راز کرامت و اقتدار در آیه ۱۳۹ سوره نساء؛ عزتی که خریدنی نیست

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: آیه ۱۳۹ سوره سوره نساء از قرآن با طرح پرسشی تأمل‌برانگیز می‌فرماید: «أَیَبْتَغُونَ عِنْدَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِیعًا»؛ آیا نزد آنان عزت می‌جویند؟ در حالی که تمام عزت از آنِ خداست. این آیه از جمله آیاتی است که نسبت عزت، قدرت و کرامت انسانی را با مبدأ الهی تبیین می‌کند و نگاه قرآن به مسئله اقتدار و استقلال را روشن می‌سازد.

«حجت‌الاسلام سیاوش تائب» در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ابعاد مختلف این آیه، آن را منشوری جامع برای فهم عزت فردی و اجتماعی دانست.

عزت؛ مفهومی فراتر از قدرت ظاهری

حجت الاسلام تائب با بیان اینکه واژه «عزت» در فرهنگ قرآنی تنها به معنای قدرت مادی یا برتری سیاسی نیست، اظهار کرد: عزت در منطق قرآن به معنای اقتدار همراه با کرامت، استواری و شکست‌ناپذیری است. ممکن است فردی از نظر ظاهری ثروتمند یا صاحب منصب باشد، اما اگر وابسته و متکی به غیر خدا باشد، در حقیقت عزیز نیست.

وی افزود: قرآن با لحنی پرسشی و توبیخی می‌فرماید آیا اینان عزت را نزد دیگران می‌جویند؟ این بیان نشان می‌دهد که برخی در آن زمان برای حفظ جایگاه خود به جریان‌های مخالف دین تکیه می‌کردند و گمان داشتند با نزدیکی به آنان، امنیت و اعتبار پیدا می‌کنند. آیه به صراحت این تفکر را رد می‌کند.

حصر کامل عزت در خداوند

این کارشناس مسائل دینی با تأکید بر تعبیر «جمیعاً» در آیه تصریح کرد: خداوند نمی‌فرماید بخشی از عزت نزد اوست، بلکه می‌فرماید همه عزت از آنِ اوست. این حصر کامل، هرگونه منبع مستقل دیگری برای عزت را نفی می‌کند. به بیان دیگر، حتی اگر قدرتی در عالم دیده می‌شود، آن نیز در نهایت از اراده الهی سرچشمه می‌گیرد.

وی ادامه داد: اگر فرد یا جامعه‌ای بخواهد عزتمند بماند، باید ارتباط خود را با خداوند حفظ کند. هر اندازه این پیوند ضعیف شود، وابستگی به قدرت‌های بیرونی افزایش می‌یابد و همین وابستگی زمینه‌ساز ذلت خواهد شد.

تائب با اشاره به بُعد اجتماعی این آیه گفت: یکی از مهم‌ترین پیام‌های این آیه برای جوامع اسلامی، ضرورت استقلال و پرهیز از اتکای ذلیلانه به بیگانگان است. قرآن هشدار می‌دهد که عزت را نمی‌توان از دشمنان یا مخالفان ارزش‌های الهی به عاریت گرفت.

وی افزود: تجربه تاریخی نیز نشان داده ملت‌هایی که بر ایمان، وحدت و خودباوری تکیه کرده‌اند، حتی در سخت‌ترین شرایط عزتمند باقی مانده‌اند؛ اما جوامعی که عزت را در سایه وابستگی جست‌وجو کرده‌اند، با تغییر معادلات سیاسی دچار آسیب شده‌اند.

کاربرد فردی آیه در زندگی روزمره

این کارشناس مسائل دینی با بیان اینکه پیام آیه محدود به عرصه سیاست نیست، اظهار کرد: در زندگی فردی نیز انسان ممکن است برای جلب توجه یا کسب احترام، به مسیرهایی متوسل شود که با ارزش‌های دینی سازگار نیست. قرآن یادآور می‌شود که کرامت واقعی از مسیر بندگی خدا، صداقت و پایبندی به اصول اخلاقی به دست می‌آید.

تائب خاطرنشان کرد: کسی که برای رسیدن به موقعیت اجتماعی از اصول خود عبور می‌کند، شاید در کوتاه‌مدت به ظاهری از موفقیت برسد، اما در درازمدت عزت درونی و آرامش خود را از دست می‌دهد.

وی در پایان تأکید کرد: عزت الهی با ایمان، تقوا، عدالت‌خواهی و خدمت به مردم پیوند خورده است. جامعه‌ای که این مؤلفه‌ها را تقویت کند، از درون مستحکم می‌شود و در برابر تهدیدها آسیب‌پذیر نخواهد بود.

تائب گفت: آیه ۱۳۹ سوره نساء در واقع یک هشدار و یک بشارت توأمان است؛ هشدار به کسانی که عزت را در غیر خدا می‌جویند و بشارت به مؤمنانی که با وجود فشارها، تنها به خدا تکیه می‌کنند. در منطق قرآن، عزت نه خریدنی است و نه وام‌گرفتنی؛ بلکه ثمره اتصال پایدار به منبع قدرت مطلق الهی است.

این کارشناس مسائل دینی در ادامه با اشاره به پیوند عمیق عزت و هویت دینی افزود: هر جامعه‌ای که هویت خود را بر مبنای ارزش‌های الهی تعریف کند، از درون به استحکام می‌رسد و دچار خودباختگی فرهنگی نمی‌شود.

به گفته وی، هنگامی که معیارهای پیشرفت صرفاً بر اساس الگوهای بیرونی تنظیم شود، به تدریج احساس حقارت و وابستگی شکل می‌گیرد؛ اما اگر شاخص‌ها بر پایه آموزه‌های قرآن و سیره اهل‌بیت(ع) باشد، عزت به یک فرهنگ عمومی تبدیل می‌شود.

نقش نخبگان در تبیین مفهوم عزت

تائب همچنین با تأکید بر مسئولیت نخبگان، علما و مدیران جامعه اظهار کرد: تبیین صحیح مفهوم عزت وظیفه‌ای همگانی است، اما نخبگان نقش پررنگ‌تری دارند. اگر مسئولان و چهره‌های اثرگذار جامعه در گفتار و رفتار خود عزت‌مدار باشند و از موضع کرامت با مردم و جهان سخن بگویند، این روحیه در بدنه جامعه نیز تقویت می‌شود. در مقابل، هرگونه رفتار تحقیرآمیز یا مرعوب شدن در برابر قدرت‌های ظاهری، پیام نادرستی به افکار عمومی منتقل می‌کند.

وی در پایان با بیان اینکه عزت الهی یک سرمایه راهبردی برای آینده هر ملت است، گفت: جامعه‌ای که عزت خود را حفظ کند، می‌تواند در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اقتصادی نیز پیشرفت کند؛ زیرا اعتماد به نفس ملی و امید اجتماعی در سایه همین عزت شکل می‌گیرد. بر اساس آموزه آیه ۱۳۹ سوره نساء، بازگشت به خداوند و تقویت ایمان جمعی، مطمئن‌ترین مسیر برای ساختن آینده‌ای مستقل، پایدار و همراه با کرامت انسانی است.