زنگ خطر برای برنامه‌های فوتبالی قیاسی و ابوطالب و ...

با اتمام بازی‌های جام جهانی ۲۰۲۶ و بع تبع آن با اتمام برنامه‌های مربوط به این رویداد مهم بین‌المللی می‌توان به بررسی این برنامه‌ها پرداخت برنامه‌هایی که شاید کمترین نسبت موضوعی‌شان به جام جهانی باشد.هر رویداد بزرگ بین‌المللی، در کنار هیجانی که برای مخاطبان اصلی خود به همراه دارد، بازار موازی‌ای از استفاده و سوءاستفاده رسانه‌ای را نیز فعال می‌کند؛ بازاری که در آن برند و رویداد پرمخاطب، نه موضوع اصلی تولید محتوا، بلکه صرفاً ابزاری برای دیده‌شدن محصولاتی می‌شود که هیچ نسبت محتوایی با آن رویداد ندارند. جام جهانی فوتبال، به‌واسطه مقیاس بی‌بدیلش در جلب‌توجه عمومی، از دیرباز یکی از پرکاربردترین بسترها برای این نوع سوءاستفاده بوده است. نسخه ۲۰۲۶ این رویداد در پلتفرم‌های نمایش خانگی ایران، نمونه‌ای گویا و قابل مستندسازی از این الگو به دست داده است.

آنچه این الگو را از یک برنامه ورزشی اصیل متمایز می‌کند، ترتیب اولویت‌های تولید است. در یک محصول ورزشی واقعی، ابتدا تحلیل و روایت فوتبالی در کانون قرار دارد و عوامل برنامه بر مبنای همین موضوع گرد هم می‌آیند. اما در الگویی که امروز در حال رخداد است؛ این توالی معکوس شده است: نقطه شروع، یک نیاز تجاری یا بازاریابی است ـ جذب مخاطب فصلی، تقویت یک کمپین فروش، یا تولید انبوه کلیپ‌های کوتاه برای شبکه‌های اجتماعی ـ و در ادامه، نام و هیجان جام جهانی به‌عنوان طعمه به همان نیاز تجاری متصل می‌شود.

فوتبال در این ساختار دیگر موضوع نیست؛ تزئینی است که به محصول مشروعیت و دیده‌شدگی می‌بخشد. اتفاقی که از اساس برنامه را حتی از جذابیت‌های مخصوص فوتبال خالی می‌کند تا مخاطب حتی بدون علاقه به فوتبال و حتی بدون دغدغه جام جهانی به سمت برنامه‌ای که قرار است با موضوع فوتبال ساخته شود جذب شود.اساسا بحث خلاقیت در این موضوع و این شکل ساخت جایگاهی ندارد؛ همه چیز فقط کنا هم قرار می‌گیرد تا سرگرمی را با موارد غیر اخلاقی بزک کند و به مخاطب برساند؛ اسامی برنامه‌های فعلی جام جهانی نیز موید این موضوع است؛ درجام؛ برجام؛ جیمی جام و ...

نشانه‌های قابل‌ردیابی این الگو معمولاً مشترک‌اند: حضور مهمانانی بدون هیچ پیشینه فوتبالی، مجریانی با سابقه اصلی در تولید محتوای طنز شبکه‌های اجتماعی و نه گزارشگری یا کارشناسی ورزشی، محوریت شوخی‌های شخصی و حاشیه به‌جای …