آرمان امروز- سپهر ریاحی: نسل جدید، پیش از آنکه خیابان را بشناسد، فضای مجازی را تجربه میکند. برای بسیاری از کودکان و نوجوانان، اینترنت دیگر یک ابزار جانبی نیست؛ بخشی از زندگی روزمره، آموزش، سرگرمی و ارتباطات اجتماعی است. اما تازهترین نتایج افکارسنجی درباره زیست کودکان و نوجوانان در فضای مجازی، زنگ خطری را به صدا درآورده است؛ آماری که نشان میدهد حدود ۲۳ درصد از کاربران ۶ تا ۱۵ ساله برای ورود به اینترنت از فیلترشکن استفاده میکنند. در نگاه نخست، این عدد شاید تنها یک شاخص آماری به نظر برسد، اما کارشناسان حقوق کودک معتقدند مسئله فراتر از استفاده از یک نرمافزار است و به نحوه شکلگیری شخصیت، امنیت روانی و اجتماعی نسل آینده گره خورده است. محمدمهدی سیدناصری، پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان در گفت وگو با خبرآنلاین معتقد است نباید این آمار را صرفاً در چارچوب فناوری تحلیل کرد. او میگوید: «ما دیگر با یک مسئله فناورانه روبهرو نیستیم؛ با یک مسئله عمیق تربیتی، اجتماعی، حقوقی و حتی تمدنی مواجه هستیم.» این هشدار در شرایطی مطرح میشود که کودکان بیش از هر زمان دیگری در معرض فناوری قرار دارند؛ اما همزمان، مهارتهای لازم برای مواجهه ایمن با محیط دیجیتال هنوز به اندازه کافی در خانواده، مدرسه و نظام آموزشی نهادینه نشده است.
فراتر از یک نرمافزار
از نگاه این پژوهشگر، فیلترشکن برای یک کودک صرفاً ابزاری برای دسترسی به اینترنت نیست، بلکه نخستین تجربه عبور از یک محدودیت است؛ تجربهای که میتواند بر فرآیند جامعهپذیری او اثر بگذارد. سیدناصری در این باره میگوید: «کودک هنوز توانایی کامل تحلیل پیامدهای رفتارش را ندارد. او نمیداند امنیت سایبری چیست یا سوءاستفاده دیجیتال چگونه رخ میدهد؛ تنها یاد میگیرد که برای رسیدن به هدف باید محدودیت را دور بزند.» به اعتقاد او، این تجربه میتواند در سالهای بعد بر نگاه کودک نسبت به قانون، مسئولیتپذیری و اعتماد اجتماعی تأثیر بگذارد؛ موضوعی که از منظر جامعهشناسی نیز اهمیت دارد، زیرا جامعهپذیری در سالهای نخست زندگی شکل میگیرد و محیط دیجیتال امروز بخشی از همین فرآیند است.
دنیایی بدون حفاظ
کارشناسان حوزه کودک …
