دولت خودسر علیه مالکیت خصوصی

از آنجا که شاه ایرانی برای حکومت بر اشراف تکیه نداشت و نیازمند تعامل با آنها نبود تبدیل به یک «حکومت خودسر» می‌شد که هر زمان اراده می‌کرد حقوق مالکیت را زیر پا می‌گذاشت و علاوه‌بر آن، جان افراد و اعضای خانواده آنها را می‌گرفت. این نکته را باید در نظر داشت که ادعای کاتوزیان این نیست که حق مالکیت به‌صورت قانونی در ایران وجود نداشته است، بلکه می‌گوید این حق به مثابه یک امتیاز از سوی شاه بود که هر زمان می‌توانست سلب شود. این موضوع، سومین ویژگی جامعه ایران را پدید می‌‌آورد که در آن انباشت ثروت وجود نداشت. خود کاتوزیان درباره اهمیت انباشت ثروت می‌نویسد: «اگر نکته‌ای وجود داشته باشد که تمام نظریه‌های عمده توسعه اقتصادی بر سر آن توافق داشته باشند، آن نکته این است که انقلاب صنعتی نتیجه انباشت درازمدت سرمایه بود.» حرمت نگذاشتن به حقوق مالکیت، به عدم انباشت و عدم انباشت به فقدان توسعه‌ منجر می‌‌شود.

در نبود حرمت مالکیت خصوصی، افق زمانی سرمایه‌گذاری کوتاه می‌شود، نرخ تنزیل ذهنی بالا می‌رود و سرمایه به سمت دارایی‌هایی می‌رود که زود نقد می‌شوند یا راحت پنهان و جابه‌جا می‌شوند. طلا و ارز جای سرمایه‌گذاری بلندمدت در تولید و فناوری را می‌گیرند. رانت‌جویی و ارتباط با قدرت از رقابت بازاری سودآورتر می‌شود؛ زیرا حفظ دارایی بیش از آنکه به قانون وابسته باشد به نزدیکی به مراکز تصمیم وابسته است. بنگاه‌های خانوادگی هم که اعتمادی به نهادهای بیرونی ندارند، دیر رشد می‌کنند یا اصلا رشد نمی‌کنند.

استبداد به … …