لزوم تعریف حداقل یک پروژه بزرگ بین‌دستگاهی در حوزه هوش مصنوعی

در این نشست، عملکرد دستگاه‌های اجرایی در راستای ارائه برنامه عملیاتی و نقشه راه مبتنی بر «برنامه ملی تقسیم کار هوش مصنوعی» مورد بررسی قرار گرفت و نمایندگان دستگاه‌ها گزارشی از وضعیت اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های پیش‌رو در مجموعه متبوع خود ارائه کردند.

افشین در این جلسه با تأکید بر ضرورت رسیدن به ادبیات مشترک میان دستگاه‌ها، گفت: پس از جلسات برگزارشده در ستاد و با توجه به عدم ارسال برنامه از سوی برخی دستگاه‌ها، تصمیم بر این شد که فرصتی برای هم‌فکری و هماهنگی داده شود. با این حال، اگر دستگاهی وظیفه‌ای داشته باشد که سایر دستگاه‌ها به آن وابسته باشند و آن وظیفه را انجام ندهد، ستاد ناگزیر خواهد بود مسئولیت آن را به دستگاه دیگری واگذار کند تا روند اجرای برنامه‌ها متوقف نشود.

وی افزود: در صورتی که دستگاه‌ها حداکثر تا پایان دی ماه ۱۴۰۴، داده‌ها و برنامه‌های خود را ارائه نکنند، بخش‌های حاکمیتی مربوطه، به‌طور موقت توسط ستاد انجام خواهد شد، زیرا امکان معطل ماندن نظام اجرایی کشور به دلیل تأخیر یک دستگاه وجود ندارد.

رییس بنیاد ملی نخبگان، با اشاره به رویکرد ستاد در استخراج پروژه‌های بزرگ ملی از دل برنامه‌های دستگاه‌ها تصریح کرد: هدف ما این است که از برنامه‌های ارائه‌شده، یک تا چند پروژه بزرگ ملی در حوزه هوش مصنوعی تعریف شود؛ پروژه‌هایی که هم به بهبود عملکرد دستگاه‌ها کمک کند و هم بازار قابل‌توجهی برای شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی ایجاد کند. نمونه‌هایی از این رویکرد در وزارت بهداشت، بانک مرکزی و برخی دیگر از دستگاه‌ها در حال شکل‌گیری است.

افشین با بیان این‌که انتظار می‌رود دستگاه‌هایی مانند وزارت نیرو و وزارت نفت پروژه‌های بزرگ و اثرگذار تعریف کنند، گفت: این پروژه‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که شرکت‌های خصوصی و دانش‌بنیان بتوانند مجری آن باشند و معاونت علمی نیز در مراحل اولیه به‌طور جدی از آن‌ها حمایت خواهد کرد.

وی تدوین آیین‌نامه‌ها و استفاده از دیدگاه‌های بیرونی را شرط موفقیت این مسیر دانست و افزود: پیشنهاد ما این است که دستگاه‌ها از شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی دعوت کنند، ایده‌های آن‌ها را بشنوند و با جمع‌بندی نظرات داخلی و بیرونی، پروژه‌هایی با نگاه تحول‌آفرین تعریف کنند. استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین می‌تواند به‌طور جدی هزینه‌های دستگاه‌های اجرایی را کاهش دهد؛ همان‌گونه که در معاونت علمی نیز با تغییر رویکردها، کاهش قابل‌توجه هزینه‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با انتقاد از ارائه برنامه‌های صرفاً متداول اظهار کرد: انتظار ما این است که برنامه‌های دستگاه‌ها مبتنی بر نگاه کلان و تحول‌محور باشد و مشخص کند که استقرار هوش مصنوعی چه تغییر اساسی در عملکرد آن دستگاه ایجاد خواهد کرد.

افشین همچنین بر نظم و زمان‌بندی دقیق فرآیند بررسی و ابلاغ نقشه‌های راه تأکید کرد و گفت: پس از ارائه نقشه راه هر دستگاه در ستاد، معمولاً یک هفته فرصت برای دریافت نظرات در نظر گرفته می‌شود و در صورت عدم حضور یا ارائه توضیحات تکمیلی، تصمیمات لازم ابلاغ خواهد شد، چراکه این فرآیند ذیل مدیریت معاون اول رئیس‌جمهور با نظم مشخصی دنبال می‌شود.

وی با اشاره به لزوم تعریف حداقل یک پروژه بزرگ بین‌دستگاهی در حوزه هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: این پروژه باید با حمایت کامل دولت و با هماهنگی سازمان برنامه و بودجه اجرا شود و می‌تواند ذیل دستگاه‌هایی مانند وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی یا حتی خود سازمان برنامه تعریف شود تا همه دستگاه‌ها درگیر یک پروژه ملی اثرگذار شوند. منابع این پروژه‌ها نیز تلاش می‌شود مستقل از بودجه جاری دستگاه‌ها تأمین شود.

رییس بنیاد ملی نخبگان، در ادامه با ارائه نمونه‌هایی از کاربردهای جهانی هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف حاکمیتی و اجرایی گفت: در بسیاری از این حوزه‌ها، هوش مصنوعی امکان تحلیل هم‌زمان مدل‌های مختلف، افزایش دقت پیش‌بینی و بهبود بهره‌وری را فراهم کرده است و هر وزارتخانه باید متناسب با مأموریت خود، این جریان تحول آفرین را پیاده‌سازی کند.

افشین تأکید کرد: تغییر واقعی زمانی رخ می‌دهد که دستگاه‌ها از قالب‌های سنتی خارج شوند و فناوری‌های نوین را نه صرفاً برای تسریع فرآیندهای موجود، بلکه برای بازطراحی نظام تصمیم‌گیری و اجرا به‌کار بگیرند. دولت باید پیشرو و بازارساز باشد و با ایجاد تقاضای مؤثر، زمینه رشد بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان را فراهم کند.

وی در پایان ابراز امیدواری کرد: با تغییر نگرش مدیریتی و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی، بسیاری از فرآیندهایی که امروز با خطا یا هزینه نیروی انسانی بالا انجام می‌شود، با دقت و بهره‌وری بیشتر سامان یابد.

لزوم هم‌افزایی دستگاه‌ها و بخش خصوصی برای تدوین برنامه اقدام مشترک هوش مصنوعی

در این نشست، عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان با اشاره به روند هماهنگی میان دستگاه‌ها در اجرای برنامه ملی هوش مصنوعی، گفت: پیرو جلسه ستاد ملی هوش مصنوعی که به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور برگزار شد و با پیگیری‌های حسین افشین همراه بود، مقرر شد نشست آتی با حضور معاونان دستگاه‌های اجرایی عضو ستاد ملی هوش مصنوعی و با محوریت بررسی نقشه راه و برنامه‌های اجرایی دستگاه‌ها برگزار شود.

وی افزود: هدف از برگزاری این نشست، ایجاد هم‌افزایی و هم‌راستایی میان دستگاه‌های اجرایی، بخش‌های مختلف اقتصادی و بخش خصوصی است تا بتوانیم در کوتاه‌ترین زمان ممکن با بهره‌گیری از ظرفیت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان به یک نقشه‌راه مشترک و منسجم در حوزه هوش مصنوعی دست پیدا کنیم.

ضرورت ارائه برنامه‌های پروژه‌محور و قابل سنجش در اجرای تقسیم کار ملی هوش مصنوعی

در ادامه این نشست، عمادالدین فاطمی‌زاده، رییس دبیرخانه ستاد هوش مصنوعی گزارشی از عملکرد دستگاه‌های اجرایی در راستای ارائه برنامه عملیاتی و نقشه راه بر اساس برنامه ملی تقسیم کار هوش مصنوعی ارائه کرد.

فاطمی‌زاده با اشاره به برگزاری جلسات متعدد کارشناسی و ستادی، توضیح داد: پس از ابلاغ برنامه ملی تقسیم کار هوش مصنوعی در مهرماه، از دستگاه‌های اجرایی که عهده‌دار وظایف اصلی یا همکار بودند، در دو نوبت درخواست شد برنامه‌های خود را ارسال کنند. این برنامه‌ها بر اساس ساختار مشخص شامل عنوان برنامه، اولویت، زمان‌بندی، خروجی، دستگاه مجری و دستگاه همکار دریافت و بررسی شد.

وی افزود: تاکنون چهار جلسه ستاد در خصوص کلیات برنامه تقسیم کار برگزار شده و در این جلسات، برنامه‌ها بررسی و ابلاغ شده است. همچنین تا کنون سه جلسه کمیته تخصصی برگزار شده و این نشست نیز می‌تواند در امتداد همان جلسات تلقی شود. برنامه وزارت علوم در ستاد ارائه و پس از دریافت بازخوردها، برای اعمال اصلاحات احتمالی به این وزارتخانه ابلاغ شده است.

رییس دبیرخانه ستاد هوش مصنوعی با اشاره به وضعیت برنامه‌های دریافتی از دستگاه‌ها گفت: با وزارت نیرو، سازمان اداری و استخدامی، وزارت نفت، بانک مرکزی، وزارت آموزش و پرورش و وزارت صنعت، معدن و تجارت جلسات حضوری برگزار شده و برنامه‌ها مورد بررسی قرار گرفته است. برنامه وزارت نیرو تقریباً کامل است و یک جلسه تکمیلی نیز با این وزارتخانه برگزار خواهد شد. در برخی موارد، مانند وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مستند ارسالی بیشتر ناظر بر عملکرد بوده و نیازمند تکمیل در چارچوب مورد انتظار ستاد است.

وی با تشریح انتظارات دبیرخانه ستاد تأکید کرد: انتظار ما این است که برنامه‌ها منطبق با سند تقسیم کار ملی تنظیم شوند، هرچند در مواردی ممکن است دستگاه‌ها اقداماتی انجام دهند که تصریحی در سند برای آن‌ها وجود نداشته باشد؛ این موارد نیز می‌تواند به‌عنوان برنامه دستگاه اعلام شود. ترجیح دبیرخانه این است که برنامه‌ها به‌صورت پروژه‌محور ارائه شوند؛ به‌گونه‌ای که هر پروژه عنوان مشخص، ساختار، زمان‌بندی تقریبی و شاخص‌های قابل اندازه‌گیری برای ارزیابی پیشرفت داشته باشد.