وحدت اسلامی یک تاکتیک سیاسی یا مصلحت موقت نیست
مسعود پزشکیان در چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی ضمن تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام جعفر صادق(ع) به مسلمانان جهان اظهار کرد: موضوع امسال کنفرانس، «وحدت اسلامی در اندیشه امام شهید ما حضرت آیتالله العظمی سید علی حسینی خامنهای» است.
رئیسجمهور با بیان اینکه بزرگداشت یک عالم و اندیشمند صرفاً با تکرار سخنان او محقق نمیشود، گفت: بهترین بزرگداشت او این نیست که سخنانش را تکرار کنیم، بلکه باید ببینیم آن سخنان برای امروز ما چه تکلیفی ایجاد میکند.
وی افزود: برای یافتن پاسخ این پرسش باید به خود پیامبر(ص) بازگردیم و ببینیم رسول خدا چه کرد. پیامبر فقط افراد را به ایمان دعوت نکرد، بلکه امت ساخت. قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ» و در جای دیگری میفرماید: «وَأَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ». کار پیامبر این نبود که انسانهایی با قبیلهها، سابقهها و منافع متفاوت را شبیه یکدیگر کند؛ بلکه از آنها جامعهای با سرنوشت مشترک ساخت. در مدینه، مهاجر و انصار برادر شدند و اوس و خزرج که سالها با یکدیگر جنگیده بودند، در کنار هم قرار گرفتند.
پزشکیان با اشاره به پیمان مدینه گفت: این پیمان برای گروههای مختلف، حقوق و مسئولیت تعریف کرد. مسلمانان مجبور نشدند همه مثل هم باشند، اما آموختند که چگونه با وجود تفاوتها زیر یک میثاق زندگی کنند. شاید این مهمترین درس پیامبر(ص) برای جهان اسلام امروز باشد.
وحدت به معنای یکسان شدن نیست
رئیسجمهور تصریح کرد: وحدت به معنای یکسان شدن نیست؛ وحدت یعنی اختلافات ما را به دشمن یکدیگر تبدیل نکند. شیعه، شیعه میماند و سنی، سنی؛ مذاهب فقهی و کلامی از میان نمیرود و ملتها، دولتها و منافع ملی نیز باقی میمانند.
پزشکیان افزود: اما یک سؤال اساسی وجود دارد؛ آیا باید خون مسلمان را مباح کنیم؟ آیا اختلاف سیاسی باید یک کشور اسلامی را به حمله به کشور اسلامی دیگر وادار کند؟ آیا رقابت دولتها باید به جایی برسد که امنیت یک مسلمان یا یک ملت مسلمان با ناامنی ملت مسلمان دیگری تأمین شود؟
وی با اشاره به آیه شریفه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» گفت: قرآن پاسخ را روشن کرده است. خداوند در ادامه میفرماید: «فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا».
رئیسجمهور با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: رسول خدا(ص) در فتح مکه فرمود مسلمانان برادر یکدیگرند و در جای دیگری نیز بر یاری برادر مسلمان تأکید کردند؛ «انصر أخاک ظالماً أو مظلوماً». وقتی از پیامبر(ص) پرسیدند چگونه برادر ظالم خود را یاری کنیم، فرمود او را از ظلم بازداریم.
پزشکیان گفت: وحدت اسلامی به معنای تعطیل کردن حقیقت و عدالت نیست. اگر برادر من مظلوم است، باید او را یاری کنم و اگر ظالم است، برادری من اقتضا میکند نگذارم به ظلم ادامه دهد. این همان وحدتی است که امروز به آن نیاز داریم؛ وحدتی بر مدار حق، عدالت و مسئولیت متقابل.
بیش از دو میلیارد مسلمان در جهان زندگی میکنند
رئیسجمهور در ادامه با فاصله گرفتن از آرمان و نگاه به واقعیت جهان اسلام اظهار کرد: ما امروز درباره یک جمع کوچک و در حاشیه جهان سخن نمیگوییم. بیش از دو میلیارد مسلمان در جهان زندگی میکنند؛ نزدیک به یکچهارم بشریت.
وی افزود: ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی هستند و جغرافیای جهان اسلام از جنوب شرق آسیا تا آسیای مرکزی، خاورمیانه و آفریقا امتداد دارد. بر اساس برآوردهای جمعیتی، شمار مسلمانان جهان در سال ۲۰۲۰ بیش از دو میلیارد نفر، معادل حدود ۲۵.۶ درصد جمعیت جهان، بوده است. جهان اسلام در قلب برخی از مهمترین مسیرهای دریایی و زمینی قرار دارد و از منابع عظیم انرژی، جمعیت جوان، بازار بزرگ، مراکز تمدنی تاریخی و ظرفیتهای مهم صنعتی، مالی، علمی و فناوری برخوردار است.
پزشکیان ادامه داد: تولید ناخالص داخلی ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی در سال ۲۰۲۴ حدود ۹.۲ تریلیون دلار بوده است؛ اما این رقم، با همه بزرگی آن، تنها حدود ۸.۳ درصد اقتصاد جهانی را تشکیل میدهد. صادرات کشورهای اسلامی به یکدیگر نیز در همان سال تنها حدود ۱۹ درصد بوده است؛ آماری که نشان میدهد بیش از چهارپنجم صادرات کشورهای اسلامی همچنان به خارج از مجموعه جهان اسلام انجام میشود.
چرا ظرفیتهای جهان اسلام به قدرت مشترک تبدیل نشده است؟
رئیس جمهور تصریح کرد: این واقعیت باید ما را به فکر بیندازد. بیش از دو میلیارد انسان مسلمان، ۵۷ کشور، منابع عظیم انرژی، راههای حیاتی تجارت جهانی، سرمایه و بازار و جمعیت جوان در اختیار داریم، اما وزن مشترک ما در بسیاری از تصمیمهای بزرگ جهان متناسب با این ظرفیت نیست.
وی پرسید: چرا کشورهای ما به اقتصادهای دوردست متصلترند تا به برخی از همسایگان مسلمان خود؟ چرا دانشگاههای ما هنوز شبکههای بزرگ و مشترک علمی ندارند؟ چرا سرمایه جهان اسلام به اندازه کافی در توسعه جهان اسلام به کار گرفته نمیشود؟ چرا هر بار میان دو کشور مسلمان بحران شکل میگیرد، اغلب باید قدرتی خارج از جهان اسلام میانجی صلح باشد؟ و چرا سرزمینهای اسلامی هنوز از مهمترین کانونهای جنگ، اشغال، آوارگی و ناامنی هستند؟
پزشکیان با اشاره به فلسطین، غزه، سودان، لبنان، یمن و دیگر مناطق درگیر بحران گفت: مردم مسلمان سالهاست هزینه منازعه، اشغال، افراطگری و رقابت قدرت را میپردازند. مشکل جهان اسلام کمبود ظرفیت نیست؛ مشکل، تبدیل نشدن ظرفیتهای پراکنده به اراده و قدرت مشترک است.
پزشکیان در ادامه سخنان خود در چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی با اشاره به ضرورت تبدیل ظرفیتهای جهان اسلام به قدرت مشترک اظهار کرد: خداوند در قرآن میفرماید «وَلا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ». این آیه فقط یک سفارش اخلاقی نیست؛ یک قانون قدرت است. جمعیت بدون اتصال، قدرت نیست؛ ثروت بدون همکاری، قدرت مشترک ایجاد نمیکند؛ منابع طبیعی بدون علم و فناوری، استقلال نمیآورد و ۵۷ دولت اگر نتوانند درباره چند منفعت حیاتی مشترک به تصمیم برسند، لزوماً یک امت قدرتمند نمیسازند.
رئیسجمهور ادامه داد: راهی که پیامبر(ص) آغاز کرد، همین گذار بود؛ از جمعیت به میثاق، از میثاق به امت و از امت به قدرتی در خدمت عدالت.
ایران آغازگر جنگ نبود
پزشکیان گفت: خواهران و برادران عزیز، امسال من از ایرانی با شما سخن میگویم که خود در میان یک جنگ قرار گرفته است. باید صریح حرف بزنیم. در حالی که مسیر گفتوگو میان ایران و آمریکا برای حل اختلافات جریان داشت، حملات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز شد. این حملات در شرایطی صورت گرفت که مذاکرات ایران و آمریکا در همان ماه برای یافتن راهحل دیپلماتیک از سر گرفته شده بود.
رئیسجمهور افزود: رهبر کشور ما، فرماندهان ما، مسئولان ما، دانشمندان ما، دانشآموزان ما و مردم عادی ما کشته و شهید شدند. شهرها و زیرساختهای ما را هدف قرار دادند. ما آغازگر جنگ نبودیم، ولی با قدرت در مقابل این تجاوز ایستادیم.
وی با اشاره به آیه «أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَیٰ نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ» اظهار کرد: خدا نسل و مقرر کرده، تصمیم گرفته است کسانی را که به آنها ظلم شده یاری کند. به ما ظلم شد و دفاع از کشور حق هر ملت است. ایران از این حق استفاده کرد.
هیچ کشور اسلامی نباید سکوی تجاوز به کشور اسلامی دیگر شود
پزشکیان ادامه داد: اما همین قرآن به ما میگوید «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَیٰ أَلَّا تَعْدِلُوا». دفاع از ایران به معنای دشمنی با ملتهای همسایه و ملتهای مسلمان نیست. هیچ سرزمین اسلامی نباید سکوی تجاوز به سرزمین اسلامی دیگر شود. به هیچ کشور اسلامی نباید اجازه داد امنیت خود را در ناامنی همسایه جستوجو کند. ایران دست خود را برای ساختن چنین ترتیباتی به سوی همسایگان دراز میکند.
رئیس جمهور گفت: ما از تجربه جنگ میدانیم جنگ چیست؛ میدانیم موشک و بمب وقتی فرود میآید، میان آرزوهای یک مادر ایرانی و یک مادر عرب تفاوتی قائل نمیشود. رسول خدا(ص) مؤمنان را به یک پیکر تشبیه کرده است.
حمایت ایران از فلسطین، تکلیف اسلامی است
وی با اشاره به حمایت جمهوری اسلامی ایران از فلسطین اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران بیش از چهار دهه از فلسطین حمایت کرده است؛ نه به این دلیل که فلسطینیان شیعهاند، که نیستند، بلکه به دلیل اینکه مظلوماند. این برای ما معنای پرچمداری اسلام است.
وی افزود: حضرت علی(ع) در وصیت خود کلماتی بسیار تکاندهنده دارد: «أُوصِیکُمَا بِتَقْوَی اللَّهِ ... وَکُونَا لِلظَّالِمِ خَصْمًا وَلِلْمَظْلُومِ عَوْنًا». باید با ظالم دشمنی کرد و یاور مظلوم بود. حضرت علی(ع) میفرماید: «أُوصِیکُمْ وَجَمِیعَ بَلَدِی وَأَهْلِی وَمَنْ بَلَغَهُ کِتَابِی بِتَقْوَی اللَّهِ وَنَظْمِ أَمْرِکُمْ وَصَلَاحِ ذَاتِ بَیْنِکُمْ». رسول خدا(ص) میفرماید «صلاح ذات البین» از نماز و روزه برتر است.
رئیسجمهور تصریح کرد: اگر ایران از فلسطین دفاع کرده، هزینه داده و در برابر اشغال ایستاده است، این را نه امتیازی برای برتری بر دیگران، بلکه تکلیف اسلامی میداند. اسلامی که ما میشناسیم اجازه نمیدهد وقتی مظلوم کمک میخواهد، اول مذهب او را بپرسیم، دینش را بپرسیم و باورش را بررسی کنیم.
جاهلیت میتواند در جهان مدرن بازتولید شود
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود گفت: برادران و خواهران عزیز، امام شهید آیتالله خامنهای سالها هشدار میداد که جاهلیت فقط متعلق به دوران پیش از پیامبر نیست. ممکن است علم پیشرفت کند، فناوری پیچیده شود و ابزارهای قدرت افزایش یابد، اما اگر حرمت انسان از میان برود، صورت تازهای از جاهلیت پدید آمده است.
وی افزود: در بیانات مربوط به بعثت و مقابله پیامبر(ص) با جاهلیت و امکان بازتولید آن در جهان مدرن، یکی از محورهای مکرر سخنان رهبر شهیدمان همین موضوع بود.
رئیسجمهور تصریح کرد: امروز ما این صورت جاهلیت را میبینیم. فناوری که میتواند انسانها را زنده کند و درمان کند، برای دقیقتر کشتن به کار گرفته میشود. اطلاعاتی که میتواند ملتها را به هم نزدیک کند، میتواند با دروغ، تحقیر و نفرت آنان را مقابل یکدیگر قرار دهد. اختلاف مذهبی در چند دقیقه میتواند از یک تلفن همراه به میلیونها انسان منتقل شود. بنابراین علمای جهان اسلام، دانشگاهها و رسانهها مسئولیت تازهای دارند.
تکفیر و اهانت به مقدسات باید خط قرمز جهان اسلام باشد
پزشکیان تأکید کرد: تکفیر را باید از حوزه اختلاف مذهبی بیرون کنیم. اهانت به مقدسات مذاهب نیز باید خط قرمز ما باشد و تحریک مسلمان علیه مسلمان، هر کس با هر انگیزهای که انجام دهد، خدمت به دشمنان امت اسلام است. سؤال مهم این کنفرانس نباید فقط این باشد که چه چیزهایی غلط است؛ باید بگوییم چه باید کرد. به گمان من، جهان اسلام امروز بیش از قطعنامه جدید، به چند تعهد روشن، قابل اجرا و عملی نیاز دارد.
پیشنهاد اول؛ میثاق امنیت متقابل و عدم تعرض
وی نخستین پیشنهاد خود را چنین تشریح کرد: اول، میثاق امنیت متقابل و عدم تعرض میان کشورهای اسلامی. کشورهای اسلامی متعهد شوند به تمامیت سرزمینی یکدیگر احترام بگذارند، از خاک، آسمان و امکانات خود برای تجاوز به کشور اسلامی دیگر استفاده نکنند، از تجزیه و بیثباتسازی یکدیگر حمایت نکنند و امنیت خود را علیه یکدیگر تعریف نکنند؛ بلکه با هم امنیت منطقه را مدیریت کنند.
رئیسجمهور تصریح کرد: این به معنای اتحاد نظامی یا یکسان شدن سیاست خارجی کشورها نیست؛ حداقل عقل جمعی است. اگر نتوانیم میان خودمان چنین قاعدهای ایجاد کنیم، چگونه از نظم عادلانه در جهان صحبت میکنیم؟
پیشنهاد دوم؛ ایجاد سازوکار دائمی میانجیگری در جهان اسلام
پزشکیان در تشریح دومین پیشنهاد خود گفت: دوم، ایجاد سازوکار دائمی میانجیگری و پیشگیری از منازعه در جهان اسلام.
وی با اشاره به آیات قرآن کریم افزود: خداوند در قرآن میفرماید: «وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا، فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَی الْأُخْرَیٰ فَقَاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتَّیٰ تَفِیءَ إِلَیٰ أَمْرِ اللَّهِ، فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا، إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ». همچنین قرآن میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَیْنَ أَخَوَیْکُمْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ». ما اگر دعوا کنیم، خدا به ما رحم نمیکند؛ باید برادر شویم.
رئیس جمهور گفت: سازمان همکاری اسلامی باید بتواند پیش از تبدیل اختلاف به جنگ وارد عمل شود، نه اینکه فقط بعد از کشته شدن هزاران انسان بیانیه صادر کند.کشورهای مورد اعتماد، علما، دیپلماتها و حقوقدانان برجسته جهان اسلام میتوانند یک ظرفیت دائمی برای هشدار زودهنگام، میانجیگری و حل اختلاف بین کشورهای اسلامی ایجاد کنند.
پیشنهاد سوم؛ تبدیل جهان اسلام به شبکهای از همکاریهای واقعی
پزشکیان در ادامه سومین پیشنهاد خود را مطرح کرد و گفت: سوم، تبدیل جهان اسلام از مجموعهای از بازارهای جداگانه به شبکهای از همکاریهای واقعی است.
وی تصریح کرد: وحدت فقط مسئله امنیت نیست. جوان مسلمان باید بتواند آسانتر در دانشگاههای کشورهای مسلمان دیگر تحصیل کند. دانشمندان ما باید در حوزههای هوش مصنوعی، پزشکی، آب، انرژی، کشاورزی و فناوریهای نو، پروژههای مشترک داشته باشند.
سهم تجارت میان کشورهای اسلامی باید بهطور جدی افزایش پیدا کند
رئیسجمهور در ادامه سخنان خود در چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی اظهار کرد: سهم تجارت میان کشورهای جهان اسلام که امروز کمتر از یکپنجم صادرات اعضای سازمان همکاری اسلامی است، باید بهطور جدی افزایش پیدا کند.
وی افزود: ما یک خدا داریم؛ «إِلَٰهُنَا وَاحِدٌ»، پیامبر ما یکی است و کتاب ما یکی است. خدای ما یکی است، کتابمان یکی است و پیامبرمان یکی است. خداوند از ما خواسته است که اختلاف نکنیم و اگر اختلاف و عصیان کردهایم، باید به مسیر وحدت بازگردیم. ما منابع مشترک فراوانی داریم و میتوانیم در قالب کارگروههای مشترک، در زیرساختها، حملونقل و لجستیک، تجارت و سرمایهگذاری، کشاورزی، اقتصاد دیجیتال، توسعه دریامحور، توسعه مهارتها، تولید، انرژی پاک و همه زمینههای دیگر، همکاری مشترک داشته باشیم.
پزشکیان تصریح کرد: سالها درباره اشتراکات و سالها درباره دشمنان مشترک سخن گفتهایم؛ اکنون زمان آن رسیده است که به همان اندازه درباره آینده مشترک سخن بگوییم.
اندیشه وحدت باید به حکمرانی برسد
وی ادامه داد: خواهران و برادران، این همان جایی است که اندیشه وحدت به حکمرانی میرسد. اگر ما در ایران دیگر مسلمانان را به عدالت دعوت میکنیم، خودمان نیز باید بیش از دیگران ملتزم به آن باشیم.
رئیسجمهور با اشاره به آیه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَیٰ أَنْفُسِکُمْ» گفت: این آیات ما را دعوت میکند که بر اساس عدالت عمل کنیم.
وحدت ملی ایران سرمایه بزرگی برای کشور است
پزشکیان اظهار کرد: وحدت ملی ایران در ماههای سخت جنگ، سرمایه بزرگی برای کشور ما بود. ایرانیان با همه اختلافهایی که داشتند؛ اختلافهای سیاسی، قومی، مذهبی و اجتماعی، وقتی موجودیت و تمامیت سرزمینی کشور را در خطر دیدند، از ایران دفاع کردند. این سرمایه را باید حفظ کرد. این فقط وظیفه مردم نیست؛ حکومت نیز باید سهم خود را ادا کند؛ با عدالت، با شنیدن صدای مردم، با مبارزه با فساد و تبعیض و با احترام به کرامت همه ایرانیان.
وی افزود: شیعه و سنی، فارس، کرد، عرب و بلوچ، زن و مرد، همه باید احساس کنند که ایران خانه آنهاست و قانون از کرامت آنان به یک اندازه حمایت میکند. اگر میخواهیم از وحدت جهان اسلام سخن بگوییم، باید وحدت را در خانه خود نیز هر روز بازسازی کنیم.
رئیس جمهور در ادامه گفت: برادران و خواهران، امروز پرسش اصلی ما این نیست که آیا مسلمانان قدرت دارند یا ندارند؛ پرسش این است که آیا میتوانیم اختلافات را مدیریت کنیم؟ آیا میتوانیم از خون یکدیگر حفاظت کنیم؟ آیا میتوانیم سرمایه و بازار خود را به هم متصل کنیم؟ آیا میتوانیم پیش از آنکه دیگران برای ما تصمیم بگیرند، خودمان درباره منافع مشترکمان تصمیم بگیریم؟ این همان مسئلهای است که پیامبر(ص) در مدینه با آن مواجه بود و این همان چیزی است که امام شهید، آیتالله خامنهای بزرگ و عزیز، در تمام سالهای مسئولیت خود بر آن اصرار داشت.
پزشکیان تأکید کرد: وحدت نه تاکتیک، بلکه راهبرد امت اسلامی است. این پیام رهبر شهیدمان است: وحدت نه تاکتیک، بلکه راهبرد امت اسلامی است. وفاداری به پیامبر(ص) در توان ما برای دوباره امت شدن است و وفاداری به رهبری که عمر خود را بر وحدت، استقلال، مقاومت و عزت جهان اسلام گذاشت، فقط در تکرار سخنان او نیست؛ بلکه در تبدیل آن اندیشه به اراده و عمل مشترک است.
