هیچکس در آن عصر تابستانی لندن، برای دیدن تاریخ نیامده بود. خبرنگاران منتظر لباس تازه زندایا بودند، عکاسان زاویه مناسب را جستوجو میکردند و علاقهمندان کریستوفر نولان درباره فیلم بعدی او حرف میزدند. اما در میان برق الماسها و پارچههای فاخر، دو قطعه طلا آرامآرام نگاهها را از لباس بازیگر ربودند؛ دو مدال که زمانی نه روی فرش قرمز، بلکه در دل خاک کردستان ایران آرمیده بودند.
زیویه در یک نگاه
در میان دهها محوطه باستانی ایران، کمتر نامی به اندازه «زیویه» توانسته همزمان باستانشناسان، مورخان هنر و مجموعهداران جهان را به خود مشغول کند. تپه زیویه در حدود ۵۵ کیلومتری جنوبشرق سقز در استان کردستان قرار دارد و بقایای یک دژ یا مرکز حکومتی متعلق به هزاره نخست پیش از میلاد را در خود جای داده است.
شهرت جهانی این محوطه به کشف اتفاقی گنجینهای بزرگ در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی بازمیگردد؛ مجموعهای شامل صدها اثر از طلا، نقره، عاج، برنز و آهن که بسیاری از آنها پیش از آغاز کاوشهای علمی، وارد بازار عتیقه شدند و به موزهها و مجموعههای خصوصی جهان راه یافتند.
قدمت بیشتر آثار زیویه به حدود قرن هفتم پیش از میلاد، یعنی نزدیک به ۲۷۰۰ سال پیش، میرسد. این دوره، همزمان با حکومت ماناییها و رقابت قدرتهایی چون آشور و اورارتو در شمالغرب ایران است؛ دورانی که اندکی بعد به ظهور مادها انجامید. به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران زیویه را یکی از مهمترین حلقههای انتقال هنر از تمدنهای پیشاهخامنشی به هنر باشکوه هخامنشی میدانند.
مهمترین آثار این گنجینه شامل مدالها و پلاکهای طلایی، جامهای زرین، عاجهای منقوش، قطعات تزئینی ارابه، سلاحهای تشریفاتی و نقشهایی از شیر، بز کوهی، گریفین، موجودات اسطورهای و صحنههای شکار است؛ آثاری که مهارت کمنظیر فلزکاران و هنرمندان ایران باستان را نشان میدهد.
امروز آثار منتسب به زیویه در موزههای مختلفی از جمله موزه ملی ایران، لوور، موزه متروپولیتن هنر، موزه بریتانیا و شماری دیگر از موزهها و مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند. همین پراکندگی، بازسازی کامل گنجینه را برای پژوهشگران دشوار کرده و سبب شده هنوز درباره منشأ برخی از آثار منتسب به زیویه اختلاف نظر وجود داشته باشد.
با وجود این ابهامها، …
