به گزارش شهرآرانیوز، اربعین حسینی از برجستهترین مناسبتهای آیینی شیعیان به شمار میرود، اما درباره خاستگاه تاریخی و مبانی دینی آن همواره دیدگاهها و روایتهای گوناگونی مطرح بوده است. آیتالله محمدهادی یوسفی غروی، پژوهشگر تاریخ اسلام در گفتگویی با تفکیک میان سنتهای اجتماعی و احکام تأسیسی دین، معتقد است اربعین امام حسین (ع) بیش از آنکه از آغاز بهعنوان یک حکم مستقل شرعی شکل گرفته باشد، محصول یک واقعه تاریخی است که بعدها با تأیید و روایات ائمه اطهار (ع) جایگاه ویژهای در فرهنگ شیعه یافته است.
وی اظهار کرد: در قرآن کریم، احادیث پیامبر اکرم (ص) و روایات اهلبیت (ع)، دلیلی وجود ندارد که برگزاری مراسم سوم، هفتم یا چهلم برای درگذشتگان بهعنوان یک سنت دینی تأسیس شده باشد. از این رو، برگزاری مراسم چهلم برای اموات بیش از آنکه ریشه در حکم شرعی داشته باشد، یک سنت اجتماعی محسوب میشود.
این پژوهشگر تاریخ افزود: اربعین امام حسین (ع) تنها استثنای شناختهشده در این زمینه است، اما همین مناسبت نیز در آغاز بهصورت یک حکم مستقل دینی شکل نگرفت.
به گفته این پژوهشگر تاریخ اسلام، اگر اسیران کربلا زودتر یا دیرتر آزاد میشدند، زمان حضور آنان در کربلا نیز تغییر میکرد و احتمال داشت به جای اربعین، یادبودی در روز سیام یا پنجاهم شهادت امام حسین (ع) شکل بگیرد. بنابراین، عنوان اربعین حاصل همزمانی ورود کاروان اهلبیت (ع) و جابر بن عبدالله انصاری به کربلا با چهلمین روز شهادت سیدالشهدا (ع) است.
آیت الله یوسفی غروی با اشاره به گزارشهای تاریخی گفت: جابر بن عبدالله انصاری همراه یکی از اهالی کوفه در روز اربعین به زیارت مزار امام حسین (ع) رفت و همین تقارن تاریخی جایگاه ویژهای برای این روز ایجاد کرد و به تدریج آن را به سنتی ماندگار در میان شیعیان تبدیل ساخت. البته نخستین زیارت دستهجمعی حرم امام حسین (ع) توسط جابر انجام نشد، بلکه این اقدام به گروه «توابین» نسبت داده میشود.
وی توضیح داد: توابین جمعی از مردم کوفه بودند که پس از پشیمانی از یاری نکردن امام حسین (ع) برای جبران این کوتاهی گرد هم آمدند و با سلیمان بن صرد خزاعی، از یاران امیرالمؤمنین علی (ع)، بیعت کردند. سلیمان ریاست قبیله بزرگ خزاعه را برعهده داشت، قبیلهای که از گذشته با بنیهاشم روابط نزدیک و پیمان همپیمانی …
