بازار
به گزارش خبرآنلاین، قرن دوازدهم هجری قمری دوره‌ای بود که در آن همزمان ساختار سیاسی، جمعیت، اقتصاد، نظام پولی و حتی شیوه اداره ایران دستخوش بحران و دگرگونی شد. از سقوط صفویه و هجوم افغان‌ها تا ظهور نادرشاه، آرامش نسبی عصر کریم‌خان زند و سرانجام منازعاتی که زمینه را برای استقرار قاجار فراهم کرد، ایران بارها میان تمرکز قدرت و فروپاشی آن در نوسان بود. پیامد این آشوب‌ها فقط تغییر فرمانروایان نبود؛ شهرها و روستاها آسیب دیدند، شبکه‌های مالی و دیوانی از هم گسست، جمعیت کاهش یافت، گروه‌هایی از نخبگان مهاجرت کردند و ارزش پول نیز تحت فشار بحران‌های سیاسی و اقتصادی قرار گرفت.
قرنی که با بحران آغاز شد
آغاز قرن دوازدهم هجری قمری با یکی از مهم‌ترین بحران‌های تاریخ ایران همراه بود؛ فرسایش قدرت صفوی و سپس سقوط این سلسله. سقوط صفویه و ظهور مدعیان متعدد قدرت نقطه آغاز دوره‌ای از بی‌ثباتی گسترده در ایران بود؛ دوره‌ای که غارت، قتل، حملات مکرر و ناامنی، بخش‌هایی از زیرساخت‌های مادی و انسانی کشور را تخریب کرد.
بحران زمانی عمیق‌تر شد که در پی سقوط اصفهان و پایان اقتدار مؤثر صفوی، مرکز سیاسی و اداری کشور را با خلأ قدرت روبه‌رو کرد. در اواخر صفویه، سیاست اعطای گسترده تیول و سیورغال در دوران شاه سلطان حسین انسجام مالی دولت را پیش از حمله سست کرده بود. جنگ‌های پی‌درپی نه‌تنها سیاست مالی دولت را مختل کردند، بلکه با چندپارگی ساختار قدرت، شبکه مالیاتی را نیز دچار فروپاشی کردند.
از این منظر،باید سقوط صفویه را پایان روندی دانست که در آن توان دولت برای حفظ پیوند میان مرکز و ایالات، تأمین مالی حکومت و کنترل قلمرو به‌تدریج کاهش یافته بود.
مشروعیت صفویان هم که بر مذهب تشیع و پیوند آن با هویت ملی ایرانیان استوار بود و نسب سیادت و سابقه تصوف خاندان صفوی به اقتدار این مشروعیت افزوده بود، در درازمدت به علت ساختار متمرکز و مطلقه دولت و علمای دین از اعتبار اولیه افتاد. اصفهان؛ نماد فروپاشی مرکز …
