رویکرد سیاسی ترامپ؛ ورود به بی‌ثباتی در عرصه جهانی

طی ماه‌های اخیر، نگرانی فزاینده‌ای جامعه بین‌المللی را فرا گرفته است، زیرا سران، تحلیلگران و دیپلمات‌های جهانی هشدار می‌دهند که جهان ممکن است به سمت یکی از خطرناک‌ترین لحظات خود از زمان پایان جنگ جهانی دوم حرکت کند.

این نگرانی در مجمع جهانی اقتصاد ۲۰۲۶ در داووس سوئیس، جایی که مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا ارزیابی صریحی از نظم جهانی در حال تحول ارائه داد، آشکار شد.

کارنی، بدون هیچ ابهامی هشدار داد که موضع سیاست خارجی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اکنون تهدیدی مستقیم برای صلح جهانی، امنیت بین‌المللی و سیستم مبتنی بر قانون پس از جنگ است.

به گفته کارنی، حمله اخیر آمریکا به ونزوئلا، تهدید به الحاق گرینلند و استقرار تهاجمی تعرفه‌های تجاری، همگی به بازگشت نگران‌کننده به دکترین زور و اجبار اشاره دارند.

نخست‌وزیر کانادا گفت: بگذارید رک و راست بگویم؛ ما در بحبوحه یک گسست هستیم، نه یک گذار.

کارنی، تاکید کرد: نظم جهانی مبتنی بر قانون در حال فروپاشی است، یا ممکن است پیش از این زیر بار اقدام‌های یکجانبه فرو ریخته باشد.

در همین راستا، امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه هشدار داد که جهان به سمت بی‌قانونی پیش می‌رود، جایی که زور بی‌رحمانه به‌طور فزاینده‌ای بر دیپلماسی غلبه می‌کند.

به نظر می‌رسد خود ترامپ در مراسم تحلیف دور دوم ریاست‌جمهوری خود در ژانویه ۲۰۲۵، زمانی که ادعا کرد: هیچ چیز مانع ما نخواهد شد، این موضع را نشان داد.

بسیاری اکنون آن را دیپلماسی قایق توپدار توصیف می‌کنند که با تهدید یا استفاده از نیروی نظامی و اقتصادی برای تضمین برتری استراتژیک و ارضی مشخص می‌شود.

در نتیجه، متحدان سنتی آمریکا، به‌ویژه در اروپا، در حال ارزیابی مجدد وابستگی خود به واشنگتن هستند.

ریچارد شیرف، معاون سابق فرمانده ناتو در اروپا، هشدار داد که آمریکا دیگر مانند یک شریک قابل اعتماد رفتار نمی‌کند؛ در دوران ترامپ، آمریکاه از یک متحد به یک غارتگر امپریالیستی حریص تبدیل شده است و این امر ناتو را تضعیف می‌کند.

در همین حال، منتقدان به مجموعه‌ای از اقدام‌های یکجانبه مانند دستگیری رئیس‌جمهور ونزوئلا و بن‌بست با دانمارک بر سر گرینلند، به‌عنوان تحولاتی که می‌توانند باعث درگیری‌های گسترده‌تر شوند، اشاره می‌کنند.

اقدام‌های ترامپ نشان‌دهنده‌ گسست قاطع از بین‌الملل‌گرایی است.

این نگرانی‎ها در درون تشکیلات سیاسی آمریکا نیز وجود دارد؛ باب کورکر، سناتور سابق جمهوری‌خواه و رئیس کمیته روابط خارجی سنا گفت: بسیاری از قانونگذاران به‌طور خصوصی از عواقب بی‌ثباتی ترامپ می‌ترسند؛ اعضای فراکسیون ما می‌دانند که ما اینجا با چه چیزی رو‌به‌رو هستیم.

کورکر، بیان کرد: آن‌ها بی‌ثباتی و حجم عظیم کار لازم برای نگه‌داشتن او در میانه راه توسط اطرافیانش را درک می‌کنند.

در اروپا، تنش‌ها بر سر فشار ترامپ بر اوکراین برای پذیرش توافق ارضی با روسیه، در کنار تهدید به لغو ضمانت‌های امنیتی آمریکا از ناتو، بیشتر شده است.

طبق گزارش‌ها، ترامپ به ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، هشدار داده است که عدم حل مناقشه بر اساس شرایط آمریکا می‌تواند منجر به از دست دادن حمایت واشنگتن شود.

پیش از این، ترامپ مدعی بود که چیزی کمتر از مالکیت کامل گرینلند را نخواهد پذیرفت و ادعا می‌کرد که این امر برای امنیت آمریکا حیاتی است.

ترامپ، عنوان کرد: این جزیره عظیم و ناامن در واقع بخشی از آمریکای شمالی است، این قلمرو ماست و ما برای دفاع موشکی خود به آن نیاز داریم.

در همین حال خروج ترامپ از معاهدات و سازمان‌های بین‌المللی، فراتر از ژست‌های نظامی، پادمان‌های جهانی علیه گسترش سلاح‌های هسته‌ای را تضعیف کرده است.

این خطر در هیچ کجا به اندازه روابط آمریکا و چین آشکار نیست؛ فروش بی‌سابقه ۱۱.۱ میلیارد دلاری سلاح‌های واشنگتن به تایوان، انتقاد شدید پکن را به دنبال داشته است.

چین هشدار داد: این اقدام از خط قرمز عبور می‌کند؛ پکن با رزمایش‌های نظامی گسترده در اطراف این جزیره واکنش نشان داد.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که گنجاندن سلاح‌های تهاجمی دوربرد، خطر محاسبه اشتباه را افزایش می‌دهد و به‌طور بالقوه دو قدرت هسته‌ای بزرگ جهان را به رویارویی مستقیم می‌کشاند.

در آفریقا، سیاست خارجی ترامپ به همان اندازه دوقطبی شده است. در حالی که برخی، از اقدام‌های نظامی علیه گروه‌های تروریستی در نیجریه و سومالی استقبال کرده‌اند، منتقدان می‌گویند استراتژی گسترده‌تر او در آفریقا فاقد چشم‌انداز است.

ناظران همچنین ترامپ را به تضعیف سازمان ملل با کنار گذاشتن فرآیند‌های چندجانبه، از جمله از طریق ایجاد هیئت صلح غزه به ریاست آمریکا متهم می‌کنند.

در حالی که نهاد‌های منطقه‌ای مانند اکوواس و اتحادیه آفریقا نسبت به بی‌ثباتی فزاینده هشدار می‌دهند، تحلیلگران می‌گویند یکجانبه‌گرایی خطر تشدید چندپارگی ژئوپلیتیکی و سوق دادن کشور‌های شکننده به سمت بلوک‌های قدرت جایگزین را به همراه دارد.

در مجموع، در حالی که ترامپ با یک سیاست خارجی که به ندرت در تاریخ معاصر دیده شده است، پیش می‌رود، جهان خود را در حال گذر از دورانی از عدم قطعیت عمیق می‌بیند؛ اینکه آیا این تنش‌های فزاینده به یک درگیری جهانی فاجعه‌بار منجر می‌شود یا در نهایت با دیپلماسی تعدیل می‌شود، هنوز مشخص نیست.

به گفته ناظران، آنچه مسلم است این است که پیامد‌های محاسبه اشتباه هرگز تا این حد زیاد نبوده است.