افسانه مغز خزنده؛ چرا مدل مغز سه‌گانه از نظر علمی اشتباه است؟

به گزارش سایت دیدبان ایران، ایده مغز خزنده که سال‌ها در روان‌شناسی عمومی رایج بود، امروز از نظر علوم اعصاب تصویری نادرست از تکامل مغز محسوب می‌شود. ایده‌ی «مغز خزنده» سال‌هاست در کتاب‌های روان‌شناسی عمومی، دوره‌های خودیاری و حتی آموزش‌های مدیریتی تکرار می‌شود. براساس این دیدگاه، بخشی ابتدایی و غریزی در عمق مغز ما وجود دارد که مسئول رفتارهایی مانند ترس، پرخاشگری، میل جنسی و واکنش‌های ناگهانی است و بخش منطقی‌تر مغز باید آن را مهار کند. این توضیح ساده و جذاب است، اما علوم اعصاب امروز آن را تصویر دقیقی از ساختار و تکامل مغز نمی‌داند.

ریشه‌ی این تصور به مدلی برمی‌گردد که پل دی. مک‌لین، عصب‌شناس آمریکایی، در سال ۱۹۵۹ مطرح کرد. او مغز انسان را مجموعه‌ای از سه بخش تکاملی می‌دانست که به‌تدریج روی یکدیگر قرار گرفته‌اند. این دیدگاه بعدها با نام «مدل مغز سه‌گانه (سه‌گانگی یا تثلیث مغز) شناخته شد.

مدل مک‌لین، قدیمی‌ترین بخش مغز همان «مغز خزنده» بود که از نیاکان مشترک ما با خزندگان به ارث رسیده و رفتارهای پایه‌ای مرتبط با بقا، یافتن غذا و تولیدمثل را کنترل می‌کند.

لایه‌ی بعدی در این مدل «مغز پستانداری» بود که دستگاه لیمبیک را دربر می‌گرفت و مرکز احساسات در نظر گرفته می‌شد. مک‌لین تصور می‌کرد این بخش امکان رفتارهایی مانند مراقبت از فرزندان، بازی و شکل‌های ساده ارتباط اجتماعی را در پستانداران فراهم کرده است.

مدل مغز سه‌گانه که مغز انسان را به بخش‌های خزنده، پستانداری و منطقی تقسیم می‌کند، امروزه از نظر علمی معتبر دانسته نمی‌شود

در بیرونی‌ترین بخش نیز قشر مغز قرار داشت که در مدل مک‌لین، «مغز نوپستانداری» نامیده می‌شد. این بخش به توانایی‌هایی مانند زبان، استدلال و تصمیم‌گیری منطقی نسبت داده می‌شد و قرار بود تکانه‌های ابتدایی و واکنش‌های احساسی دو بخش قدیمی‌تر را کنترل کند.

در چنین تصویری، رفتار انسان حاصل رقابت میان سه سامانه بود. تصمیم‌های ناگهانی، خشم یا ترجیح پاداش فوری به منفعت بلندمدت را می‌شد نتیجه‌ی غلبه‌ی «مغز خزنده» دانست. …