داشتن روحیه مقاومت راه نجات از بحران ها است

به گزارش خبرنگار مهر، آیت‌الله سید احمد علم‌الهدی ظهر شنبه در جلسه تفسیر آیات قرآن کریم در ماه مبارک رمضان امسال که به میزبانی حسینیه دفتر نماینده ولی‌فقیه در استان خراسان رضوی برگزار شد، اظهار کرد: نخستین آیه در برنامه‌ی «زندگی با آیه‌ها»، آیات ۴۵ و ۴۶ سوره‌ مبارکه بقره است، وقتی از آیه‌های زندگی سخن می‌گوییم، منظورمان همه‌ی آیه‌های قرآن نیست؛ بلکه می‌خواهیم بررسی کنیم چگونه می‌توان با آیات قرآن زندگی کرد، با نسخه‌های الهی و دستوراتی که خداوند برای سامان دادن به حیات انسان ارائه کرده است. زندگی با آیه یعنی تنظیم سبک زندگی بر اساس آنچه در آیه آمده، نه صرفاً دانستن اینکه آیه‌ها مربوط به زندگی‌اند.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی افزود: در جلسه‌ی قبل گفتیم یکی از ویژگی‌های زندگی در این دنیا «ابهام و تاریکی» است؛ آینده قابل پیش‌بینی است، اما قابل دیدن و لمس نیست. در دین نیز تشبیهی آمده که زندگی را به «دریای قیر» مانند کرده‌اند، نه بیابان تاریک؛ زیرا در بیابان تاریک می‌توان تا چند قدم جلوتر را دید، اما در دریای قیر هیچ چیز برای انسان قابل درک نیست.

دومین ویژگی زندگی انسان «عدم ثبات و استقرار» است

وی ادامه داد: ویژگی دوم زندگی، «عدم استقرار و ثبات» است. هیچ‌چیز در زندگی پایدار نیست؛ از نوزادی تا پیری، انسان در حال تغییر است. گاه فردی را پس از سال‌ها می‌بینید و نمی‌توانید او را بشناسید، چون همه‌چیزش دگرگون شده است: قیافه، رفتار، حرکات، و حتی نگاهش. یکی از مشکلات زندگی همین بی‌ثباتی است. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در بیانی زیبا این حقیقت را چنین توصیف می‌فرمایند: «دارٌ بالبلاءِ محفوفةٌ و بالقدر معروفةٌ، لا تدوم أحوالها ولا تسلم آمالها؛ أحوالها مختلفة و تاراتٌ متصرّفة».

علم الهدی ابراز کرد: یعنی دنیا خانه‌ای پیچیده در بلا و شناخته‌شده به تقدیر و فریب است؛ احوالش پایدار نیست و امیدهایش دوام ندارد، حالاتش متفاوت‌اند و پیوسته دگرگون می‌شوند. دنیا به بلا، تقدیر و فریب معروف است، زیرا انسان در حقیقت از دنیا جدا نیست؛ «دنیای» هرکس همان زندگی خود اوست. دنیای انسان ظرف‌های گوناگون عمر اوست: کودکی، جوانی، میانسالی و پیری. پس وقتی مولا (ع) می‌فرمایند دنیا معروف به قدر و مکر است، منظور همین دنیاست که با تغییر و فریب همراه است.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی تصریح کرد: خداوند ما را برای زندگی آفریده است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «خُلِقتُم للبقاء لا للفناء»؛ شما برای ماندن آفریده شده‌اید، نه برای نابودی. زندگی دو بخش دارد: بخش گذار و بخش ثبات. همان‌طور که آب چشمه پس از طی مسیرهای سخت و گذر از سنگ و صحرا سرانجام به دریا می‌رسد و آرام می‌گیرد، زندگی انسان نیز در حال گذر است تا به دریای ثبات برسد. مرگ، نقطه‌ی اتصال این رودخانه به دریاست؛ پایان زندگی دنیایی، آغاز زندگی ثابت و ابدی است.

وی گفت: در این مسیر گذار، هیچ چیز پایدار نیست. انسان گاهی بر اساس توانایی‌های امروز خود برای آینده برنامه‌ریزی می‌کند، اما با گذشت زمان می‌بیند از همه‌ی آرزوها و برنامه‌ها فاصله گرفته است. این همان فریب زندگی است که احساس توانستن می‌دهد، سپس همه چیز تغییر می‌کند.

زندگی، جریان مداوم تحول و تغییر است

علم الهدی تصریح کرد: امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «أحوالها مختلفة و تارات متصرّفة»؛ یعنی مراتب و مراحل زندگی همواره در تحول‌اند. انسان در یک رتبه ثابت نمی‌ماند؛ روزی ناتوان است که حتی نمی‌تواند مگسی را از صورت خود دور کند، و روزی به قدرتی می‌رسد که توان اداره‌ی جامعه‌ای را دارد. همه‌ی این مراحل، مراتب گوناگون زندگی‌اند که پیش از اراده‌ی ما، تدبیر الهی آن‌ها را رقم زده است. زندگی، جریان مداوم تحول است؛ پیوسته در تغییر، بی‌قرار، و متصرّف به تقدیر الهی.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی عنوان کرد: اما پرسش مهم این است: با چنین وضعی، چگونه باید زندگی کرد؟ چه چیزی ثبات ما را در زندگی از بین می‌برد؟ بخشی از این تحولات طبیعی‌اند و ناگزیر. انسان روزی جوان است، نیرومند و با نشاط، و به مرور فرسوده می‌شود؛ پوستش چروک می‌افتد، موهایش سفید می‌گردد، و توانایی‌های بدنی و ذهنی‌اش کاهش می‌یابد. این دگرگونی طبیعی است و همه برای آن آماده‌اند.

وی ابراز کرد: با این حال، بی‌ثباتی زندگی فقط به این فرسودگی طبیعی محدود نمی‌شود. آنچه واقعاً ثبات را از انسان می‌گیرد، بحران‌ها و حوادث غیرمنتظره‌اند؛ بحران‌هایی که ناگهان همه چیز را زیر و رو می‌کنند. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «دارٌ بالبلاءِ محفوفه»؛ یعنی زندگی اساساً با بلا و بحران احاطه شده است. اگر به زندگی خودمان نگاه کنیم، درمی‌یابیم چه اندازه بحران‌های پیش‌بینی‌نشده داشته‌ایم؛ بحران‌هایی شخصی، اجتماعی یا طبیعی که مسیر زندگی ما را تغییر داده‌اند.

علم الهدی با طرح این پرسش که آیا می‌توان این بحران‌ها را مهار کرد؟ آیا می‌شود نسخه‌ای از قرآن گرفت که به ما بیاموزد چگونه در برابر بحران‌ها ایستادگی کنیم و زندگی‌مان را از بی‌ثباتی نجات دهیم، ابراز کرد: قرآن راه درمان را نشان داده؛ دو نوع درمان در برابر بحران وجود دارد؛ نخست درمانی که به خود انسان مربوط است. و دوم درمانی که از جانب خداوند صورت میگیرد.

داشتن روحیه مقاومت و برپایی نماز راه نجات از بحران هاست

امام جمعه مشهد مقدس افزود: درمان نخست، یعنی وظیفه‌ی انسان، مقاومت است. هنگامی که طوفان بحران و حادثه فرا می‌رسد، باید ایستاد، تسلیم نشد و استوار ماند. مقاومت یعنی حفظ روحیه و قدرت درونی، نه صرفاً تحمل. این همان صبری است که قرآن از آن سخن می‌گوید؛ صبری فعال و مقاوم. وقتی حادثه‌ای طبیعی ـ زلزله، سیل یا بلاهای آسمانی ـ زندگی را به هم می‌ریزد، باید بر جای خود ثابت ماند. ممکن است بناها، دارایی‌ها و ظواهر نابود شوند، اما قدرت درونی انسان باقی است. او همان نیرویی را دارد که پیش‌تر همه چیز را ساخته بود؛ پس می‌تواند دوباره بسازد.

وی ادامه داد: صبر یعنی نباختن خود در برابر بحران، نه تسلیم شدن. یعنی نگفتنِ «همه چیز از بین رفت، پس من تمام شدم». باید برخاست، بازسازی کرد و ادامه داد. همین روح مقاومت است که انسان را از سقوط به یأس و درماندگی نجات می‌دهد.

علم‌الهدی بیان کرد: اگر بحران از سوی دشمنان باشد و ارادی، باز هم باید ایستاد. نباید به دشمن اجازه‌ی تصرف در اراده و انسانیت خود داد. مقاومت یعنی حفظ عزت، حفظ داشته‌ها و مبارزه با فساد و تجاوز. مرحوم آیت‌الله مدرس نمونه‌ی درخشانی از این مقاومت بود. در زمان رضاخان، هنگامی که روسیه برای ایران اولتیماتوم سختی فرستاد، بسیاری در مجلس نگران و دچار تزلزل شدند، اما مدرس با شجاعت ایستاد و گفت: «اگر قرار باشد ایران تسلیم شود، دیگر ایران نیست. ما ایستاده‌ایم.»

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی عنوان کرد: «دشمن آمده تا همه چیز ما را بگیرد و ما را نابود کند؛ آیا باید با دست خودمان خودکشی کنیم و همه چیز را تسلیم دشمن سازیم؟ نه، باید مقاومت کنیم و ایستادگی نشان دهیم. اگر ایستیم، هستی خود را حفظ خواهیم کرد؛ و اگر بی‌اراده، خود را تسلیم کنیم، نابود خواهیم شد»؛ ین، معنا و حقیقت صبر و مقاومت است؛ نیرویی از درون انسان، اتکاء به عقل و ایمان، و تصمیم به ایستادگی. قرآن همین شیوه را تأیید می‌کند.

وی اضافه کرد: اما سوال این است: آیا انسان با قدرت خود به تنهایی می‌تواند در برابر بحران‌ها بایستد؟ پاسخ این است که ابتدا باید تصمیم بگیرد مقاوم باشد، اما سپس از خداوند یاری بخواهد؛ چراکه هیچ‌کس چون خدا یاری‌گر نیست. قرآن می‌فرماید: «واسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ» یعنی «به صبر و نماز از خدا کمک بگیرید».

علم الهدی گفت: نماز، فقط یک عمل عبادی خشک نیست که گمان کنیم باید با بی‌حوصلگی دو رکعت بخوانیم تا وظیفه شرعی‌مان ادا شود. نماز، ستون و پناهگاه زندگی است. نماز به انسان اتصال و تکیه می‌دهد؛ ارتباطی مستقیم با سرچشمه‌ی قدرت، یعنی خداوند. کسی که پنج‌بار در روز نماز می‌خواند، در حقیقت پنج‌بار رشته‌ی ارتباط معنوی خود با خدا را محکم‌تر می‌کند تا در مشکلات، بتواند از او مدد بگیرد.

نماینده ولی فقیه در خراسان رضوی تاکید کرد: امام صادق (ع) فرمودند: «کانَ علیٌ علیه‌السلام إذا أهمَّه أمرٌ، صلّی»؛ یعنی امیرالمؤمنین هرگاه با مشکلی روبه‌رو می‌شدند، فوراً نماز می‌خواندند. پس، راه قرآن برای مقاومت در برابر بحران این است که نخست خودت تصمیم بگیر که بایستی و نلغزی و دوم با نماز، از خداوند یاری بخواه. نماز ابزاری برای حفظ ارتباط معنوی است. هرچه این رابطه قوی‌تر باشد، نیروی درونی انسان بیشتر می‌شود. کسی که در نماز خشوع دارد، یعنی از دل خود با خدا سخن می‌گوید، به او می‌گوید «سبحان ربی الأعلی»، و باور دارد که خدا از همه برتر است؛ چنین انسانی واقعاً به خدا وصل می‌شود.