زمین خوردن سالمندان از این سن شروع می‌شود | ۵ توصیه مهم برای پیشگیری از سقوط مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها

همشهری‌آنلاین - پروانه بندپی: برای بسیاری از سالمندان - به خصوص در سنین نزدیک به ۸۰ سالگی و بعد از آن - زمین‌خوردن دیگر یک اتفاق یا تصادف ساده نیست. مطالعات جهانی نشان می‌دهد که حدود یک‌سوم افراد بالای ۷۰ سال هر سال حداقل یک بار زمین می‌خورند و این عدد برای افراد بالای ۸۰ سال به بیش از ۵۰ درصد می‌رسد. زمین‌خوردن نه تنها باعث شکستگی استخوان‌ها و آسیب‌های جدیِ بعدی می‌شود، بلکه می‌تواند اعتماد به نفس و استقلال فرد سالمند را کاهش دهد. اما چرا سالمندان حتی در خانه به سادگی زمین می‌خورند؟

چرا سالمندان زمین می‌خورند؟

با افزایش سن، عضلات به‌ویژه در پاها و تنه مرکزی بدن تحلیل می‌روند و سرعت واکنش برای حفظ تعادل کاهش می‌یابد. این ضعف عضلانی حتی در سالمندانی که روزانه قدم کوتاهی می‌زنند هم احتمال زمین‌خوردن را بالا می‌برد. علاوه بر این، سرگیجه و عدم تعادل ناشی از نوسانات قند خون، یا مصرف دارو و مشکلات دیگر، از عوامل اصلی سقوط‌های ناگهانی‌اند.

اما آیا زمین‌خوردن سالمندان که بیشتر در سنین بالای ۸۰ سال رخ می‌دهد، اجتناب‌ناپذیر است یا می‌توان از آن پیشگیری کرد؟

دکتر شهرزاد پاشایی‌پور، استاد تمام پرستاری و عضو گروه پرستاری سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران در این زمینه به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «زمین‌خوردن یا سقوط سالمندان، یکی از مشکلات شایع است و به یکی از چالش‌های اساسی برای نظام سلامت کشور تبدیل شده است. تقریباً همه سالمندان بالای ۸۰ سال، تجربه حداقل یک بار سقوط را دارند یا خواهند داشت. اما این مشکل تا حدی قابل پیشگیری است.»

این کارشناس حوزه سالمندی با اشاره به این که برخی از عوامل زمین‌خوردن به خود فرد مربوط می‌شوند، می‌گوید: «به طور کلی، تغییرات طبیعی در سیستم‌های مختلف بدن در دوران سالمندی، احتمال سقوط را افزایش می‌دهد. به خصوص تحلیل عضلات سیستم عضلانی-اسکلتی و مشکلات احتمالی استخوان‌ها و مفاصل. همچنین ضعف عضلانی همراه با اختلالات شناختی، ضعف بینایی یا شنوایی هم می‌تواند توانایی سالمند را در فعالیت‌های روزمره - مثل عبور از خیابان - محدود کند.»

عوارض بعضی داروها باعث سقوط می‌شود

پاشایی‌پور می‌گوید: «البته بیماری‌های مزمن و مصرف همزمان چند دارو که اصطلاحا به آن پلی‌فارماسی گفته می‌شود هم نقش مهمی در سقوط سالمندان دارند. مثلا برخی سالمندان بیماری‌های مزمن مانند فشار خون بالا، دیابت یا آرتروز زانو دارند و همزمان چند دارو هم مصرف می‌کنند. داروهای فشار خون و داروهای دیابت می‌توانند خواب‌آلودگی، کاهش هوشیاری و سرگیجه ایجاد کنند و همین، احتمال سقوط را بیشتر می‌کند.» مطالعات نشان می‌دهند سالمندان مصرف‌کننده پنج دارو یا بیشتر در هفته، ۲ برابر بیشتر از دیگران در معرض زمین‌خوردن قرار دارند.

به گفته عضو گروه پرستاری سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران، «خیلی از سالمندان درباره نحوه مصرف داروها، عوارض داروها، تداخلات دارویی و کنترل بیماری‌های مزمن آموزش ندیده‌اند. درحالی‌که آموزش دیدن اینها به خصوص برای سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند، بسیار ضروری است.»

سالمندان نحوه استفاده از واکر و عصا را بلد نیستند

عوامل بیرونی هم در سقوط سالمندان نقش مهمی دارند. دکتر پاشایی‌پور در این خصوص می‌گوید: محیط زندگی سالمند باید طوری تنظیم شود که امکان سقوطش کاهش پیدا کند. مثلا محیط خانه نباید خطراتی مثل پله‌، فرش‌های لغزنده، فرش‌هایی که لبه‌هایشان روی‌هم ‌افتاده، روشنایی ناکافی و مشکلات دیگر داشته باشد. روشنایی خانه اهمیت زیادی دارد. چون فرد سالمند ممکن است در طول شب بخواهد چند بار از سرویس بهداشتی استفاده ‌کند و اگر نور کافی نباشد، احتمال زمین‌خوردن بالا است.»

عضو گروه پرستاری سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران تاکید می‌کند: «همچنین سالمندان باید نحوه استفاده از ابزارهای کمکی را یاد بگیرند. خیلی از سالمندان بالای ۸۰ سال عصا و واکر دارند امکا نحوه استفاده از آن را بلد نیستند. فرد سالمند نمی‌داند که چطور با واکر باید از یک پله کوتاه بالا برود و پایین بیاید.»

بیشتر بخوانید؛

• فقط ۵۰ متخصص برای ۱۰.۵ میلیون سالمند!

• افسردگی و انزوا در کمین مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها

• چرا سالمندان در شرایط بحرانی بیشتر از دیگران آسیب می‌بینند؟

• سالمندان را مجبور به یکجانشینی نکنید

تمرینات تعادلی را جدی بگیرید

متخصصان حوزه سالمندی تاکید دارند که با افزایش مجموعه‌ای از آگاهی‌ها می‌توان احتمال سقوط سالمندان را کاهش داد. پاشایی‌پور در این باره می‌گوید: «در قدم اول باید آموزش‌های لازم به سالمندان داده شود تا بدانند تغییرات طبیعی بدن‌شان آنها را مستعد سقوط کرده است. همچنین برای حفظ تعادل و کاهش تحلیل عضلانی که در سن بالا طبیعی است، انجام تمرینات ورزشی روزانه تحت نظر متخصص توصیه می‌شود. مثلا ورزش‌های تعادلی برای سالمندان - حتی بالای ۸۰ سال – خیلی موثرند. برای سالمندان جوان‌تر (زیر ۸۰ سال) هم شروع تمرینات ورزشی باید زیر نظر متخصص انجام شود. چون ورود ناگهانی به فعالیت‌های سنگین می‌تواند خطرناک باشد. مثلا ما افرادی داریم که تا بازنشسته می‌شوند، بدون هیچ زمینه و تمرینی وارد گروه‌های کوهنوردی می‌شوند و همین می‌تواند باعث سکته قلبی در آنها شود.»

عضو گروه پرستاری سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران اضافه می‌کند: «در سطح شهر هم نیاز به زیرساخت‌های مناسب برای سالمندان وجود دارد. سالمندان موقع استفاده از وسایل نقلیه عمومی یا حتی راه رفتن در پیاده‌روها دچار محدودیت‌های زیادی هستند. نبود امکانات مناسب مثل حمل و نقل عمومی و دسترسی امن برای ویلچر یا واکر، سالمندان را مجبور به خانه‌نشینی و انزوای اجتماعی می‌کند که این خود باعث تحلیل سیستم‌های مختلف بدن و افزایش خطر سقوط می‌شود.»

به گفته این استاد تمام پرستاری، «تجربه سقوط هم خود عاملی برای زمین‌خوردن‌های بعدی است؛ سالمندی که یک بار سقوط کرده، ممکن است دچار ترس از حرکت شود و ترجیح دهد بی‌تحرک بماند. این بی‌تحرکی اتفاقا خطر سقوط‌های بعدی را افزایش می‌دهد.»

زمین‌خوردن از چه سنی شروع می‌شود؟

اما زمین‌خوردن سالمند از چه سنی شروع می‌شود؟ دکتر پاشایی‌پور در این باره می‌گوید: «سالمندی در کشور ما از ۶۵ سال به بالا تعریف می‌شود، اما سقوط و زمین‌خوردن بیشتر در سالمندان بالای ۸۰ سال رخ می‌دهد. دلیلش هم تغییرات در سیستم‌های قلب و عروق، مغز و اعصاب، گوارش و سیستم ادراری در این سنین به اضافه‌ی بیماری‌های مزمن و مصرف چندین دارو است. البته ما سقوط سالمندان زیر ۸۰ سال را هم داریم و توصیه‌هایی که برای افراد بالای ۸۰ سال ارائه می‌شود، برای آنها هم مفید است. به خصوص سالمندانی که هنوز فعالند و می‌توانند از خانه بیرون هم بروند.»