مرجان قندی؛ گروه گزارش / سجاد شول، پژوهشگر اجتماعی در گفتوگو با «ایران» درباره چرایی رفتارهایی مثل سلفی گرفتن با افراد مشهور در مراسم خاکسپاری، میگوید:«این پدیده را نباید با اصطلاحات بزرگی همچون فروپاشی ساختاری تحلیل کرد. چون برای چنین ادعایی به پژوهشهای گسترده در سطح ملی نیاز داریم و آنچه امروز شاهد هستیم، در واقع تضعیف هنجارهای موقعیتی است.» او میگوید:«در هر موقعیت اجتماعی، قواعد نانوشتهای وجود دارد که به ما میگوید چگونه باید رفتار کنیم. متأسفانه در برخی رخدادها، این قواعد که با شرایط محیطی متناسب هستند، کمرنگ شدهاند.
از منظر جامعهشناسی، «اروینگ گافمن» تعبیری به نام «تعریف موقعیت» دارد؛ هر موقعیت اجتماعی مانند مراسم عزا، نقشها و انتظارات خاص خودش را دارد. وقتی فرد در مراسم سوگواری بهجای همدردی با بازماندگان، به دنبال ثبت عکس سلفی با یک هنرمند است، در واقع از منطق آن موقعیت فاصله گرفته و وارد منطق دیگری شده است که بهشدت تحت تأثیر شبکههای اجتماعی قرار دارد.»
شول توضیح میدهد: «این رفتار را نباید صرفاً یک مسأله اخلاقی دید، این رفتار بیش از آنکه نشانه بیاخلاقی باشد، نشانه جابهجایی اولویتهاست. یعنی دیده شدن به تدریج بر درک اقتضائات موقعیت غلبه کرده است. فرد درگیر فضای رسانهای است و اولویت اصلیاش به جای حضور همدلانه، این است که چگونه میتواند این لحظه را به عنوان سرمایه نمادین در فضای مجازی منتشر کند.»
شول درباره فشار روانی بر هنرمندان در چنین مراسمی میگوید:«هنرمندان برای ادای احترام و دوستی در مراسم حاضر میشوند و نیازی به دیده شدن در آن وضعیت ندارند. مواجهه با درخواستهای مکرر برای عکس، حریم شخصی آنها را میشکند؛ کما اینکه در مراسم زندهیاد اکبر عبدی، نارضایتی و اندوه هنرمندان از این درخواستها بهوضوح در چهرهشان مشهود بود.» او درباره راهکارها میگوید: «این مسأله بیش از آنکه نیازمند برخوردهای سلبی باشد، نیازمند ارتقای سواد رسانهای است. اگر جامعه بیاموزد که میان فضای عمومی و موقعیتهای …
