دیپلماسی ایرانی: اطلاق عنوان غیر ایرانی خزر بر پهنه آبی شمال ایران که در طول تاریخ همواره با اسامی ایرانی چون کاسپین، ورکانه، هیرکانی و طبرستان شناخته شده است، را می توان یکی از تلخ ترین تجارب ایرانی در کوتاهی خُسران بار از صیانت اسامی تاریخی و حقوق مالکانه مبتنی بر آنها دانست. چرا که هیچ مبنای علمی، تاریخی، فرهنگی و تمدنی برای اطلاق واژه غیرایرانی خزر بر دریای ایرانی کاسپی یا کاسپین وجود ندارد؛ بهویژه اینکه خزرها به عنوان یک قوم ضدایرانی کارنامه چند قرنی از خشونت و کشتار را علیه ایرانیان از جمله آذربایجانی شریف ایرانی داشته و با عنادورزی بیش از سه قرن مانع توسعه اسلام در قفقاز شدند.
از اینرو این سوال مطرح است که چرا به رغم حقایق آشکار تاریخی که در باب اول این تحلیل به آنها پرداخته شد، همچنان نام این قوم ترک یهودی بر پهنه آبی هزاران ساله ایران اطلاق می شود. در این خصوص، همچنین ماهیت قوم خزر و ارتباط اصرار بر این واژه با فتنه های محور ساکسونی - صهیونی - ترکی علیه ایران، هشت نکته تبیینی قابل طرح است:
اول، ماهیت خزران؛ علیرغم دیدگاه های متعدد درباره ماهیت خزران از جمله دیدگاه عثمان کاراتای که خزران را به کتیبه های اورخونی ارتباط می دهد تا مورخان مانند اصطخری و آرتا مونوف (مولف کتاب تاریخ خزر) که خزران را غیر از ترکان می دانستند، دیدگاه غالب تاریخی این است که خزران از اقوام کوچرو و بدوی بودند که در آنسوی قفقاز به سمت دریای سیاه زندگی می کردند و برای چندین سده بویژه در قرون هفتم تا دهم میلادی حکومتی به پایتختی آتل تاسیس کردند. آنها مردمانی شمن باور (فرقه شمنیسم مبتنی بر خرافه پرستی) بودند. احمد ابن فضلان نویسنده سفرنامه ابن فضلان که مدتی سفیر خلافت عباسی نزد خزرها نیز بوده، حقایقی مشمئز کننده از عادات خزران از جمله چندخدایی، مارپرستی، خوردن شپش های تن، آویزان کردن طولانی مدت نخبگان بر چوبه دار جهت خدمت آنها به خدایان و همچنین چند ده همسری خاقاق خزران نوشته است. …


























































![[جمیله کدیور] صنعت کشتار غیرنظامیان غزه در قبای «نازا»](/news/u/2026-09-19/ettelaat-nrnfo.jpg)
![[رضا حمیدی] ایران؛ قدرت خیابان و استواری میدان](/news/u/2026-09-19/ettelaat-ah2je.jpg)



