حضرت فاطمه معصومه (س) مدت زیادی در قم زندگی نکرد، اما مزار او بهتدریج به یکی از مهمترین کانونهای زیارتی شیعه تبدیل شد و پیرامون آن، شهری با هویتی متفاوت شکل گرفت؛ شهری که نام آن با حدیث، حوزه علمیه، مهاجرت عالمان و آموزش معارف اهلبیت (ع) پیوند خورد.
اکنون در سالروز وفات حضرت فاطمه معصومه (س)، بازخوانی زندگی او پرسشی فراتر از یک مناسبت مذهبی پیش روی ما قرار میدهد: چگونه اقامت کوتاه یک بانوی علوی در قم، به پیوندی ماندگار میان یک شخصیت، یک زیارتگاه و هویت تاریخی یک شهر تبدیل شد؟
مرحوم آیتاللهالعظمی سید شهابالدین مرعشی نجفی (ره) در دستنوشتهای که بهتازگی یافت شده است، هر بار نام حضرت فاطمه معصومه (س) را مینویسد و پس از آن یکی از ویژگیهای او را برمیشمارد؛ بانویی از خاندان علم، «محدثه»، «راویة»، «زاهده»، خواهر امام رضا (ع) از یک پدر و مادر و شخصیتی که نویسنده از منزلت معنوی و جایگاه ویژه او در خاندان پیامبر (ص) سخن میگوید.
جملهها کوتاهند، اما کنار یکدیگر تصویری فراتر از تصور رایج از یک امامزاده ترسیم میکنند؛ تصویری از بانویی که در متن سنت علمی خاندان اهلبیت (ع) جای میگیرد، هجرت میکند، در غربت از دنیا میرود و آرامگاه او در قرنهای بعد به یکی از مهمترین کانونهای زیارتی و علمی جهان تشیع تبدیل میشود.
در یکی از عبارتهای این دستنوشته آمده است که حضرت معصومه (س) «اخت الرضا لابویه» است؛ خواهر امام رضا (ع) از پدر و مادر. آیتالله مرعشی نجفی همچنین از او با عناوینی همچون «محدثه» و «راویه» یاد میکند؛ تعابیری که وجه علمی شخصیت حضرت را برجسته میسازد.
شاید همین بخش از دستنوشته، یکی از مهمترین نکات آن باشد؛ اینکه فاطمه معصومه (س) تنها در نسبت خانوادگی با امام رضا (ع) تعریف نمیشود، بلکه بهعنوان شخصیتی علمی و حدیثی نیز مورد توجه قرار میگیرد. بانویی که القابش روایتگر شخصیت اوست …
