رودخانه‌های بی‌بهره؛ ایستگاه‌های پمپاژی که نفس نمی‌کشند

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: اینجا پلدختر است، جایی که رودخانه‌های مهم استان مسیر خروجی خود را اینجا پیدا می کنند و راهی پایین دست می شوند. سالانه ۱۳.۵ میلیارد مترمکعب آب از این شهرستان عبور می‌کند و می‌ریزد به سمت خوزستان، بی‌آنکه قطره‌ای برای همین جا بماند.

از کنار روستاهای حاشیه رودخانه کشکان رد می‌شوی، زمین‌های دیم را می‌بینی که سال‌هاست چشم به آسمان دوخته‌اند. کشاورزی اینجا همیشه با دعا برای باران گره خورده؛ چون اگر باران نیاید، محصولی نیست، اگر نباشد، مهاجرت هست.

ایستگاه پمپاژ چم مهر را از دور که می‌بینی، یادگاری است از سال ۱۳۸۱. یعنی بیست و سه سال پیش!

از چم مهر که می‌روی به سمت جایدر، قصه فرق نمی‌کند. اینجا اما بزرگ‌ترین ایستگاه پمپاژ کشاورزی لرستان در حال ساخت است. از سال ۱۳۸۸. شانزده سال پیش. قرار بود دو هزار هکتار از زمین‌های دیم را آبی کند. قرار بود برای هزار نفر شغل ایجاد کند. قرار بود... اما کار عقب ماند، مردم ماندند و زمین‌های تشنه!

در آستانه سفر رئیس‌جمهور به لرستان، پرونده این ایستگاه‌ها روی میز آمده است، هشت ایستگاه پمپاژ در پلدختر که اگر تمام شوند، شش هزار هکتار از زمین‌های دیم به آبی تبدیل می‌شوند. یعنی شش هزار هکتار امید، یعنی شش هزار هکتار ماندگاری، یعنی شش هزار هکتار زندگی.

پلدختر؛ خروجی آب‌های لرستان

شهرستان پلدختر با جمعیتی بیش از ۸۰ هزار نفر و وسعتی بالغ بر ۳۶۵ هزار هکتار، یکی از مهم‌ترین نقاط آبی لرستان است.

رودخانه‌های سیمره، کشکان، چول‌هول، زال و ماژیان از این شهرستان می‌گذرند و سالانه ۱۳.۵ میلیارد مترمکعب آب را به سمت خوزستان و پشت سد کرخه هدایت می‌کنند.

این حجم عظیم آب، در حالی از پلدختر عبور می‌کند که خود این شهرستان با کمبود آب کشاورزی مواجه است. زمین‌های حاصلخیز اما دیم، چشم به راه ایستگاه‌های پمپاژی مانده‌اند که سال‌هاست در دست ساخت هستند.

۸ ایستگاه پمپاژ در حوزه وزارت نیرو و جهاد کشاورزی پلدختر وجود دارد که در صورت بهره‌برداری، ۶ هزار هکتار از زمین‌های دیم این شهرستان به آبی تبدیل می‌شود.

جایدر؛ بزرگ‌ترین پروژه کشاورزی لرستان

ایستگاه پمپاژ آب «جایدر» در شهرستان پلدختر، یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین پروژه‌های حوزه کشاورزی لرستان است. پروژه‌ای که از سال ۱۳۸۸ آغاز شده و پس از ۱۶ سال، هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.

داریوش حسن‌نژاد، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت این پروژه می‌گوید: ایستگاه پمپاژ آب جایدر در شهرستان پلدختر یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین پروژه‌های حوزه کشاورزی لرستان به شمار می‌رود. این پروژه از محل اعتبارات ملی در حال ساخت است و در قالب یک ایستگاه پمپاژ مرکزی و همچنین پنج ایستگاه پمپاژ ثانویه طراحی شده است.

وی با اشاره به مشخصات فنی این پروژه می‌افزاید: طول خط انتقال آب این پروژه ۹ هزار و ۷۳۰ متر است. هفت الکتروپمپ در این ایستگاه پمپاژ آب پیش‌بینی شده که هر کدام ۳۵۵ کیلووات ظرفیت دارند. ظرفیت انتقال آب در این ایستگاه دو هزار و ۹۵۰ لیتر در ثانیه است. این خط انتقال آب می‌تواند هزار و ۹۴۰ هکتار از اراضی کشاورزی شهرستان پلدختر را آبی کند و تحت پوشش قرار دهد.

حسن‌نژاد از پیشرفت قابل توجه این پروژه خبر می‌دهد و می گوید: در حال حاضر این ایستگاه پمپاژ آب بیش از ۸۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد. تعداد فرصت‌های شغلی که با ایجاد این ایستگاه پمپاژ آب به‌صورت مستقیم ایجاد خواهد شد، هزار نفر است.

وی وعده می‌دهد: این پروژه در شهرستان پلدختر تا پایان سال ۱۴۰۵ به بهره‌برداری خواهد رسید.

دستور خلع ید پیمانکار پروژه جایدر

اما این پروژه سال‌ها با مشکل پیمانکار مواجه بود. پیمانکاری که کار را پیش نمی‌برد و پروژه را معطل نگه داشته بود.

سید سعید شاهرخی، استاندار لرستان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به این موضوع می‌گوید: پیمانکار این پروژه بنا به دلایلی کار نمی‌کند یا با موانعی مواجه شده و یا برایش نمی‌صرفد، کار را در پروژه پیش نمی‌برد. طبق قانون وقتی پیمانکار کار نمی‌کند، در یک کمیسیون باید خلع‌ید شود و کار را به نفر دیگری بدهیم.

وی با تأکید بر پیگیری این موضوع می‌افزاید: مرتب پیمانکار این پروژه مماشات می‌کرد و کار را عقب می‌انداخت. کار مردم را نباید معطل رودربایستی‌ها و این‌گونه تصمیمات کرد. در این راستا دستور دادیم که این پیمانکار خلع‌ید شود و کار را به نفر دیگری بدهند که کار را انجام دهد.

اگر زمین‌ها به‌صورت دیم کشت شوند تنها یک‌بار می‌توان از آن محصول برداشت کرد، اما اگر آبی شوند می‌توان تا هفت‌برابر هم برداشت محصول در زمین داشته باشیم

استاندار لرستان بر اهمیت این پروژه تأکید می‌کند و می گوید: ایستگاه پمپاژ آب جایدر شهرستان پلدختر حدود دو هزار هکتار از اراضی کشاورزی این شهرستان را آبی خواهد کرد. دو هزار هکتار از اراضی خوب و حاصلخیز شهرستان پلدختر با احداث این ایستگاه پمپاژ زیر کشت آبی خواهند رفت.

شاهرخی با اشاره به ظرفیت‌های کشاورزی منطقه می‌گوید: یکی از معضلاتی که در لرستان داریم و یک سال است که مرتب آن را تکرار می‌کنم، این است که ما باید سرانه درآمد خانوار را بالا ببریم. این زمین‌ها حیف است که کشت دیم شوند. اگر زمین‌ها به‌صورت دیم کشت شوند تنها یک‌بار می‌توان از آن محصول برداشت کرد، اما اگر آبی شوند می‌توان تا هفت‌برابر هم برداشت محصول در زمین داشته باشیم.

چم مهر؛ ۲۳ سال انتظار

ایستگاه پمپاژ «چم مهر» داستان دیگری است. پروژه‌ای که از سال ۱۳۸۱ آغاز شده و در سیل ۱۳۹۸ تخریب شد. حالا پس از ۲۳ سال، به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود.

حسن‌نژاد در این باره می‌گوید: این پروژه که عملیات اجرایی آن از سال ۱۳۸۱ آغاز شده بود و پس از تخریب در سیل سال ۱۳۹۸ با مشکلاتی روبرو شد، با تأمین اعتبار مناسب، به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود. این طرح با هدف آبیاری ۶۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی منطقه و جلوگیری از مهاجرت روستاییان، در حال تکمیل است.

وی با اشاره به مشخصات فنی پروژه می‌افزاید: ایستگاه پمپاژ مرکزی با شش الکتروپمپ و ایستگاه ثانویه با چهار الکتروپمپ، وظیفه انتقال آب از رودخانه کشکان به ارتفاع ۱۱۴ متری را بر عهده دارند. خط انتقال آب به طول ۸۱۴۰ متر و خط انتقال برق ۲۰ کیلووات به طول ۱۰ کیلومتر نیز تکمیل شده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان از تأمین اعتبار این پروژه خبر می‌دهد: انتظار می‌رود با پیگیری‌های مستمر، این پروژه هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسد و علاوه بر افزایش سطح زیر کشت و تولیدات کشاورزی، باعث افزایش راندمان آبیاری و رونق اقتصادی در منطقه شود.

۷۷ درصد دیم، ۲۳ درصد آبی

اعداد و ارقام نشان از عمق محرومیت لرستان در بخش کشاورزی دارد. بر اساس سند آمایش، محور و مدار توسعه استان کشاورزی، دامپروری و سپس گردشگری است. اما در این میان، شاه‌بیت توسعه‌نیافتگی استان در وجود ۶۰۰ هزار هکتار دیم‌زار در مقابل ۱۸۵ هزار هکتار زمین آبی است.

۷۷ درصد اراضی کشاورزی لرستان دیم و تنها ۲۳ درصد آبی هستند. این یعنی وابستگی به باران، یعنی ناپایداری تولید، یعنی ریسک همیشگی خشکسالی.

ایستگاه‌های پمپاژ پلدختر می‌توانند بخش مهمی از این معادله را تغییر دهند. هر هکتار زمینی که از دیم به آبی تبدیل شود، تا هفت برابر بیشتر محصول می‌دهد. یعنی امنیت غذایی، یعنی اشتغال، یعنی ماندگاری جمعیت.

واشیان و دیگر ایستگاه‌ها

علاوه بر جایدر و چم مهر، ایستگاه‌های پمپاژ دیگری نیز در پلدختر در دست ساخت یا مطالعه هستند. واشیان، رنگین بان و... هر کدام داستانی مشابه دارند؛ سال‌ها انتظار، وعده‌های پی‌درپی، و امیدی که هنوز نمرده است.

استاندار: ایستگاه پمپاژ جایدر که از سال ۸۸ تا کنون ۸۵ درصد پیشرفت داشته، هنوز کامل نشده است

استاندار لرستان بر ضرورت تکمیل این ایستگاه‌ها تأکید می‌کند و می گوید: ایستگاه پمپاژ جایدر که از سال ۸۸ تا کنون ۸۵ درصد پیشرفت داشته، هنوز کامل نشده و این موضوع به هیچ وجه قابل پذیرش نیست. تکمیل این طرح ۲ هزار هکتار از اراضی شهرستان را تحت پوشش آبیاری قرار می‌دهد. همچنین بر ضرورت تکمیل ایستگاه‌های چم مهر و واشیان تأکید داریم.

سدهای چول‌هول و بن‌لار

در کنار ایستگاه‌های پمپاژ، موضوع احداث دو سد «چول‌هول» و «بن‌لار» در پلدختر نیز از مطالبات مهم مردم است. این سدها برای تامین آب آشامیدنی و کشاورزی و جلوگیری از سیلاب طراحی شده‌اند.

حسن‌نژاد در این باره می‌گوید: دو سد چول‌هول و ده‌پهلوان در دست مطالعه هستند.

پیگیری ماده ۲۳ سد چول‌هول از جمله اقداماتی است که می‌تواند روند اجرایی این پروژه را تسریع کند.

آب در مسیر زمین‌های تشنه

در آستانه سفر رئیس‌جمهور به لرستان، پرونده ایستگاه‌های پمپاژ پلدختر یکی از مهم‌ترین موضوعاتی است که روی میز خواهد آمد.

وعده بهره‌برداری از ایستگاه پمپاژ جایدر تا پایان سال ۱۴۰۵، و چم مهر در آینده نزدیک. اما مردم پس از ۱۶ و ۲۳ سال انتظار، این بار هم تا دیدن آب در جوی‌های کشاورزیشان، باور نمی‌کنند.

بنابراین گزارش، در روزهای پرباران دی و بهمن ماه رودخانه کشکان خروشان است. آب می‌رود، می‌رود سمت خوزستان، می‌رود پشت سد کرخه. اما در همین نزدیکی، زمین‌هایی هستند که تشنه‌اند. زمین‌هایی که اگر قطره‌ای از این آب به آنها برسد، زندگی می‌کنند.

ایستگاه‌های پمپاژ پلدختر قرار بود این قطره را به زمین‌ها برسانند. جایدر از ۸۸ و چم مهر از ۸۱. یعنی بیش از یک نسل انتظار!

در آستانه سفر رئیس‌جمهور، مسئولان از بهره‌برداری قریب‌الوقوع این پروژه‌ها می‌گویند. مردم اما فقط نتیجه می‌خواهند. آب می‌خواهند برای زمین‌هایشان، زندگی می‌خواهند برای فرزندانشان!

شاید این بار، بالاخره قطره‌ای از این دریای روان، برای خودشان بماند.