آزادراه شمالی کرج / روایت یک ابرپروژه ۳۶ کیلومتری از آغاز تا بازسازی در قلب البرز

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، آزادراه شمالی کرج یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی شمال استان البرز است که با هدف کاهش بار ترافیکی، ارتقای دسترسی‌های شهری و ایجاد یک مسیر جایگزین در محور پرتردد کرج طراحی شده است.

این پروژه که در مقیاس ملی نیز مورد توجه قرار دارد، در طول سال‌های اجرای خود با فراز و نشیب‌های متعدد، از آغاز پرامید تا توقف‌های طولانی و سپس احیای دوباره مواجه بوده است.

ابوالفضل رحمانیان مدیرعامل شرکت احداث آزادراه شمالی کرج در گفت‌و‌گو با خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، در تشریح جزئیات این پروژه می‌گوید: این طرح به طول ۳۶ کیلومتر طراحی شده که حدود ۲۴ کیلومتر آن مسیر مستقیم است و در مجموع شامل ۲۲ پل بزرگ و شاخص در ارتفاعات و دره‌های البرز می‌شود.

وی گفت: این ویژگی‌ها باعث شده آزادراه شمالی کرج از نظر فنی و اجرایی در زمره پروژه‌های پیچیده و سنگین کشور قرار گیرد.

رحمانیان عنوان کرد: آغاز رسمی طرح به سال ۱۳۹۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که مدیریت شهری کرج با همکاری دولت، ایده ساخت یک آزادراه شمالی را برای کاهش فشار ترافیکی شهر مطرح و وارد فاز اجرایی کرد.

در آن مقطع، پروژه با نگاه مشارکتی میان دولت و شهرداری تعریف شد و قرار بود بخش مهمی از مشکلات ترافیکی شمال و مرکز کرج را حل کند. اما به گفته او، همانند بسیاری از پروژه‌های بزرگ عمرانی کشور، این طرح نیز به تدریج با مشکلات فنی، اجرایی و تأمین منابع مواجه شد.

توقف چندساله و رکود اجرایی

مدیر پروژه آزادراه شمالی کرج تأکید می‌کند که پس از آغاز اولیه، پروژه برای چند سال متوقف شد و عملاً در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ پیشرفت محسوسی نداشت. این توقف طولانی باعث شد بخش‌هایی از برنامه‌ریزی اولیه نیازمند بازنگری جدی شود.

به گفته وی در این دوره پروژه از مدار اجرایی خارج شد و تنها در سطح مطالعاتی یا پیگیری‌های محدود باقی ماند؛ موضوعی که موجب عقب‌افتادگی در زمان‌بندی و افزایش پیچیدگی فنی طرح شد.

رحمانیان می‌گوید: با ورود جدی شهرداری کرج، شورای اسلامی شهر، استانداری البرز و وزارت راه و شهرسازی، پروژه آزادراه شمالی مجدداً در اولویت قرار گرفت.

در این مرحله، قرارداد‌های مشارکتی اصلاح شد، ساختار اجرایی بازطراحی شد و منابع مالی جدید برای ادامه کار اختصاص یافت. این تغییر رویکرد باعث شد پروژه دوباره وارد فاز عملیاتی شود.

وی خاطرنشان کرد: یکی از اقدامات مهم این دوره، تأمین تجهیزات تخصصی از کشور‌های مختلف از جمله اتریش، استرالیا و اسپانیا بود؛ تجهیزاتی که برای اجرای بخش‌های خاص پل‌سازی و سازه‌ای ضروری بودند.

ورود نیرو‌های متخصص داخلی و خارجی

یکی از ویژگی‌های مهم این پروژه، حضور ترکیبی از تیم‌های داخلی و خارجی است. به گفته رحمانیان، متخصصانی از کشور‌هایی مانند ترکیه، مصر، کنیا، بنگلادش و استرالیا در مقاطع مختلف در اجرای پروژه مشارکت داشته‌اند.

در کنار آن نیرو‌های فنی ایرانی نقش اصلی در اجرا و مدیریت عملیات را بر عهده داشته‌اند. این ترکیب باعث شده بخشی از دانش فنی پروژه به‌صورت عملی در داخل کشور منتقل و بومی‌سازی شود.

برخلاف پروژه‌های خطی ساده، آزادراه شمالی کرج به صورت قطعه‌ای اجرا شده است. فاز نخست پروژه شامل حدفاصل طالقانی شمالی تا میدان انقلاب شمالی بوده که به بهره‌برداری رسیده است.

پس از آن نیز بخش‌های دیگری از مسیر به تدریج تکمیل و در اختیار شهروندان قرار گرفته‌اند. این روش اجرا باعث شده اثرات پروژه در کاهش ترافیک به‌صورت مرحله‌ای قابل مشاهده باشد.

اثرات شهری و نقش توسعه‌ای پروژه

این آزادراه تنها یک مسیر حمل‌ونقلی نیست، بلکه به گفته مدیر پروژه، نقش یک «محرک توسعه شهری» را نیز ایفا کرده است.

در جریان اجرای پروژه، معابر جدیدی در شمال کرج شکل گرفته یا تکمیل شده‌اند. از جمله این موارد می‌توان به بلوار ارس، بلوار انقلاب شمالی و بهبود دسترسی به محدوده دانشگاه آزاد اشاره کرد.

همچنین برخی مناطق که پیش‌تر در بن‌بست ترافیکی قرار داشتند، با اجرای این پروژه از انزوا خارج شده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که اثر پروژه فراتر از یک مسیر عبوری بوده و ساختار شهری را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

بازسازی با دانش بومی آغاز شد

وی ادامه داد: پل بی‌یک (B۱) به عنوان شاه‌بیت پروژه آزادراه شمالی کرج، در پی حملات هوایی و انفجار  رژیم صهیونیستی و آمریکایی در ۱۳ فروردین با موجی بالغ بر ۴۰ تن و حرارت بیش از ۲۰۰۰ درجه، دچار آسیب‌دیدگی در بخش‌های فلزی و کابل‌ها گردید، اما به دلیل طراحی ویژه بر مبنای پدافند غیرعامل و رفتار متفاوت هر سیگمنت، سازه اصلی پایدار مانده و عملیات بازسازی با بهره‌گیری از دانش ۱۰۰٪ بومی و روش ثبت‌شده «البرز»، تحت پایش لحظه‌ای هوش مصنوعی و ابزار دقیق، با پیش‌بینی ۱۸ ماهه آغاز شده است.رحمانیان با بیان اینکه این حمله نه تنها آکنده از بغض و کینه رژیم منحوس رژیم کودک کش صهیونیستی بوده است بلکه برای این بوده که پیشرفت مهندسان ایرانی دیده نشود و همیشه ایران و ایرانی محتاج به دانش خارجی باشد، اما توان نیرو ها و مهندسان ایرانی چیزی غیر از این را اثبات کرد و به دنیا نشان داد که ایران و ایرانی با تکیه بر. انش خود هر چه بخواهد به آن می رسد.وی خاطرنشان کرد: بر اساس ارزیابی‌های فنی، موج انفجار و حرارت بیش از ۲۰۰۰ درجه، حدود ۴۰ تن بار به این سازه وارد کرده که منجر به آسیب‌دیدگی قطعات فلزی، کابل‌های اکسترنال و برخی بخش‌های بتنی شده است.با این حال به دلیل طراحی هوشمندانه و مبتنی بر اصول پدافند غیرعامل، این پل که دارای سیگمنت‌هایی با رفتار مستقل در برابر ضربه و حرارت است، دچار فروپاشی کامل نشده و سازه اصلی پایدار باقی مانده است. به گفته تیم فنی، بلافاصله پس از حادثه، عملیات پایش با استفاده از ابزار دقیق و هوش مصنوعی برای ثبت ارتعاشات و تغییرات لحظه‌ای آغاز شد و هم‌اکنون برداشت قطعات آویزان و تخریب کنترل‌شده در دست اجراست.گفتنی است این پل که با روشی نوین و بدون حضور نماینده شرکت سازنده، توسط متخصصان داخلی ساخته شده بود، اکنون با همان تیم طراح و مجریان بومی، مراحل بازسازی را طی می‌کند.بازسازی این اثر فنی منحصربه‌فرد، با تامین به‌موقع اعتبارات، حدود ۱۸ ماه زمان خواهد برد و تا آن زمان تمامی اقدامات با رعایت کامل استانداردهای ایمنی و پایداری سازه ادامه خواهد یافت.

پل B۱ پیچیده‌ترین بخش پروژه

بدون تردید، مهم‌ترین و پیچیده‌ترین بخش آزادراه شمالی کرج، پل B۱ است. این پل به عنوان شاه‌بیت پروژه شناخته می‌شود و از نظر فنی یکی از سنگین‌ترین سازه‌های پل‌سازی کشور محسوب می‌شود.

رحمانیان ادامه داد: در این بخش، بیش از ۱۲ هزار قطعه نیاز به ساخت، تراشکاری و مونتاژ دقیق داشته است. همچنین فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند پل‌های اکسترودوز و سیستم‌های کابل اکسترنال در آن به کار رفته است.

به گفته وی اجرای این پل نیازمند دقت بسیار بالا در محاسبات و نصب بوده و حتی کوچک‌ترین خطا می‌توانست عملکرد کل سازه را تحت تأثیر قرار دهد.

یکی از دستاورد‌های مهم این پروژه، بومی‌سازی بخش مهمی از دانش فنی آن است. به گفته مدیر پروژه، برخی از روش‌ها و اصلاحات فنی برای نخستین‌بار در ایران توسعه یافته و حتی با نام البرز ثبت شده است.

این موضوع نشان می‌دهد که پروژه آزادراه شمالی کرج تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه به یک تجربه مهندسی و دانش‌محور نیز تبدیل شده است.

رحمانیان با اشاره به چالش‌های متعدد پروژه می‌گوید: تحریم‌ها، محدودیت‌های مالی و دشواری تأمین تجهیزات از مهم‌ترین موانع اجرای طرح بوده‌اند.

وی معتقد است برخلاف پروژه‌های مشابه در برخی کشور‌ها که با منابع مالی گسترده و بدون دغدغه اجرا می‌شوند، این پروژه هم‌زمان با مشکلات مالی و اجرایی پیش رفته است.

با این حال، همین شرایط باعث شده بخش قابل توجهی از توان مهندسی داخلی تقویت شود.

یکی از بخش‌های مهم این پروژه، وقوع آسیب در برخی قسمت‌ها و آغاز روند بازسازی است. به گفته رحمانیان، پس از بروز این آسیب‌ها، تیم‌های تخصصی بلافاصله وارد عمل شدند و عملیات ارزیابی فنی آغاز شد.

در کمتر از ۱۲ ساعت، جلسات کارشناسی برای بررسی وضعیت سازه برگزار شد و روند پایش و تحلیل آغاز گردید. در حال حاضر نیز پروژه وارد مرحله بازسازی و اصلاح بخش‌های آسیب‌دیده شده است.

چشم‌انداز تکمیل پروژه

مدیر پروژه آزادراه شمالی کرج ادامه داد: در صورت تأمین به‌موقع منابع مالی، این پروژه طی حدود ۱۸ ماه آینده تکمیل و به بهره‌برداری کامل خواهد رسید.

وی تأکید می‌کند که همکاری دستگاه‌های مختلف از جمله شهرداری، استانداری و وزارت راه نقش مهمی در تحقق این هدف دارد.

آزادراه شمالی کرج امروز تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه روایتی از یک مسیر طولانی پر از توقف، بازگشت، پیچیدگی‌های فنی و تلاش برای بومی‌سازی دانش مهندسی است.

این پروژه اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که از یک طرح نیمه‌تمام به یک ابرپروژه در حال تکمیل تبدیل شده و آینده آن می‌تواند نقش مهمی در شبکه حمل‌ونقل شمال کشور ایفا کند.