فاخرترین سفال‌های ایرانی که پس از حمله مغول تولیدشان متوقف شد + عکس

به گزارش ایسنا، یکی از نمونه‌های شاخص این هنر در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌شود؛ کاسه‌ای که در اواخر قرن دوازدهم تا اوایل قرن سیزدهم میلادی در ایران ساخته شده و صحنه‌ای از داستان بهرام گور و آزاده را به تصویر می‌کشد. در این اثر، بهرام گور، قهرمان نام‌آشنای ادبیات حماسی ایران، در حال شکار و همراه با آزاده، نوازنده چنگ، دیده می‌شود؛ روایتی که در ادبیات فارسی، از جمله در شاهنامه، بازتاب یافته است. این کاسه از سنگ‌پِی ساخته شده و با نقاشی چند رنگ روی لعاب و طلاکاری تزئین شده است.

تصویرگری چنین روایتی روی یک ظرف سفالی نشان می‌دهد که سفالگر مینایی صرفاً به تزئین یک شیء کاربردی اکتفا نکرده بود، بلکه سطح ظرف را به نوعی صفحه روایت تبدیل کرده بود. موزه متروپولیتن نیز در معرفی این گروه از آثار اشاره می‌کند که بسیاری از نقش‌مایه‌های ظروف مینایی با موضوعات ادبی و شعری ایران، از جمله داستان‌های شاهنامه، پیوند دارند و از این نظر، این سفالینه‌ها اطلاعات ارزشمندی درباره سنت‌های تصویری ایران در دوره سلجوقی در اختیار می‌گذارند.

اما آنچه این ظروف را از بسیاری از سفالینه‌های هم‌دوره متمایز می‌کند، تنها موضوع نقاشی نیست؛ تکنیک ساخت آنها نیز به همان اندازه پیچیده است. «مینایی» در اصطلاح امروزی از واژه فارسی «مینا» گرفته شده و به شیوه‌ای از نقاشی روی سفال اشاره دارد که در آن رنگ‌های مختلف پس از ایجاد لعاب اولیه روی سطح ظرف اعمال و با پخت دوباره تثبیت می‌شدند. این شیوه در منابع هنری با نام «هفت‌رنگ» نیز شناخته شده است.  

بدنه این ظروف معمولاً از نوعی سفال ظریف موسوم به سنگ‌پِی یا فریت‌ور بود؛ ماده‌ای که از ترکیب کوارتز خردشده، فریت شیشه و مقدار کمی خاک رس ساخته می‌شد و بدنه‌ای روشن و سخت ایجاد می‌کرد. پس از آماده شدن بدنه، ظرف با لعابی مات و روشن پوشانده می‌شد و بخشی از رنگ‌ها در مرحله نخست پخت به سطح آن افزوده می‌شدند. سپس نقاشی‌های تکمیلی و رنگ‌هایی که در دمای بالاتر دوام نمی‌آوردند، روی لعابِ پخته‌شده قرار می‌گرفتند و ظرف بار دیگر در دمای پایین‌تر به کوره بازمی‌گشت. طلاکاری نیز می‌توانست بخشی از این تزئینات باشد. …