مسکن ایمن، روستای ماندگار؛ گزارش مهر از مقاوم‌سازی روستاها

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- زهرا ژرفی‌مهر: مسکن روستایی دیگر فقط یک سرپناه ساده نیست؛ بلکه به یکی از مؤلفه‌های اصلی امنیت اجتماعی، عدالت فضایی و توسعه متوازن در کشور تبدیل شده است. در استانی مانند آذربایجان شرقی که هم‌زمان با خطر زلزله، فرسودگی بافت‌های روستایی و مهاجرت جمعیت مواجه است، هر واحد مسکونی ایمن می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در حفظ حیات اجتماعی روستا ایفا کند.

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی طی سال‌های اخیر، مقاوم‌سازی مسکن روستایی را از یک پروژه عمرانی صرف، به یک مأموریت چندبعدی تبدیل کرده است؛ مأموریتی که هم به ایمنی می‌اندیشد، هم به عدالت و هم به هویت بومی. مقاوم‌سازی بیش از ۵۴ درصد واحدهای مسکونی روستایی استان، نشان می‌دهد این مسیر وارد فاز جدی اجرا شده، اما همچنان با چالش‌هایی مانند گرانی مصالح، ناکافی بودن تسهیلات و عدم همکاری برخی بانک‌ها روبه‌روست.

در این میان، سیاست‌هایی مانند اولویت‌دهی به روستاهای محروم، استفاده از سازه‌های سریع‌الاحداث در مناطق زلزله‌خیز، افزایش تراکم و محدوده سکونتی در بازنگری طرح‌ها، و حتی امکان ساخت محدود در اراضی زراعی داخل محدوده بدون قطع اشجار، نشان‌دهنده نگاه مسئله‌محور و واقع‌بینانه بنیاد مسکن است.

اما آنچه این سیاست‌ها را زنده و مؤثر می‌کند، اجرای آن‌ها در میدان واقعی روستاهاست؛ جایی که دهیاران، شوراها و مردم به‌عنوان بازیگران اصلی، نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. روایت دهیاران نشان می‌دهد هرجا هماهنگی بین بنیاد مسکن، دهیاری و مردم شکل گرفته، نتیجه آن افزایش ایمنی، ایجاد اشتغال محلی و تقویت امید به ماندگاری در روستا بوده است.

این گزارش، تلاشی است برای کنار هم گذاشتن نگاه راهبردی مدیران و تجربه زیسته مدیریت محلی؛ روایتی از مقاوم‌سازی که فقط دیوار و ستون نیست، بلکه آینده روستا را می‌سازد.

روایت بنیاد مسکن از وضعیت مسکن روستایی استان آذربایجان شرقی

حجت‌اله سروری، مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان آذربایجان شرقی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با تشریح آخرین اقدامات این نهاد، مقاوم‌سازی مسکن روستایی را یکی از اولویت‌های اصلی توسعه استان می‌داند.

به گفته وی، تاکنون بیش از ۵۴ درصد واحدهای مسکونی روستایی استان (بیش از ۱۶۰ هزار واحد) مقاوم‌سازی شده‌اند؛ آماری که حاصل تمرکز بر واحدهای فرسوده و غیرمقاوم و همچنین تعداد روستاهای هر شهرستان بوده است.

سروری مهم‌ترین چالش موجود را عدم کفایت تسهیلات در برابر هزینه‌های ساخت‌وساز و گرانی مصالح و نیز همکاری‌نکردن مناسب برخی بانک‌های عامل عنوان می‌کند.

وی درباره عدالت فضایی می‌گوید: انعقاد تفاهم‌نامه با بهزیستی و کمیته امداد برای تأمین مسکن اقشار فاقد سرپناه، اولویت‌دهی به مناطق و شهرستان‌های محروم و پرداخت کمک‌های بلاعوض در حد امکان، از اقدامات ما برای تحقق عدالت فضایی است.

تسهیل ساخت مسکن در مناطق زلزله‌خیز و کم‌زمین

مدیرکل بنیاد مسکن استان درباره ساخت‌وساز در مناطق زلزله‌خیز تأکید می‌کند: استفاده از سازه‌های فلزی سریع‌الاحداث، نیروی کار ماهر، و بهره‌گیری از ظرفیت سایر دستگاه‌های اجرایی، از محورهای اصلی ما برای افزایش ایمنی ساخت‌وسازهاست.

وی در پاسخ به مسئله کمبود زمین نیز توضیح می‌دهد: در زمان تهیه یا بازنگری طرح‌ها، افزایش تراکم، افزایش محدوده مسکونی پیشنهادی و استفاده حداکثری از اراضی ملی در اولویت مصوبات است. همچنین در اراضی زراعی و باغی داخل محدوده، امکان ساخت حداکثر ۱۵۰ مترمربع سطح اشغال بدون قطع اشجار پیش‌بینی شده است.

طرح هادی و حفظ هویت بومی

به گفته سروری، پروژه‌های اجرای طرح هادی، آسفالت، ساماندهی روستاها از محل اعتبارات استانی، ملی و قیر اجرا می‌شود و میزان پیشرفت آن‌ها تابع تخصیص اعتبارات است.

وی درباره معماری بومی نیز می‌افزاید: در ضوابط ساخت‌وساز طرح‌های هادی، اهمیت معماری بومی لحاظ شده و در بازنگری‌ها الگوی مسکن منطبق با هویت روستا ارائه می‌شود.

روایت میدان؛ دهیاران چه می‌گویند؟

یوسف بابایی، دهیار الوار سفلی و عضو کمیته مشورتی دهیاران استان آذربایجان شرقی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر مقاوم‌سازی را مهم‌ترین اولویت دهیاری در سال جاری دانسته و افزود: تلاش ما این است که همه ساخت‌وسازها مطابق آئین‌نامه ۲۸۰۰ زلزله و با نظارت فنی دقیق انجام شود.

وی از پیشرفت بیش از ۸۵ درصدی طرح هادی روستا خبر داد و گفت: بخش عمده معابر اصلی آسفالت شده و سال آینده تمرکز بر کوچه‌های فرعی خواهد بود.

زمین، تسهیلات و چالش‌های اجرایی

بابایی تأکید کرد: تأمین زمین، در حوزه اختیارات دهیاری نیست، اما پیگیری‌ها برای همراهی بنیاد مسکن و منابع طبیعی به‌صورت مستمر انجام می‌شود.

به گفته وی، بیش از ۶۰ درصد خانوارهای واجد شرایط تاکنون از تسهیلات مسکن روستایی استفاده کرده‌اند، هرچند مشکلات معیشتی و توان بازپرداخت وام‌ها همچنان مانع اصلی نوسازی است.

مقاوم‌سازی، اشتغال و ماندگاری جمعیت

عضو کمیته مشورتی دهیاران استان آذربایجان شرقی نقش پروژه‌های عمرانی را فراتر از ساخت‌وساز دانسته و افزود: اجرای این پروژه‌ها فرصت‌های شغلی برای جوانان ایجاد کرده و هم اشتغال را افزایش داده و هم انگیزه ماندگاری جمعیت در روستا را تقویت کرده است.

مشارکت مردمی؛ حلقه مفقوده یا نقطه قوت؟

وی در پایان، مشارکت مردمی را اصل اساسی مدیریت روستایی دانست و گفت: اطلاع‌رسانی از طریق جلسات عمومی، کانال‌های مجازی و اطلاعیه‌ها انجام می‌شود و تلاش می‌کنیم مردم در تصمیم‌گیری‌ها نقش فعال داشته باشند.

مقاوم‌سازی مسکن؛ پلی به سوی توسعه پایدار و مشارکت مردمی در روستاها

تجربه آذربایجان‌شرقی نشان می‌دهد مقاوم‌سازی مسکن روستایی تنها به بازسازی دیوار و سقف محدود نمی‌شود، بلکه با ایجاد فرصت‌های شغلی، تقویت مشارکت مردمی و رعایت هویت بومی، بستری برای توسعه متوازن و پایدار روستاها فراهم می‌آورد. همگرایی میان بنیاد مسکن، دهیاری‌ها و اهالی، کلید موفقیت این طرح ملی است و مسیر پیش‌رو نیازمند تداوم حمایت‌ها، تسهیلات مناسب و مدیریت مسئله‌محور برای حفظ و ارتقای زندگی در روستاهاست.