بازار لاستیک در تب نوسان؛ عرضه کم، قیمت ساعتی

به گزارش خبرنگار مهر، بازار تایر در روزهای اخیر با تلاطم و نابسامانی عمیقی مواجه شده است. مشاهدات میدانی خبرنگار مهر از مراکز اصلی توزیع تایر در محدوده سرچشمه، خیابان امیرکبیر در محدوده بهارستان و خیابان ری در محدوده میدان شوش نشان‌دهنده یک چالش جدی در عرضه است که مستقیماً بر جیب مصرف‌کننده نهایی تأثیر می‌گذارد.

فروشندگان و خریداران در این مناطق به اتفاق آرا بر این نکته تأکید دارند که بازار بلاتکلیف مانده است؛ این بی‌ثباتی که از نوسان روزانه فراتر رفته و اکنون به بازه‌ای ساعتی تقلیل یافته است، عمیقاً ریشه در عدم شفافیت در زنجیره تأمین و انتظارات تورمی شدید دارد. فروشندگان، که خود تحت فشار تأمین‌کنندگان قرار دارند، دیگر توانایی یا تمایلی به تثبیت قیمت‌ها در بازه‌های زمانی طولانی‌تر، حتی یک روز کامل، ندارند.

هر تماس تلفنی از سمت تأمین‌کننده، هر خبر جدید از نرخ ارز در مرکز مبادله، یا شایعه‌ای در مورد وضعیت واردات، فوراً بر برچسب قیمت روی لاستیک‌ها اعمال می‌شود. این امر سبب شده است تا فرایند فروش عملاً به یک «معامله لحظه‌ای» تبدیل شود؛ مشتریان باید بلافاصله پس از استعلام قیمت، تصمیم به خرید بگیرند، در غیر این صورت، ممکن است با قیمت‌های به مراتب بالاتری روبرو شوند.

این وضعیت ساعتی، موتور محرک کسب‌وکار را در این بازار حیاتی فلج کرده است. برای خرده‌فروشان، امکان برنامه‌ریزی برای سفارش‌گذاری، مدیریت موجودی یا حتی تعیین سود منطقی از بین رفته است؛ آن‌ها مجبورند صرفاً بر اساس قیمت خرید، قیمت فروش را تعیین کنند که این خود ریسک انباشت موجودی به قیمت‌های بالا را به همراه دارد. در سطح خریدار، اعم از رانندگان تاکسی، شرکت‌های حمل و نقل کوچک یا مصرف‌کنندگان عادی که نیاز به تعویض اضطراری لاستیک دارند، این نوسان به معنای از دست دادن توان خرید است.

آن‌ها دیگر نمی‌توانند پس‌انداز کنند یا منتظر کاهش قیمت بمانند؛ هر روز تأخیر در خرید، می‌تواند به معنای پرداخت هزینه بیشتر و افزایش ناخواسته هزینه‌های زندگی و حمل و نقل باشد، که این خود مستقیماً تورم عمومی را تشدید می‌کند.

کاهش توزیع و زمزمه‌های احتکار

در این بین آنطور که از اظهارات فعالان بازار به نظر می رسد یکی از اصلی‌ترین دلایل این آشفتگی، کاهش چشمگیر توزیع لاستیک از سوی شرکت‌ها و مراکز عمده به بازار خرده‌فروشی است. این کاهش عرضه، فضای تنفس را برای دلالان و واسطه‌ها تنگ کرده و شائبه‌ها مبنی بر احتکار توسط برخی فروشندگان برای عرضه با قیمت‌های بالاتر پس از اعلام نرخ‌های جدید را تقویت کرده است.

این احتکار، در شرایطی که عرضه با مشکل مواجه شده، به تشدید چالش ها در بازار دامن زده است. کارشناسان صنفی تأکید می‌کنند که احتکار کالا، به‌ویژه کالاهای اساسی مانند لاستیک که ارتباط مستقیمی با حمل و نقل عمومی و خصوصی دارد، مصداق بارز تخلف صنفی بوده و باید با قاطعیت با آن برخورد شود.

مشکل کمبود در برخی سایزها ملموس‌تر است. به طور خاص، کمبود لاستیک برای خودروهای پرتیراژ مانند پژو به یک دغدغه جدی تبدیل شده است. این خودروها بخش عظیمی از ناوگان حمل و نقل کشور را تشکیل می‌دهند و نبود تایر مناسب برای آن‌ها، ایمنی تردد را به خطر می‌اندازد و چرخه اقتصادی بسیاری از رانندگان تاکسی و شخصی را مختل می‌کند.

نرخ ارز و هزینه‌های تولید عامل گرانی لاستیک

در واکنش به افزایش قیمت‌ها و نابسامانی بازار، یک مقام مسئول در سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، ضمن تأیید مشکلات ساختاری، به دو عامل کلیدی شامل وابستگی به واردات مواد اولیه و افزایش هزینه های تولید اشاره کرد؛ به گفته او بخش عمده‌ای از مواد اولیه مورد نیاز برای تولید تایر در کشور وارداتی است. این امر موجب می‌شود که نوسانات نرخ ارز، به خصوص نرخ مرکز مبادله‌ای که برای واردات در نظر گرفته می‌شود، تأثیر مستقیم و بلادرنگی بر بهای تمام شده محصول نهایی بگذارد.

همچنین با توجه به افزایش هزینه‌های تولید، پس از بررسی‌های کارشناسی، مقرر شد بر اساس ضوابط قیمت‌گذاری، افزایش قیمت اعمال شود. با این حال، تفاوت فاحش بین قیمت کارخانه‌ای و قیمت نهایی در بازار، نشان از وجود خلأ نظارتی یا سوءاستفاده در مرحله توزیع دارد.

این اظهارات، هرچند دلایل منطقی برای افزایش هزینه تولید را ارائه می‌دهد، اما نمی‌تواند توجیهی برای نوسانات ساعتی و احتکار در سطح بازار باشد.

از سویی دیگر آمارها حاکی از یک نیاز اساسی و پایدار در کشور است. نیاز سالانه لاستیک در کشور رقمی حدود ۳۰ میلیون حلقه تخمین زده می‌شود. این حجم عظیم از تقاضا، ایجاب می‌کند که زنجیره تأمین و توزیع با ثبات و شفافیت حداکثری عمل کند تا پاسخگوی این نیاز حیاتی باشد. هرگونه اختلال در این زنجیره، به سرعت تبدیل به چالش سراسری می‌شود، زیرا لاستیک از کالاهای مصرفی لوکس فاصله گرفته و به یک کالای استراتژیک تبدیل شده است.

وقتی تقاضای ۳۰ میلیون حلقه با عرضه کنترل‌شده یا احتکارشده مواجه می‌شود، نتیجه چیزی جز افزایش قیمت‌های غیرمنطقی و نگرانی‌های امنیتی-اقتصادی برای خانوارها نخواهد بود.

ضرورت مداخله فوری

بازار تایر در حال حاضر و در دمادم نزدیک شدن به ایام عید نوروز که به صورت ویژه تقاضا را برای مصرف لاستیک بالا می برد، در یک وضعیت «آشفته» به سر می‌برد که نتیجه مستقیم کاهش عرضه، نوسان شدید قیمت‌ها و شائبه‌های قوی احتکار است. در حالی که تولیدکنندگان به افزایش هزینه‌های مواد اولیه وارداتی اشاره می‌کنند، سازمان‌های نظارتی موظف هستند که با احتکار که یک تخلف آشکار صنفی است، برخورد قاطع کنند و سازوکارهای توزیع را شفاف سازند.

بنابراین بازار نیازمند مداخله فوری برای تثبیت قیمت‌ها و اطمینان از رسیدن تایر مورد نیاز، به ویژه برای خودروهای عمومی مانند پژو، به دست مصرف‌کننده با قیمتی منطقی است. ادامه وضعیت نوسان ساعتی، اعتماد عمومی به بازار و نظام توزیع را بیش از پیش خدشه‌دار خواهد ساخت.