منشا قدرت ایران؛ از ایمان و اراده تا تمدن‌سازی

جام جم آنلاین؛ یکی از راه‌های سنجش جایگاه یک جامعه، بررسی موقعیت دوستان و دشمنان آن است. شهید مطهری در کتاب «جاذبه و دافعه امام‌علی (ع)» برای شناخت عظمت شخصیت‌ها، به جایگاه دوستان و دشمنان آنان توجه می‌کند. با الهام از این معیار می‌توان گفت اگر جمهوری اسلامی با قدرت‌های بزرگ جهانی مواجه است و دوستان و متحدان آن در تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی نقش‌آفرینی می‌کنند، نمی‌توان جایگاه این نظام را صرفا با معیار‌های محدود اقتصادی ارزیابی کرد. البته قدرت جهانی فقط به‌معنای برخورداری از توان اقتصادی و نظامی نیست؛ بلکه باید ظرفیت تاثیرگذاری بر نظم جهانی و ارائه الگو‌های فکری و اجتماعی را نیز در‌نظر گرفت. 

 

 

پیچیدگی جهان و آشکارشدن مرز حق و باطل

تحولات شتابان جهان معمولا تشخیص حق و باطل را دشوارتر می‌کنند؛ زیرا انبوه رخداد‌ها و پیچیدگی روابط سیاسی، امکان تحلیل روشن را کاهش می‌دهد. بااین‌حال، گاهی همین تحولات می‌توانند مرز میان حق و باطل را آشکارتر کنند. از این منظر، تحولات و درگیری‌های اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل، زمینه‌ای برای ارزیابی رفتار طرف‌های درگیر براساس معیار‌های انسانی و اخلاقی فراهم کرده است. در چنین شرایطی، برای تشخیص برخی واقعیت‌ها همیشه به نظریه‌های پیچیده فلسفی نیاز نیست و عقل سلیم و وجدان انسانی نیز می‌توانند در داوری نقش داشته باشند. 

اگر یک گفتمان بتواند از مرز‌های جغرافیایی و اعتقادی خود فراتر رود و برای انسان‌های دیگر جوامع نیز قابل فهم و دفاع باشد، به ظرفیت‌های یک قدرت تمدنی نزدیک شده است. در این چارچوب، تمدن صرفا مجموعه‌ای از دستاورد‌های مادی نیست؛ بلکه فضیلت‌های اخلاقی، نوع رفتار با انسان‌ها و توانایی پاسخ‌گویی به نیاز‌های بشر معاصر نیز در شکل‌گیری آن نقش دارند. هر‌اندازه یک جامعه بتواند با انسان‌های دورترین نقاط جهان ارتباطی معنادار برقرار کند و برای مسائل آنان راه‌حل ارائه دهد، امکان اثرگذاری تمدنی بیشتری خواهد داشت.

 

 

تمدن؛ فراتر از اقتصاد و فناوری …