به گزارش همشهری آنلاین، ناصرالدینشاه قاجار حوالی سالهای ۱۲۳۰-۱۲۲۹ خورشیدی (۱۲۶۷ هجری قمری)، حاج علیخان حاجبالدوله را مأمور ساخت عمارت صاحبقرانیه یا جهان نما در باغ نیاوران میکند و سازه آن به دستور شاه «صاحبقرانیه» نامیده میشود. این کاخ پس از ناصرالدینشاه تحولات بسیاری را از سر میگذارند و بیش از یک دهه است که درهای آن بسته شده است. محسن طوسی، سرپرست اداره کل حفظ و احیاء بناها و محوطههای تاریخی وزارت میراث فرهنگی در اینباره گفته است: «این کاخ در دهه اخیر به سبب فرونشست و رانش زمین با آسیبهایی مواجه شده بود و مطالعات گستردهای روی انجام شده بود.»
به گفته سرپرست اداره کل حفظ و احیاء بناها و محوطههای تاریخی وزارت میراث فرهنگی، در گذشته تاریخی کاخ صاحبقرانیه، طراحی منظر جنوبی کاخ و استفاده از شیببندی پلکانی با رویکرد سازهای انجام شده بود که در اثر تحولات تارخی دورههای بعدی مخدوش و از بین رفت.
کشف جدید در کاخ صاحبقرانیه
اکنون، باستانشناسان در جریان اجرای طرح استحکامبخشی بستر زمین و مقاومسازی سازه کاخ صاحبقرانیه در باغ نیاوران، لایههای پنهان تاریخی این مجموعه را آشکار کردند. تیم کاوش موفق شد برای نخستینبار بقایای معماریِ کاخِ گمشده «جهاننما» کاخ اولیه ناصرالدینشاه را که پیش ازبازسازی صاحبقرانیه تخریب شده بود، شامل پلکانهای مدور و کفهای آجرفرشِ نفیس را در جبهه جنوبی از دل خاک بیرون بکشد.
به گفته حسین توفیقیان، سرپرست این گروه باستانشناسی، این یافتهها نه تنها معماریِ دوران قاجار را در صاحبقرانیه به چالش میکشد، بلکه با کشف سفالها و نهشتههای فرهنگیِ پیش از دوره قاجار در عمق ۳ متری، قدمت این سکونتگاه تاریخی را تا قرنها عقب برده و ابعاد ناشناختهای از تاریخ تهران را پیش روی محققان قرار داده است.
کاوشهای تاکنون باستانشناسان نشان میدهد، زمین صاحبقرانیه مخزنی از تاریخ لایهمند ایران است که با شناسایی دقیق ساختارهای زیرسطحی، ضمن جلوگیری از تخریبهای احتمالی ناشی از مداخلات مهندسی، دریچهای نو به سوی درک تحولات معماری و تمدنی در قلب تهران گشوده است. این گمانهزنیها که همچنان در بخشهای مختلف محوطه ادامه دارد، نویدبخش بازنویسی بخش مهمی از تاریخ این کاخ است.
کاخ جهان نما، دوره اول ناصرالدین شاه
عضو …
