بنزین در ایران به یک دو راهی جدی رسیده است فاصله میان تولید و مصرف هر روز بیشتر میشود و دولت دیگر نمیتواند این شکاف را صرفاً با افزایش تولید یا واردات پوشش دهد. در شرایطی که تولید روزانه حدود ۱۲۱ میلیون لیتر است و مصرف در روزهای اوج از ۱۴۰ میلیون لیتر عبور میکند سه سناریو برای مدیریت این ناترازی روی میز قرار گرفته است از محدود شدن عرضه و خاموشی نازلها پس از پایان سهمیه روزانه تا فروش بنزین مازاد با نرخ آزاد و اختصاص سهمیه به همه مردم حتی کسانی که خودرو ندارند.
ناترازی بنزین چگونه به این نقطه رسید؟
ریشه این بحران به سالها قبل بازمیگردد زمانی که مصرف بنزین با سرعت افزایش یافت خودروهای پرمصرف و فرسوده سهم بیشتری از خیابانها گرفتند و سیاستهای مدیریت مصرف همپای رشد تقاضا پیش نرفت. آسیبهای واردشده به زیرساختهای پالایش، ذخیرهسازی و توزیع در جریان جنگ نیز در ادامه فشار بیشتری بر این زنجیره وارد کرد و حاشیه امن تأمین بنزین را کاهش داد.
رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی نیز با اشاره به نقش مصرف بالای خودروهای داخلی در تشدید ناترازی بنزین اعلام کرده است که اگر میزان مصرف این خودروها به استاندارد خودروهای روز دنیا نزدیک بود کشور با ناترازی فعلی مواجه نمیشد. به گفته وی بخش قابل توجهی از فاصله میان تولید و مصرف بنزین نه به کمبود ظرفیت تولید بلکه به مصرف بالای خودروها و پایین بودن بهرهوری ناوگان کشور بازمیگردد.
بنابراین مسئله را نمیتوان تنها با ساخت پالایشگاه جدید یا افزایش واردات حل کرد. وقتی هر سال تعداد خودروها افزایش پیدا میکند اما بهرهوری ناوگان تغییر محسوسی ندارد حتی افزایش ظرفیت تولید نیز پس از مدتی دوباره با رشد تقاضا بلعیده خواهد شد.
جنگ چه بر سر زیرساخت بنزین آورد؟
با وجود این نمیتوان از اثر جنگ اخیر بر بازار سوخت چشم پوشید. جنگ ناترازی بنزین را ایجاد نکرد اما به بخشی از زیرساختهایی آسیب زد که وظیفه تولید، ذخیرهسازی و انتقال فرآورده را برعهده دارند و در نتیجه حاشیه امنیت شبکه تأمین سوخت کاهش یافت.
در جریان جنگ بخشی از تأسیسات پالایشگاه لاوان مورد اصابت قرار گرفت و آسیب دید با این حال آسیبها تنها به بخش پالایشی محدود نماند و بخشی از مخازن ذخیرهسازی فرآوردههای نفتی و زیرساختهای مرتبط با زنجیره …
