ساسان باقرپناه در بحث رشد اقتصادی معمولاً توجه ما به تولید امسال، صادرات امسال، بودجه امسال و نرخ رشد همین دوره معطوف میشود.
اما شاخصی وجود دارد که شاید اثر آن با تأخیر دیده شود و در عین حال تعیینکننده توان تولید سالهای آینده باشد: سرمایهگذاری.
اقتصادی میتواند امروز همچنان کارخانه، جاده، نیروگاه، شبکه انتقال، ماشینآلات و ساختمان فعال داشته باشد و ظاهراً کار کند، اما اگر به اندازهای که این داراییها فرسوده میشوند سرمایه جدید ایجاد نکند، در واقع بهتدریج در حال مصرف کردن سرمایهای است که نسلهای قبلی ساختهاند. مطالب پیشنهادی ۲۷۵ هزار میلیارد تومان؛ سرمایهگذاری واقعی کشور در سال 1401 ۱۴۰۲/۰۶/۲۵ رشد اقتصادی ایران به ۴.۷ درصد رسید ۱۴۰۲/۰۳/۲۰
تفاوت مهمی میان «سرمایهگذاری ناخالص» و «سرمایهگذاری خالص» وجود دارد. هر سال بخشی از ماشینآلات، تجهیزات، ساختمانها و زیرساختهای یک اقتصاد مستهلک میشوند.
بنابراین همه سرمایهگذاری جدید الزاماً ظرفیت تازه ایجاد نمیکند؛ بخشی از آن فقط باید چیزی را جایگزین کند که در حال فرسوده شدن است. اگر سرمایهگذاری جدید از استهلاک بیشتر باشد، موجودی سرمایه کشور افزایش پیدا میکند.
اما اگر نتواند استهلاک را جبران کند، ممکن است پروژههای جدیدی هم افتتاح شوند و در عین حال ظرفیت واقعی اقتصاد در حال کوچک شدن باشد.
این بحث برای اقتصاد امروز ایران اهمیت ویژهای دارد. گزارشهای منتشرشده از دادههای رسمی نشان میدهد تشکیل سرمایه ثابت در سال ۱۴۰۴ در مسیر مناسبی قرار نداشته و رشد آن در طول سال منفی گزارش شده است.
این موضوع را نمیتوان صرفاً به معنای کاهش چند پروژه سرمایهگذاری دید؛ زیرا تداوم چنین روندی به موجودی سرمایه و توان تولید سالهای آینده مربوط میشود.
یک کارخانه را تصور کنیم که ده یا پانزده سال با همان ماشینآلات تولید میکند. دستگاهها هنوز روشن میشوند و تولید ادامه دارد، اما هزینه تعمیر افزایش یافته، مصرف انرژی بیشتر شده، دقت تولید کاهش پیدا کرده و فناوری مورد استفاده با رقیب خارجی فاصله گرفته است. …
