جنگ بر سر مرجعیت خبری در فضای مجازی فارسی؛ از جنگ دوازده‌روزه تا امروز

در جریان جنگ دوازده‌روزه روشن شد که بخشی از حساب‌های مرجع در فضای مجازی فارسی، برخلاف انتظار طراحان عملیات روانی جنگ دشمن ، نه‌تنها همراه روایت مورد نظر آنها نشدند، بلکه توانستند آن را به چالش بکشند. به گمان من، این تجربه برای طراحان جنگ روانی یک نتیجه روشن داشت: تا زمانی که مرجعیت‌های خبری مستقل و اثرگذار حتی محدود وجود دارند، نمی‌توان با تولید انبوه محتوا و عملیات تبلیغاتی، افکار عمومی را به‌سادگی مدیریت کرد.

البته عملیات نفوذ رسانه‌ای از پیش آغاز شده بود. گزارش سیتیزن‌لب دانشگاه تورنتو در مهر ۱۴۰۴ بخشی از ابعاد آن را روشن کرد. پژوهشگران این مرکز شبکه‌ای متشکل از بیش از ۵۰ حساب جعلی در ایکس را شناسایی کردند که با استفاده از هوش مصنوعی، در حال پیشبرد عملیات نفوذ در فضای فارسی بودند. نکته مهم گزارش، هم‌زمانی بخشی از فعالیت این شبکه با حملات نظامی اسرائیل بود؛ از جمله انتشار ویدئوی ساختگی حمله به زندان اوین، درست در زمانی که حملات در حال انجام بود. پژوهشگران احتمال دادند این عملیات مستقیماً توسط یک نهاد اسرائیلی یا پیمانکار مرتبط با آن هدایت شده باشد.

تقریباً هم‌زمان، روزنامه اسرائیلی هاآرتص و دمارکر در تحقیقی مشترک از شبکه‌ای از حساب‌های جعلی فارسی‌زبان پرده برداشتند که با حمایت مالی مرتبط با دولت اسرائیل، برای برجسته کردن رضا پهلوی و تبلیغ بازگشت سلطنت فعالیت می‌کردند. اهمیت این گزارش فقط در افشای چند حساب جعلی نبود؛ بلکه نشان می‌داد پشت بخشی از آنچه در فضای مجازی به شکل حمایت خودجوش سیاسی عرضه می‌شد، یک عملیات سازمان‌یافته با منابع مالی، نیروی انسانی و ابزارهای هوش مصنوعی قرار داشت.

از پاییز، آنچه در فضای مجازی فارسی مشاهده می‌شد، به نظرم وارد مرحله دیگری شد. دیگر مسئله صرفاً ساختن یک روایت یا برجسته کردن یک چهره سیاسی نبود. مسئله، تغییر موازنه قدرت در فضای خبری بود. حساب‌های مرجع باید بی‌اعتبار می‌شدند، زیر فشار قرار می‌گرفتند یا از میدان خارج می‌شدند تا فضا برای تسلط شبکه‌هایی باز شود که توان تولید و بازنشر سازمان‌یافته محتوا را داشتند. …