از آکروپولیس تا پاسارگاد؛ قدرت، حقوق بشر و پیام صلح - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: هفتم آبان، روزی که در حافظه فرهنگی بسیاری از ایرانیان با نام کوروش بزرگ پیوند خورده، امسال معنایی فراتر از یک مناسبت تاریخی یافته است. سخنان هفتم اکتبر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در آتن، بار دیگر تاریخ ایران و یونان را به میدان منازعات سیاسی امروز کشاند. روبیو با یادآوری لشکرکشی خشایارشا در ۴۸۰ پیش از میلاد، کوشید تصویری از رویارویی تاریخی ایران و غرب ترسیم کند. اما چرا وزیر خارجه آمریکا برای تبیین سیاست امروز کشورش به سراغ نبردی در ۲۵۰۰ سال پیش رفت؟

انتخاب آتن و آکروپولیس تصادفی به نظر نمی‌رسد. روبیو بر تپه تاریخی پنیکس ایستاد و پارتنون را در پس‌زمینه سخنرانی خود قرار داد؛ جایی که معماری، تاریخ و تصویر به خدمت پیام سیاسی درآمدند. اندرو راث، خبرنگار گاردین، در گزارش هفتم اکتبر، ضمن اشاره به خوانش گزینشی تاریخ در سخنان روبیو، از تدارک تصویری چشمگیر نوشت: چهار دوربین، از جمله دوربینی نصب‌شده بر جرثقیل، برای ثبت سخنرانی به کار گرفته شدند. گاردین این صحنه‌آرایی را یادآور تبلیغات انتخاباتی دانست. بدین‌ترتیب، آکروپولیس تنها پس‌زمینه سخنرانی نبود؛ بخشی از پیام بود.

روبیو می‌کوشید آمریکا را وارث تمدنی معرفی کند که از یونان آغاز شده، از روم و اروپای مسیحی گذشته و در جهان جدید به شکوفایی رسیده است. در این روایت، ایران باستان در جایگاه دشمن تمدن یونانی ظاهر می‌شود و تقابل امروز رنگی تاریخی می‌گیرد. اما آیا می‌توان تاریخ پیچیده دو تمدن بزرگ را به یک جنگ فروکاست؟ مناسبات ایران و یونان، افزون بر نبرد، سرشار از دادوستدهای فرهنگی، هنری و فکری بوده است. تمدن‌ها نه جزیره‌هایی جداافتاده، بلکه حاصل قرن‌ها تعامل و تأثیرپذیری متقابل‌اند.

آکروپولیس و پاسارگاد، هر دو میراث مشترک بشریت‌اند. شکوه یونان باستان از ارزش تمدن ایرانی نمی‌کاهد و بزرگی ایران نیز نیازمند نفی یونان نیست. همان‌گونه که نمی‌توان غرب امروز را یکسره با رفتار دولت ترامپ تعریف کرد، ایران را نیز نباید به حکومت‌ها و منازعات سیاسی دوره‌ای محدود ساخت. ملت‌ها از دولت‌ها دیرپاترند و تمدن‌ها فراتر از مرزهای قدرت سیاسی امتداد می‌یابند. …