[اکبر حیدری] جهش دلار در سایه جنگ منطقه‌ای

بازار ارز کشور بار دیگر در واکنش به تشدید تنش‌های منطقه‌ای دچار جهش شد و نرخ دلار آزاد را به کانال‌های بالاتر کشاند. این پدیده که در روزهای اخیر با افزایش هم‌زمان طلا، سکه و رمزارزها همراه بوده، نه یک نوسان مقطعی و قابل‌تحمل، بلکه نشانه‌ای از ورود اقتصاد به فاز «رکود تورمی» است؛ وضعیتی که در آن قیمت‌ها صعود می‌کنند اما رونق کسب‌وکار و قدرت خرید مردم به‌طور محسوسی کاهش می‌یابد. آنچه امروز در بازار مشاهده می‌شود، مجموعه‌ای از واکنش‌های زنجیره‌ای است که از کانال انتظارات و تقاضای احتیاطی آغاز شده و دامنه‌اش به سفره خانوارها، مغازه‌داران و تولیدکنندگان رسیده است.رابطه دوسویه جنگ و نرخ ارز را باید از چند مسیر تحلیل کرد. 

نخست، تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی است؛ به محض انتشار اخبار مربوط به تشدید تنش‌ها، بخش قابل‌توجهی از جامعه برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به سمت ارز، طلا و دارایی‌های امن هجوم می‌برند و همین هجوم، حتی بدون تغییر در عرضه، قیمت را به‌طور مصنوعی بالا می‌برد. 

دوم، انتظارات تورمی است؛ وقتی جامعه باور کند جنگ ادامه‌دار خواهد بود، این انتظار در قیمت‌گذاری‌ها پیش‌خرید می‌شود؛ فروشنده‌ها زودتر از موعد قیمت می‌گذارند و مصرف‌کننده‌ها زودتر خرید می‌کنند و نتیجه، جهش پلکانی اجتناب‌ناپذیر قیمت‌هاست. 

سوم، محدودیت‌های تأمین ارز و سختی نقل‌وانتقال‌های مالی است که در فضای مخاصمه، تجارت را پرهزینه کرده و عرضه ارز را کاهش می‌دهد. و چهارم، ریسک‌گریزی عمومی؛ سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی در دوره بی‌ثباتی، از هر فعالیت بلندمدتی فاصله می‌گیرند و به دارایی‌های نقد و باثبات پناه می‌برند که خود بر فشار تقاضا می‌افزاید.

آنچه بحران امروز را از نوسان‌های گذشته متمایز می‌کند، سرعت انتقال شوک ارزی به کل اقتصاد است. چون بخش بزرگی از تورم ایران از کانال ارز تغذیه می‌شود، هر جهش دلار به‌سرعت به قیمت مواد اولیه، دارو، مواد غذایی و اجاره منتقل می‌شود. دستمزدها و حقوق‌ها اما با تأخیر و به‌صورت … …