مزامیر نامیرا

    علیرضا سعادتی پژوهشگر علوم‌سیاسی /    شش سال پس از درگذشت او، همچنان نسبت فقه و دموکراسی، دین و دولت، جایگاه حق در نظام سیاسی و امکان گفت‌وگوی سنت با جهان جدید از جمله مسائلی است که بازخوانی آثارش را ضرورت می‌بخشد. اما راز ماندگاری فیرحی را فقط نباید در موضوعاتی جست‌ که درباره آنها اندیشید؛ بلکه مهم‌تر از آن، شیوه مواجهه او با مسائل و منش گفت‌وگویی‌اش بود. او می‌کوشید در فضایی که غالباً به دوگانه‌های سنت و تجدد، دین و سکولاریسم و اصالت و معاصرت تقسیم می‌شد، امکان اندیشیدن به «راه سوم» را نشان دهد.

نه بازگشت به گذشته، نه گسست از آن

داود فیرحی را نمی‌توان به‌سادگی در یکی از دو اردوگاه سنت‌گرایی و تجددخواهی نشاند. او نه در پی آن بود که مسائل پیچیده جهان معاصر را با تکرار پاسخ‌های تاریخی حل کند و نه بر این باور بود که برای ورود به دنیای جدید باید از تمامی ذخایر معرفتی سنت عبور کرد. مسأله اصلی او یافتن امکانی برای گفت‌وگو میان این دو قلمرو بود؛ گفت‌وگویی که در آن سنت به امری تاریخی تقلیل پیدا نکند و تجدد نیز به مجموعه‌ای از الگوهای آماده و وارداتی فروکاسته نشود.

منصور میراحمدی، استاد علوم‌سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، این ویژگی را در دو مفهوم «اصالت» و «معاصرت» خلاصه می‌کند. به روایت او، فیرحی از یک سو با جدیت به سراغ متون کلاسیک و میراث اندیشه سیاسی اسلامی می‌رفت و از سوی دیگر اجازه نمی‌داد این تعلق خاطر او را از پرسش‌های زمانه دور کند. همین جمع میان دو دغدغه، موقعیت فکری متمایزی برای او پدید آورده بود. در واقع، «اصالت» و «معاصرت» در اندیشه فیرحی دو قطب متعارض نبودند، بلکه باید در فرآیندی انتقادی یکدیگر را تکمیل می‌کردند. …