مولفه‌های زیست حسینی؛ عاشورا اثبات بندگی انسان است

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها؛ این پرسش برای ما ممکن است پیش آمده باشد که چگونه باید زندگی کنیم تا مشمول این دعای قرآنی شویم که «رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَةً وَفِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ» یعنی نیکی دنیا و آخرت نصیبمان شود و از آتش عذاب الهی مصون بمانیم. پاسخ را قطعاً باید در آموزه‌های نورانی قرآن و اهل بیت (ع) جستجو کنیم که نسخه شفابخش انسان برای دستیابی به سعادت و کمال‌اند. ایام محرم حسینی (ع) فرصت خوبی است تا با تامل و تفکر و مطالعه در سیره حضرت سیدالشهدا (ع) درس‌های این شخصیت والای جهان بشری برای زیست مؤمنانه و سعادتمندانه را مرور کنیم. کسی که مدعی عشق و ارادت به ساحت نورانی امام حسین (ع) و در این‌روزها سوگوار حضرت است باید به این نکته هم دقت کند که چه شاخصه‌ها و ویژگی‌هایی در سیره و روش ایشان وجود دارد که انسان را به سعادت دنیا و آخرت می‌رساند تا با تأسی به ایشان یمی از اقیانوس بیکران مکتب حسینی (ع) باشیم.

این آسیب عموماً وجود دارد که زندگی حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام را منحصر به محرم و روز عاشورا می‌کنیم اگرچه عاشورا عطف تاریخ و اثبات بندگی انسان است اما از سیره حضرت نیز که در طول زندگی ایشان ساری و جاری بود و منتج و منتهی به عاشورا شد، نباید غافل شویم. امام حسین (ع) از کودکی تا لحظه شهادت زندگی مبارکی داشتند و ایشان غایت و اوج این فراز نورانی کلام وحی هستند که «وَجَعَلَنِی مُبَارَکًا أَیْنَ مَا کُنْتُ» (مریم/۳۱).

با همین پرسش به سراغ یک مدرس دانشگاه و نویسنده و قرآن‌پژوه رفتیم تا درباره مؤلفه‌های زیست حسینی گفتگویی داشته باشیم.

توحید مبتنی بر معرفت؛ مهم‌ترین اصل زندگی از نگاه امام حسین

اصغر طهماسبی بلداجی، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به حیات و شهادت امام حسین (ع) سراسر درس و سبک زندگی است، اظهار کرد: اولین محور مهم در سیره حضرت، توحید است و این مفهوم به زیبایی در سبک زندگی ایشان ساری و جاری شده و اصل توحید و بندگی در سیره ایشان برای ما ترسیم می‌شود.

طهماسبی با ذکر اینکه امام (ع) توحید مبتنی بر معرفت و شناخت صحیح را مهم‌ترین اصل سبک حیات اسلامی می‌دانند، ادامه داد: برای دستیابی به توحید ابتدا باید عوامل و حواشی سلبی آن برطرف شود. اگر شناخت خدا و کتاب وحی نادرست یا ناقص باشد، دین منحرف خواهد شد که نمونه‌های آن را در فرقه‌ها و تفکرات انحرافی امروز می‌توان مشاهده کرد. نمایندگان این تفکرات چون خدا را نشناختند نه‌تنها به هیچ نور و سعادتی نمی‌رسند بلکه دچار عقب‌گرد و عامل تخریب دین می‌شوند.

وی بیان کرد: امام (ع) مبانی معرفت‌شناختی خدا را مستند به آیات قرآن کریم بیان می‌کنند از جمله در حدیثی می‌فرمایند: «اوست آن ذات کامل مطلقی که هیچ چیز همانندش نیست و اوست شنوا و بینا دیدگان، او را در نیابند و او دیدگان را در یابد و اوست که (در قلمرو آفرینش) لطیف (و به هر ذرّه ناپیدا آگاه) و خبیر است (و از روی عمق دانش و مهارت، همه را می‌شناسد.) یگانگی و جبروت را ویژه خویش گردانیده است و مشیت و اراده و قدرت و علم خود را بر همه چیز، جاری ساخته است.»

طهماسبی با اشاره به مبانی زیبای خداشناسی در دعای عمیق «عرفه»، یادآور شد: حضرت در قالب دعایی به تبیین حقیقت توحید در این دعای زیبا می‌پردازند که معتقدم باید فراز به فراز این متن فاخر و نورانی را با دقت بخوانیم و تامل کنیم. حضرت در توصیف خدا در این مناجات بیان می‌دارند که همه چیز به محکم‌ترین شکل حکیمانه در دست خداست. انسان اگر باورمند به این معنا باشد در زندگی هم با یقین به قدرت و حکمت الهی، زندگی نورانی و صحیحی در ساحت فردی و اجتماعی خواهد داشت.

تبیین حقیقت توحید در دعای عرفه

این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه بر طبق آموزه‌های دعای عرفه امام حسین (ع) هیچ چیزی از خدا مخفی نیست، افزود: انسانی که به همین تک‌گزاره ایمان داشته باشد، لحظه لحظه زندگی او رنگ خدایی پیدا می‌کند و هیچ چیزی را مخفی از نگاه خدا نمی‌داند. پیاده کردن این دیدگاه در زندگی است که امام (ع) و یاران ایشان را به سمت عاشورا و قیام کربلا سوق می‌دهد.

طهماسبی با اشاره به اینکه انسان‌ها غالبأ نیمه خالی لیوان را در زندگی خود می‌بینند، ادامه داد: امام (ع) اما در دعای عرفه به خدا عرضه می‌دارند که «خدایا من کدام‌یک از نعمت‌های تو را می‌توانم بشمارم یا شکرگزار کدامیک از بخشش‌های تو می‌توانم باشم. این عطایا از شمارش خارج است.» این نگاه نیازمند یک دید معرفتی بلند است تا انسان حتی در اوج سختی‌ها و مصیبت‌ها چشم به نعمات الهی داشته و شکرگزار باشد.

وی اظهار کرد: امام (ع) در اوج مصیبت‌ها در عاشورا به خدا عرضه می‌دارند «خدایا برایم همین بس که تو مرا می‌بینی» و این جمله به ظاهر ساده پر از معرفت و علم است. امام (ع) در صحرای کربلا و در دقایق آخر که همه یاران و جنگاوران خود را از دست داده بودند به خدا عرضه می‌دارند: «الهی رِضاً بِقَضائِکَ و تَسْلیماً لِامْرِکَ وَ لا مَعْبودَ سِواکَ یا غِیاثَ الْمُستَغیثین» هر چقدر به این مبانی و آموزه‌های حسینی نزدیک‌تر باشیم سبک زندگی ما انسانی‌تر و نورانی‌تر می‌شود و بر طبق نص صریح قرآن، صلوات و رحمت نصیب چنین انسان‌هایی می‌شود و از هدایت‌یافتگان خواهند بود.

این نویسنده و پژوهشگر قرآن با تصریح اینکه قرآن انسان‌ها را به ایمان حقیقی و شناخت صحیح خدا دعوت می‌کند، افزود: امام (ع) توحید را از ساحت نظری به سمت بندگی سوق می‌دهند و می‌فرمایند: «أیها الناس ! إن الله جل ذکره ما خلق العباد إلا لیعرفوه» که این فراز درواقع تفسیر آیه قرآن در سوره ذاریات (آیه ۵۶) است که فرمود ما جن و انس را مگر برای پرستش خدا نیافریدیم. شناخت درست خدا بندگی می‌آورد و بندگی خدا منتج به بی‌نیازی از غیر خدا می‌شود همچنان که حافظ می‌گوید: فاش می‌گویم و از گفته خود دلشادم، بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم.

رسیدن به معرفت درست خدا از مسیر امام معصوم می‌گذرد

طهماسبی یادآور شد: امام (ع) در حدیثی در پاسخ به پرسشی از ایشان درباره معرفت خدا، فرمودند «معرفت خدا یعنی مردم هر زمان امامشان را بشناسند آن امامی که اطاعتش بر آنها واجب است.» رسیدن به شناخت و معرفت درست خدا از مسیر اهل بیت و امام معصوم (ع) می‌گذرد یا به عبارت دیگر، خدا را باید از خداشناس‌ها شناخت.

وی اظهار کرد: ولایت‌محوری از دیگر ارکان سبک زندگی حسینی (ع) است و حضرت در حدیثی می‌فرمایند: «ما از حزب خداییم -که پیروز می باشیم- و از خاندان و نزدیکان پیامبر هستیم. ماییم اهل بیت پاک و پاکیزه رسول خدا و یکی از دو یادگار گران‌بهایی که او از خود به جای گذاشت.»

طهماسبی ارزش‌های اخلاقی را رکن مهم دیگری از سبک زندگی اسلامی دانست و بیان کرد: مکارم اخلاقی از لوازم زندگی است و نوع رفتار و برخورد با دیگران را شامل می‌شود. در این راستا مولفه‌هایی همچون پرهیز از خشم و غضب، صبر و بردباری، اجتناب از بدگمانی، پرهیز از تجسس، اجتناب از غیبت و نظیر اینها در کلام و سیره حضرت مورد تأکید است.

عضو هیئت علمی دانشگاه شهرکرد با تأکید بر اینکه در ایام عزاداری برای حضرت سیدالشهدا (ع) باید هم شور و هم شعور حسینی (ع) را مدنظر قرار دهیم، گفت: عزاداری عجین شده با معرفت گوهری است که قیمتی نمی‌توان برای آن تصور کرد.

طهماسبی با بیان اینکه سبک زندگی اسلامی که امام حسین (ع) برای ما ترسیم می‌کنند حول یک محور اساسی یعنی «بندگی» است، افزود: بندگی یعنی چیزی که خدا را خوشحال می‌کند بی اما و اگر انجام دهیم و از هر آنچه باعث نارضایتی خداست، پرهیز کنیم.