گروه جامعه ایرنا - جنگل، تالاب، رودخانه، دریا و حتی خاک، تنها عناصر طبیعی یک سرزمین نیستند، بلکه بهطور مستمر خدماتی ارائه میکنند که زندگی انسان و بخشهای مختلف اقتصاد به آنها وابسته است. با این حال، بسیاری از این خدمات در بازار خرید و فروش نمیشوند و به همین دلیل، ارزش آنها در محاسبات اقتصادی و تصمیمگیریهای توسعهای کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
اینجاست که مفهوم ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی اهمیت پیدا میکند، رویکردی که تلاش دارد میزان منافعی را که اکوسیستمها به جامعه ارائه میکنند، برآورد کند و نشان دهد تخریب یا از دست رفتن این خدمات چه هزینههایی را به جامعه تحمیل خواهد کرد.
به بیان ساده، ارزشگذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی یعنی بررسی اینکه طبیعت چه خدمات و منافعی برای زندگی انسان و فعالیتهای اقتصادی فراهم میکند، حتی اگر این خدمات مستقیماً در بازار خرید و فروش نشوند. برای مثال، یک تالاب تنها یک پهنه آبی نیست؛ بلکه میتواند در تصفیه آب، کنترل سیلاب، تأمین زیستگاه برای ماهیها و پرندگان، توسعه گردشگری و جذب و ذخیره کربن نقش داشته باشد.
در ارزشگذاری اقتصادی تلاش میشود برای این منافع، بر اساس روشهای علمی و دادههای موجود، یک ارزش اقتصادی برآورد شود. برای نمونه، اگر یک تالاب به واسطه ظرفیت طبیعی خود موجب کاهش خسارت ناشی از سیلاب در یک منطقه شود، میتوان برآورد کرد که این خدمت چه میزان از هزینههای احتمالی واردشده به جامعه جلوگیری کرده است.
همین رویکرد درباره جنگلها نیز قابل استفاده است. برای مثال، فرض کنیم جنگلی در بالادست یک شهر با جذب بخشی از آب بارندگی و کاهش فرسایش خاک، از وقوع بخشی از خسارتهای ناشی از سیلاب و همچنین هزینههای رسوبزدایی جلوگیری کند. اگر بر اساس یک مطالعه علمی مشخص شود که این مهم، در مجموع سالانه از خساراتی معادل ۱۰۰ میلیارد تومان جلوگیری کرده است، میتوان گفت ارزش اقتصادی برآوردشده این خدمت جنگل در آن سال حدود ۱۰۰ میلیارد تومان است. این رقم صرفاً یک مثال فرضی برای توضیح مفهوم ارزشگذاری است و در مطالعات واقعی باید بر اساس دادهها و روش مناسب محاسبه شود.
نکته مهم این است که ارزشگذاری اقتصادی به معنای قیمتگذاری طبیعت یا قابل فروش کردن آن نیست، بلکه ابزاری برای وارد کردن ارزش خدمات اکوسیستم …
