولا در فهرست مهمانان هیچ عروسی قرار ندارند، بتوانند برای شرکت در چنین مراسمی هزینه بپردازند، چه خواهد شد؟ از نگاه او، این سازوکار میتوانست هم تجربهای اجتماعی برای افراد تنها یا علاقهمند به مراسمهای فرهنگی باشد و هم بخشی از هزینه سنگین عروسی زوجها را جبران کند.
بیشتر بخوانید:
زبالههای عروسی تیلور سوئیفت فروخته شد!
رونمایی از لباس عروس زیباترین دختربچه جهان | عکس
لباس عروس در گرانترین عروسی جهان «گم شد»
مُد داغ زنان مطلقه | حلقه «طلاق» در انگشت وسط!
پلتفرم اینویتین بر همین اساس شکل گرفت. زوجها در سایت ثبتنام میکنند، تعداد صندلیهای قابل عرضه را مشخص میکنند و تصمیم میگیرند مهمانان بیرونی به کدام بخش مراسم دسترسی داشته باشند؛ تنها مراسم عقد، پذیرایی، شام یا تمام جشن.
عروسی گران است؛ صندلی خالی هم هزینه دارد
هزینه برگزاری عروسی در فرانسه، بهویژه در شهرهای بزرگ و مناطق پرطرفدار، میتواند به سرعت از بودجه اولیه زوجها فراتر برود. برآوردهای رسانهای، هزینه متوسط یک جشن با حدود صد مهمان را نزدیک به ۲۰ هزار یورو اعلام کردهاند؛ رقمی که با اجاره عمارت، پذیرایی، موسیقی، لباس، گلآرایی و عکاسی افزایش مییابد.
قیمت حضور در عروسیهای عرضهشده در پلتفرم نیز ثابت نیست. محل برگزاری، نوع جشن، زمان حضور و خدمات ارائهشده، مبلغ نهایی را تعیین میکند. گزارشهای مختلف از قیمتهایی در بازه حدود ۱۰۰ تا ۶۰۰ یورو حکایت دارند.
نمونه جنیفر و پائولو، زوجی که نزدیک پاریس ازدواج کردند، نشان میدهد این مدل چگونه کار میکند. آنها ابتدا بودجه مراسم را ۱۰ هزار یورو در نظر گرفته بودند، اما هزینهها از ۱۵ هزار یورو عبور کرد. این زوج پنج مهمان غریبه را از طریق پلتفرم پذیرفتند. هر یک از این افراد ۲۱۸ یورو پرداخت کرد و پس از کسر کمیسیون ۱۵ درصدی پلتفرم و هزینه غذا و نوشیدنی، حدود ۱۱۰ یورو به ازای هر مهمان برای زوج باقی ماند؛ در مجموع نزدیک به ۵۵۰ یورو.
این مبلغ شاید هزینه کل مراسم را متحول نکند، اما میتواند بخشی از هزینههای جانبی مانند گل، دکور یا لباس را پوشش دهد.
غریبهها چگونه وارد یک مراسم خصوصی میشوند؟
اینویتین تاکید دارد که این مدل به معنای ورود بیضابطه افراد ناشناس به مراسم خصوصی نیست. عروس و داماد میتوانند پروفایل متقاضیان را بررسی کنند و درباره پذیرش یا رد آنها تصمیم بگیرند. هویت شرکتکنندگان نیز بررسی میشود و مهمانان بیرونی باید مجموعهای از قواعد رفتاری را بپذیرند؛ از رعایت پوشش مراسم و حضور بهموقع تا مصرف متعادل مشروبات الکلی و خودداری از انتشار تصاویر بدون اجازه میزبانان.
به این ترتیب، مهمان پولی قرار نیست صرفا مشتری باشد؛ او باید برای چند ساعت قواعد یک جمع خانوادگی و اجتماعی را رعایت کند.
چرا کسی برای رفتن به عروسی غریبهها پول میدهد؟
برای بخشی از خریداران، جذابیت اصلی این تجربه، حضور در یک جشن واقعی و فرصتی برای معاشرت است. افرادی با دایره دوستان کوچک، کسانی که کمتر به مراسم عروسی دعوت میشوند یا گردشگرانی که میخواهند فرهنگ فرانسه را از نزدیک لمس کنند، مخاطبان بالقوه این مدل هستند.
برخی نیز این مراسم را فرصتی برای آشنایی با آدمهای تازه، تجربه غذا و موسیقی محلی یا حتی بررسی محل برگزاری و خدمات عروسی برای مراسم آینده خود میدانند. در نمونه جنیفر و پائولو، میان مهمانان ناشناس زوجی حضور داشت که خودشان بهتازگی ازدواج کرده بودند و میخواستند این بار بدون مسئولیت و فشار میزبان بودن، در عروسی دیگری شرکت کنند.
مهمان یا مشتری؟
منتقدان میگویند چنین مدلی ممکن است مرز میان روابط شخصی و تجارت را کمرنگ کند. از نگاه آنها، عروسی باید رویدادی خصوصی و خانوادگی باقی بماند، نه محصولی برای خرید و فروش.
اما مدافعان اینویتین معتقدند تعریف عروسی پیش از این نیز در حال تغییر بوده است. رشد مراسمهای کوچکتر، فشار اقتصادی و گسترش پلتفرمهای اشتراکگذاری، زوجها را به بازنگری در سنتها واداشته است.
فعلا نمیتوان گفت فروش صندلی عروسی به روندی فراگیر در فرانسه تبدیل شده است؛ این پدیده هنوز محدود و نوپاست. با این حال، اینویتین یک پرسش مهم پیش میکشد: در جهانی که بسیاری از تجربهها قابل رزرو و خرید شدهاند، آیا حتی «دعوت شدن» نیز میتواند به یک کالا تبدیل شود؟
