کاتالوگهای ویترین پردهفروشیها و فروشگاههای پارچه مبلی باید همیشه تازه باشند. طرحها تغییر میکنند و نمونههای قدیمی، حتی اگر پارچه سالمی داشته باشند، دیگر جایی در ویترین ندارند. باقیمانده پارچه پرده نیز اغلب برای سفارش بعدی اندازه مناسبی ندارد. در خانهها هم لباسهایی ماندهاند که کسی دلش نمیآید آنها را دور بیندازد، اما دوباره پوشیده نمیشوند. این مواد معمولاً در آمار پسماند گم میشوند؛ با آنکه برای تولیدشان آب، انرژی، مواد شیمیایی و نیروی کار مصرف شده است.
برای بسیاری از زنان، بهویژه زنان سرپرست خانوار، ساکنان مناطق کمبرخوردار و کسانی که مسئولیت مراقبت از کودک یا سالمند را بر عهده دارند، همین مواد دورریز میتواند نقطه آغاز یک فعالیت اقتصادی باشد. دوختودوز خانگی برای زنان ایرانی پدیده تازهای نیست. تفاوت در این است که این مهارت آشنا، این بار به مسئلهای تازه پاسخ میدهد: چگونه میتوان عمر پارچه را طولانیتر کرد و ارزش آن را پیش از رسیدن به محل دفن، دوباره به چرخه اقتصاد بازگرداند؟ لباسی که پس از کمد ناپدید میشود
درباره حجم پسماند نساجی ایران، آمار ملی منظم و بهروز در دسترس عموم نیست. همین خلأ داده، بخشی از مسئله است؛ زیرا تا وقتی معلوم نباشد چه مقدار پارچه در کارخانهها، خیاطیها، فروشگاهها و خانهها دور ریخته میشود، طراحی شبکه جمعآوری، سرمایهگذاری در بازیافت و سنجش نتایج سیاستها نیز دشوار میماند. یکی از پژوهشهای دانشگاهی در دسترس درباره پسماند شهری ایران که در سال ۱۳۸۷ منتشر شده، سرانه تولید پسماند شهری را روزانه ۰٫۶۴ کیلوگرم برای هر نفر برآورد کرده است. در آن زمان، ۸۴ درصد پسماند دفن میشد، ۶ درصد بازیافت میشد و ۱۰ درصد به تولید کمپوست اختصاص مییافت. این اعداد قدیمیاند و بهطور خاص به منسوجات مربوط نیستند، اما نشان میدهند دادههای پایه مدیریت پسماند کشور تا چه اندازه به بهروزرسانی و تفکیک بر اساس نوع پسماند نیاز دارند.
در مقیاس جهانی، تصویر روشنتر و نگرانکنندهتر است. برنامه محیطزیست سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد سالانه حدود ۹۲ میلیون تن پسماند نساجی در جهان تولید میشود. تولید پوشاک از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵ دو برابر شد؛ درحالیکه مدت استفاده از لباسها ۳۶ درصد کاهش یافت. در سال ۲۰۲۳، فقط ۸ درصد الیاف بهکاررفته در منسوجات …
