همشهری آنلاین: تا همین چند سال پیش، مستندهای بسیاری با موضوع راهپیمایی اربعین ساخته میشد، مستندهایی که گاهی تعدادشان آنقدر زیاد بود که میشد مثلا بخش از جشنواره سینماحقیقت را به آنها اختصاص داد. اما در سالهای اخیر، ساخت چنین مستندهایی بسیار کم شده است. آیا چالشهای فیلمسازان در کار با چنین سوژههایی بیشتر شده یا موانع دیگری در این مسیر قرار دارد؟ نکته دیگر این است که چرا در سطحی کلانتر تولید مستند مذهبی در ایران کم شده است، درحالیکه ما حتی در دهههای ۴۰ و ۵۰ هم شاهد ساخت مستندهای مذهبی ماندگاری چون «اربعین» ناصر تقوایی و «یا ضامن آهو» پرویز کیمیاوی بودیم. در این زمینه با مصطفی شوقی، مدیر خانه مستند گفتوگو کردهایم که گزیده گفتههای او را پیش رو دارید.
۳ سال است درباره اربعین فیلمی نساختهایم
راستش را بخواهم بگویم، ما تقریبا ۳سال است که در «خانه مستند» درباره اربعین کاری نساختهایم. آخرین فیلم ما که اتفاقا فیلم شاخصی هم هست، «ایام الممنوعه» است، مستندی ۵قسمتی درباره اربعین در دوران صدام. هنوز هم برای خود من عجیب است که چرا این مجموعه از تلویزیون یا جاهای دیگر پخش نشده است. این آخرین کار ما درباره اربعین بود و بعد از آن دیگر هیچ فیلمی در این زمینه نساختیم.
اربعین، سرزمین روایتها
از همان سالهای اول که پیادهروی اربعین شکل گرفت، همراه دوستان مستندساز، فعالان فرهنگی و رسانهای ما جزو نخستین گروههایی بودیم که اوایل دهه۹۰ به اربعین میرفتیم. فضای آن سالها فضای شور و شوق و تازگی بود. روایت راه و روایت رسیدن چیزی بود که پیش از آن یا وجود نداشت یا بسیار کم بود و هنوز جنبه عمومی پیدا نکرده بود. ما آن زمان اسم این نوع آثار را «روایت راه» گذاشته بودیم؛ یعنی در طول این مسیر، هر بار به ماجرا و قصهای میرسیدیم.
اولین مستندهایی که در آن سالها ساخته شد ریشه در همین روایتها داشت. در خانه مستند آثار زیادی درباره زائران ایرانی، لبنانی، افغانستانی، پاکستانی و حتی اندونزیایی ساخته شد. حتی مستندی درباره یک کاتولیک گرجستانی در اربعین ساختیم، درباره کسانی که از اروپا آمده بودند. این کشش و جاذبهای که اربعین داشت (و البته هنوز هم دارد) در آن سالها بیشتر احساس میشد.
روایتهای لحظهای بهجای ماندگاری
بهتدریج، به نظرم …
