خاک؛ قربانی کشاورزی پلاستیکی

کشاورزی به پلاستیک نیاز دارد، اما چه کسی هزینه‌اش را می‌پردازد؟ پلاستیک در کشاورزی فقط به معنای چند تکه نایلون روی زمین نیست. از پوشش گلخانه‌ها و مالچ‌های پلاستیکی گرفته تا نوارهای آبیاری قطره‌ای، سیلوهای پلاستیکی، توری‌های محافظ و بسته‌بندی محصولات و نهاده‌ها، مواد پلیمری به بخش ثابتی از شیوه‌های تولید کشاورزی تبدیل شده‌اند. گسترش این کاربردها هم بی‌دلیل نیست. کشاورزی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، بیش از هر زمان دیگری به ابزارهایی نیاز دارد که مصرف آب را مدیریت کنند، از محصول در برابر تنش‌های محیطی محافظت کنند و هزینه تولید را پایین بیاورند. «ناصر دواتگر»، مدیرکل دفتر خاک «وزارت جهاد کشاورزی»، یکی از دلایل افزایش استفاده از مالچ پلاستیکی را کم‌آبی می‌داند. به گفته او، استفاده از این پوشش‌ها به کشاورزان توصیه شده و مصرف آن‌ها نیز افزایش یافته است. این توصیه از یک نیاز واقعی در مزرعه می‌آید: در شرایطی که آب به یکی از محدودکننده‌ترین نهاده‌های تولید تبدیل شده، هر روشی که بتواند تبخیر را کاهش دهد و رطوبت خاک را برای مدت بیشتری حفظ کند، برای کشاورز اهمیت پیدا می‌کند. مالچ پلاستیکی با پوشاندن سطح خاک، تبخیر مستقیم آب را کاهش می‌دهد، به کنترل علف‌های هرز کمک می‌کند و می‌تواند دمای خاک و شرایط رشد ریشه را تغییر دهد. در برخی کشت‌ها، این تغییر شرایط به زودرسی محصول و افزایش عملکرد منجر می‌شود. پوشش‌های گلخانه‌ای نیز امکان کنترل نسبی شرایط محیطی و تولید محصول در دوره‌هایی را فراهم می‌کنند که کشت در فضای باز با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو است. نوارهای آبیاری قطره‌ای هم انتقال آب را به نزدیکی ریشه ممکن می‌کنند و از این نظر، پلاستیک نه فقط پوششی برای زمین، بلکه بخشی از زیرساخت آبیاری و تولید است. …