بازار
محمد بهشتی میان «کمبود آب» و «تشنگی» تفاوت گذاشت و گفت ایران قرن‌ها سرزمینی کم‌آب بوده، اما جامعه ایرانی زندگی خود را با همین محدودیت تنظیم کرده بود. از نگاه او، قنات، معماری شهرهای کویری، نوع کشاورزی و حتی محل قرار گرفتن حوض در خانه ایرانی، محصول همین نسبت با آب بود. بهشتی یزد را مثال زد؛ شهری که در منطقه‌ای با بارندگی اندک و تبخیر بالا شکل گرفته و توانسته قرن‌ها دوام بیاورد. او گفت: «ما کمبود آب داریم، اما مسئله اصلی این است که دیگر تشنه نیستیم.» منظور او از تشنگی فقط نیاز جسمی به آب نبود، بلکه نوعی حساسیت اجتماعی نسبت به ارزش و محدودیت آن بود.
بهشتی گفت در گذشته تقریباً هر منبع آب قابل استفاده، صاحب و نظام تقسیم مشخصی داشت؛ قنات، چشمه و حقابه رودخانه در چارچوبی محلی اداره می‌شد و مصرف‌کننده می‌دانست چه میزان آب در اختیار دارد. او گفت: «تا وقتی آب صاحب داشت، با این آب چیزی تولید نمی‌شد که ارزشش از آب کمتر باشد.» از نگاه او، با تغییر نظام مدیریت آب این رابطه نیز تغییر کرد و به‌تدریج این تصور شکل گرفت که هرجا تقاضایی ایجاد شد، می‌توان با چاه عمیق‌تر، سد تازه یا انتقال آب، منبع دیگری برای آن پیدا کرد. به این ترتیب، پرسش «چگونه با آب موجود زندگی کنیم» جای خود را به «آب بیشتر را از کجا بیاوریم» داد.
جباری: اگر مسئله فقط کمبود بود، این همه سد باید بحران را حل می‌کرد
حبیب جباری مسئله را از زاویه برنامه‌ریزی و حکمروایی بررسی کرد و گفت نظام برنامه‌ریزی ایران بیشتر فعالیت را اندازه گرفته تا نتیجه را: چند سد ساخته شده، چند کیلومتر خط انتقال اجرا شده، چه میزان بودجه هزینه شده و چند پروژه به بهره‌برداری رسیده است؛ اما کمتر پرسیده شده این اقدامات در پایان چه اثری بر آبخوان‌ها، سکونتگاه‌ها و امکان ادامه زندگی در یک منطقه داشته‌اند.
او دریاچه ارومیه را نمونه‌ای از همین خطای برنامه‌ریزی دانست و گفت در دوره‌ای، مسئله سیاست‌گذار جلوگیری از پیشروی آب دریاچه بود و چند دهه بعد، عقب‌نشینی آب و خشک‌شدن آن به بحران تبدیل شد. جباری پرسید: «اگر مسئله ایران فقط کمبود آب بوده، چرا چند دهه سدسازی، افزایش برداشت و توسعه خطوط انتقال نتوانسته بحران را کاهش دهد؟»
آخوندی: مصرف خانوار پایین آمد، اما بحران ماند
…
