از انقلاب فرهنگی تا گزینش‌های ایدئولوژیک؛ دانشگاه‌های ایران چرا از جهان علم عقب افتادند؟/ کسی که اوایل انقلاب استاد اخراج می‌کرد خودش بعدتر اخراج شد

مظاهر گودرزی

خبرآنلاین

 کاهش رتبه دانشگاه‌های ایران در برخی سنجش‌های نظام‌های بین‌المللی و حذف دانشگاه‌های کشور از برخی رتبه‌بندی‌های جهانی، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که چرا دانشگاه‌های کشور در سال‌های اخیر از جایگاه خود در عرصه علم فاصله گرفته‌اند؟ سعید معدنی، استاد دانشگاه و جامعه‌شناس، معتقد است مسئله را نمی‌توان صرفاً به رتبه‌بندی‌ها محدود کرد و باید ریشه‌های آن را در تحولات چند دهه گذشته دانشگاه جست‌وجو کرد.

معدنی با اشاره به اخراج استادان، گسترش گزینش‌های ایدئولوژیک و محدود شدن ارتباط دانشگاه‌های ایران با جهان علم می‌گوید: «ما از جهان علم عقب افتاده‌ایم» و «تفکر در یک فضای آزاد رشد می‌کند.» او همچنین معتقد است دانشگاه ایران با خروج مستمر نیروهای متخصص و محدود شدن ارتباطات علمی، «توان خلاقیت» خود را از دست داده است.

این جامعه‌شناس درباره وضعیت امروز دانشگاه می‌گوید: «دانشگاه در ایران رها شده است» و تأکید دارد که به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، وضعیت نگران‌کننده‌تر است. او در این گفت‌وگو از دلایل افول دانشگاه، مهاجرت نخبگان، ضعف ارتباطات علمی و راه‌های احتمالی بازگشت دانشگاه ایرانی به مسیر توسعه سخن گفته است.

متن کامل گفت‌وگو با سعید معدنی در ادامه آمده است.

سعید معدنی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه

*در روزهای گذشته اخباری مانند کاهش رتبه علمی دانشگاه‌های ایران یا حذف دانشگاه‌های کشورمان از برخی نظام‌های رتبه‌بندی جهانی شنیده شد، چرا وضعیت دانشگاه‌های ایران اینطور شده است؟

مسئله کمی بنیادی‌تر است، دانشگاه در این چهل و چند سال شوک‌های عظیم و عجیبی را تجربه کرده به‌خصوص در حوزه علوم انسانی. بعد از انقلاب نخستین اتفاق انقلاب فرهنگی بود، بزرگان رشته‌های علوم انسانی را به جرم مارکسیست بودن یا به‌دلیل وابستگی به نظام پهلوی، به هر دلیلی از دانشگاه‌ها کنار گذاشتند. برای مثال، در رشته جامعه‌شناسی، دکتر اشرف و افرادی مانند ایشان که آن زمان در دانشگاه تهران جامعه‌شناسی تدریس می‌کردند و به نظریه‌هایی هم رسیده بودند، اخراج یا بازنشسته شدند و از کشور خارج شدند. نکته دوم این است که در ادامه، گزینش وارد دانشگاه شد و گزینش هم به‌خصوص درباره استادان، چندان بر علم تکیه نمی‌کرد و بیشتر ایدئولوژیک بود، روندی که تا امروز ادامه پیدا …