رسول نظریفرد، داروساز و مؤسس داروخانه بیماران خاص، در مصاحبهای صریحا به یکی از مشکلات بزرگ صنعت دارویی کشور اشاره کرد و گفت: یکی از تهدیدات جدی برای آینده بازار دارویی کشور وجود داروهای کمیاب در دست دلالان است تا در قفسه داروخانهها.
به گفته او، برخی افراد داروهای کمیاب را از بازار جمعآوری و احتکار میکنند و سپس با قیمتهای چندبرابری میفروشند. دارویی که بیمار میتواند با نسخه و بیمه با چندصد هزار تومان تهیه کند، گاهی در بازار غیررسمی با قیمتهای چندمیلیونی فروخته میشود. مشکل فقط گرانفروشی نیست؛ مساله اصلی این است که دارو از دسترس بیمار واقعی خارج میشود و وارد چرخهای میشود که هیچ نظارت مؤثری بر آن وجود ندارد.
این معضلی است که سالهای متمادی بیماران با آن دست و پنجه نرم کرده اند وهنوز هم هیچ پاسخ روشنی برای دلایل بروز آن نیافتهاند. کمبود دارو دیگر تنها به خالی بودن قفسههای داروخانهها محدود نمیشود؛ امروز بسیاری از بیماران و خانوادههایشان با پدیدهای تلختر روبهرو هستند؛ دارویی که در داروخانه رسمی پیدا نمیشود، ساعاتی بعد در بازار غیررسمی، شبکههای مجازی یا توسط دلالان با چند برابر قیمت قابل تهیه است. این تناقض، پرسشهای جدی درباره نحوه توزیع، نظارت، تولید و تأمین دارو ایجاد کرده است.
بررسی وضعیت بازار دارویی نشان میدهد که کمبودها محدود به یک گروه خاص نیست. در میان داروهای عمومی، داروهای اعصاب و روان بیشترین سهم را در کمبودها دارند؛ داروهایی که قطع مصرف آنها حتی برای چند روز نیز میتواند وضعیت بیماران را به شدت وخیم کند. در حوزه بیماران خاص نیز کمبود برخی داروهای هورمونی، فرآوردههای خونی، داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکهای تخصصی و تعدادی از داروهای وارداتی بیش از سایر اقلام احساس میشود. برخی از این داروها حتی دو تا سه ماه از شبکه رسمی توزیع غایب بودهاند و همین موضوع بیماران را ناچار کرده است به بازار غیررسمی مراجعه کنند.
یکی از مشکلاتی که کمتر به آن توجه میشود، رفتار طبیعی بیماران پس از رفع کمبود است. وقتی دارویی برای چند هفته یا چند ماه کمیاب میشود، بسیاری از بیماران به محض دسترسی، چند بسته دارو خریداری و ذخیره میکنند تا دوباره با مشکل مواجه نشوند.
این رفتار اگرچه از نگاه بیمار منطقی است، اما باعث میشود تقاضا چند برابر مصرف واقعی افزایش پیدا کند و کمبود برای مدت طولانیتری ادامه داشته باشد. در نتیجه حتی زمانی که تولید یا واردات از سر گرفته میشود، بازار همچنان با کمبود مواجه باقی میماند.
بیمارانی که درمانشان مختل میشود، بیشتر بستری میشوند و به خدمات تخصصی بیشتری نیاز پیدا میکنند
بیژن کیانی، متخصص بیماریهای اعصاب و روان در اینباره به تجارتنیوز میگوید: مهمترین اصل در درمان بسیاری از بیماریهای مزمن، تداوم مصرف دارو است. وقتی این زنجیره قطع میشود، حتی اگر بیمار چند هفته بعد دوباره دارو را تهیه کند، بخشی از روند درمان از دست رفته است.
او ادامه میدهد: در بیماریهایی مانند اماس، صرع، افسردگی شدید، اسکیزوفرنی، سرطان یا هموفیلی، قطع دارو صرفاً به معنای تأخیر در درمان نیست، بلکه ممکن است باعث عود بیماری، بستری شدن بیمار، افزایش ناتوانی یا حتی مرگ شود.
این پزشک متخصص اظهار میدارد: بسیاری از بیماران زمانی که داروی اصلی خود را پیدا نمیکنند، ناچار به استفاده از داروهای جایگزین میشوند؛ داروهایی که همیشه اثر درمانی یکسانی ندارند و گاهی عوارض بیشتری نیز ایجاد میکنند.
دکتر کیانی، میگوید: کمبود دارو فقط یک مشکل اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً کیفیت خدمات درمانی را تحت تأثیر قرار میدهد و هزینههای نظام سلامت را افزایش میدهد، زیرا بیمارانی که درمانشان مختل میشود، بیشتر بستری میشوند و به خدمات تخصصی بیشتری نیاز پیدا میکنند. کمبود دارو علاوه بر هزینه مالی، فشار روانی زیادی نیز به بیماران و خانوادههایشان وارد میکند
این متخصص مغز و اعصاب در مورد هزینههای مادی و معنوی که کمبود داروها میتواند بر روی بیماران داشته باشد تاکید میکند: کمبود دارو تنها به افزایش قیمت ختم نمیشود. بیماران برای پیدا کردن داروی مورد نیاز خود گاهی مجبورند دهها داروخانه را جستوجو کنند، به شهرهای دیگر سفر کنند یا ساعتها در صف داروخانههای منتخب بمانند.
او میافزاید: این فرآیند علاوه بر هزینه مالی، فشار روانی زیادی نیز به بیماران و خانوادههایشان وارد میکند. برای بیماران مبتلا به سرطان، بیماریهای نادر یا بیماریهای مزمن، هر روز تأخیر در درمان میتواند به معنای کاهش اثربخشی درمان باشد.
کیانی در ادامه به تامین دارو از بازار سیاه اشاره کرده و میگوید: یکی از خطرناکترین پیامدهای کمبود دارو، گسترش مصرف داروهای خارج از شبکه رسمی است. هیچ تضمینی وجود ندارد دارویی که توسط واسطهها عرضه میشود، در شرایط استاندارد نگهداری شده باشد.
او خاطر نشان میکند: داروهای حساس مانند انسولین، فرآوردههای خونی یا برخی داروهای بیولوژیک باید در زنجیره سرد نگهداری شوند و کوچکترین اختلال در این زنجیره میتواند اثربخشی آنها را از بین ببرد. همچنین احتمال عرضه داروهای تقلبی یا تاریخگذشته در بازار غیررسمی بسیار بیشتر است و این مساله سلامت بیماران را با خطر جدی روبهرو میکند.
این متخصص مغز و اعصاب در پایان هشدار میدهد: بیتفاوتی نسب به تبعات کمبود دارو در داروخانهها و افزایش آن در دست دلالال میتواند هزینههای درمان را برای دولت و بیمارستانها افزایش دهد.
