فرهنگی
به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، طی سالهای اخیر، بازخوانی متون آموزشی و فرهنگی دورههای تاریخی ایران، بهویژه عصر قاجار، توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است. یکی از عرصههای کمتر شناختهشده در این میان، ادبیات و متون مکتبخانهای است؛ بخشی از فرهنگ عامه که نه تنها در تربیت نسلهای گذشته نقش اساسی ایفا کرده بلکه ردپای آن را میتوان در شکلگیری زبان، روایت و هویت فرهنگی ایرانیان مشاهده کرد.
صائمه خراسانی، نویسنده و پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در کتاب خود «تبیین انواع ادبی در ادبیات مکتبخانهای ایران (با تکیه بر روشی نظاممند)» با رویکردی روشمند به بررسی «انواع ادبی» در این متون پرداخته و الگویی بومی و علمی برای تحلیل ژانرهای ادبی در ادبیات فارسی عرضه کرده است.
اهمیت انواع ادبی و نیز آثار پژوهش بر مطالعات تاریخی، جامعهشناسی و زبانشناسی و تأثیر آنها بر تحلیل ادبیات مردمی و تربیتی ایران ازجمله موضوعاتی بودند که به بهانه بررسی کتاب «تبیین انواع ادبی در ادبیات مکتبخانهای ایران» درباره آنها با خراسانی گفتگو کردیم.
مشروح اینگفتگو در ادامه میآید؛
خانم خراسانی شما مکتبخانه را یکی از حلقههای آموزش در ایران معرفی میکنید. مطالعه متون درسی قدیمی در عصر قاجاریه چه درک تازهای از نظام آموزشی و فرهنگی آن دوره به ما میدهد که در منابع دیگر کمتر یافت میشود؟
داستانها و متون درسی مکتبخانهای قاجار بخش مهمی از حافظه جمعی و گنجینه زبانی ایرانیان را شکل دادند، این متون موجب به جا ماندن روایتها، ضربالمثلها، ادبیات تمثیلی و حتی قالبهای وزنی برای شعر کودک شدند که بعدها نیز در ادبیات کودک معاصر ادامه یافتند و هویت فرهنگی را منتقل کردند. در مجموع مطالعه متون مکتبخانهای قاجار دریچهای به زندگی واقعی آموزشی، لایههای پنهان فرهنگ تربیتی، و تحولات ذهنیت جمعی ایرانیان میگشاید که در متون دیگر کمتر یافت میشود.
با توجه به تأکید بر اهمیت فرهنگ و ادبیات عامه، تعیین دقیق «انواع ادبی» در این حوزه چه کمکی به غنای پژوهشهای ادبی معاصر میکند؟ چرا تشخیص نوع ادبی در ادبیات مکتبخانهای تا این حد اهمیت دارد؟
تبیین انواع ادبی در حوزه فرهنگ و ادبیات عامه نقشی اساسی در غنای مطالعات ادبی معاصر و فهم دقیقتر …
