عناصر سازنده یک «زندگی خوب»

مهرانه صبری؛ گروه اندیشه / مصطفی ملکیان، استاد فلسفه اخلاق، در نشست نقد و بررسی کتاب «راهنمایی فلسفی برای میانسالی» اثر «کیه‌ران ستیا»، با نگاهی فلسفی بر پرسش‌های میانسالی متمرکز شد؛ اینکه چگونه می‌توان در میانسالی، به جای صرفاً ادامه‌دادن زندگی، کیفیت زیستن را ارتقا داد؟ او معتقد است کیفیت زندگی فقط با دستاوردها و موفقیت‌هایمان تعیین نمی‌شود، بلکه به این نیز بستگی دارد که چه چیزی را دوست می‌داریم و برای چه چیزی زندگی می‌کنیم. او تصریح می‌کند که فهمیدن، دوست‌داشتن، آفرینش هنری و مهربانی، فعالیت‌هایی نیستند که اعتبارشان با پایان جوانی تمام شود؛ اینها می‌توانند در میانسالی نیز به فرد امکان دهند که از صرف «ادامه حیات» فراتر رود و به تجربه‌ای غنی‌تر از زیستن برسد.

 

راه رسیدن به «حال خوب»

مصطفی ملکیان برای تبیین فلسفی میانسالی، ابتدا یک پرسش به ظاهر ساده را طرح کرد: اگر کسی بگوید «من فقط لذت می‌خواهم»، چگونه می‌توان او را به لذت رساند؟ وقتی فرد هیچ موضوع یا فعالیت مشخصی را نخواهد و فقط خودِ «لذت» را طلب کند، چطور می‌توان برای او لذتی را متصور شد؟ در این وضعیت، توصیه به کتاب‌خواندن، سفرکردن، ورزش‌کردن یا هر فعالیت دیگری نیز بی‌معناست؛ زیرا مخاطب، هیچ‌یک از اینها را به خودی خود نمی‌خواهد و فقط نتیجه نهایی، یعنی لذت را می‌طلبد.

اما به محض آنکه فرد بگوید «کتاب‌خواندن را دوست دارم» وقتی امکان تحقق خواسته‌اش فراهم می‌شود در ضمن این فعالیت، لذت می‌برد. از نظر ملکیان، این وضعیت همان چیزی است که جان استوارت میل از آن با عنوان «متناقض‌نمای لذت یا خوشبختی» یاد می‌کند: «برای رسیدن به لذت، باید چیزی غیر از لذت را بخواهیم». لذت، موضوع مستقیم اراده نیست؛ بلکه محصول و پیامد رسیدن به چیزی است که آن را دوست داریم. …