ایران ثروتمند و سفره های کوچک

پنج زخم اقتصاد

۱. بیماری هلندی: درآمد نفت به‌جای تقویت تولید رقابت‌پذیر، اقتصاد را به واردات، رانت و نوسانات ارزی وابسته کرده است.

۲. تحریم‌ها: محدودیت فروش نفت، نقل‌وانتقال پول و جذب سرمایه، هزینه تولید را بالا برده و فشار را به سفره مردم منتقل کرده است. تحریم‌ تنها علت مشکلات نیست؛ ضعف‌ داخلی آثار آن‌ها را تشدید می‌کنند.

۳. خام‌فروشی: نفت، گاز و مواد معدنی باید پیشران زنجیره‌های صنعتی، فناوری، صادرات و اشتغال باشند؛ نه صرفاً کالایی برای فروش و تأمین هزینه‌های روزمره.

۴. انحراف منابع بین‌نسلی: صندوق توسعه ملی برای تبدیل ثروت پایان‌پذیر به سرمایه ماندگار ایجاد شد؛ نه برای آنکه هرگاه بودجه کم آورد، به قلک دولت تبدیل شود.

۵. حکمرانی غیرشفاف: بدون شفافیت قراردادها، مبارزه با فساد، ثبات مقررات، شایسته‌سالاری و پاسخ‌گویی، حتی بزرگ‌ترین ذخایر طبیعی تضمین‌کننده توسعه نیستند.

سه درس راهبردی

- نروژ: درآمد نفت را در چارچوبی قانونمند به دارایی‌های مالی بلندمدت تبدیل کرد و برداشت از ثروت نفتی را تحت قواعد مالی قرار داد.

- بوتسوانا: با مشارکت دولت و شرکت د بیرز در شرکت مشترک دبسوانا، از ظرفیت الماس برای کسب درآمد و تأمین مالی توسعه بهره گرفت؛ هرچند این تجربه نیز بدون چالش نبوده است.

- درس مشترک: منابع طبیعی زمانی نعمت توسعه‌اند که قراردادها منصفانه، نهادها پاسخ‌گو، سرمایه‌گذاری مولد و منافع نسل‌های آینده محفوظ باشد.

پنج اقدام … …