درختان حاشیهٔ رودخانه، متهمان تازهٔ سیلاب

چند روزی است که در فضای مجازی، در پی انتشار پیش‌بینی‌هایی دربارهٔ وضعیت بارش‌های پیشِ رو و احتمال وقوع پدیدهٔ ال‌نینو و افزایش خطر سیلاب در ایران، زمزمه‌هایی دربارهٔ ضرورت قطع درختان حاشیهٔ رودخانه‌ها به گوش می‌رسد. ظاهراً برخی از مسئولان و شماری از مدافعان کارشناسی این رویکرد، قطع درختان حاشیهٔ رودخانه را یکی از راهکارهای کنترل سیلاب و کاهش خسارت‌های احتمالی آن معرفی می‌کنند.

این اظهارات، به‌حق، نگرانی‌های جدی‌ای را در میان دوستداران محیط‌زیست و به‌ویژه مدافعان جنگل‌های حاشیهٔ رودخانه‌ای کشور برانگیخته است. مسئله، علاوه بر قطع شماری از درختان ارزشمند و بعضاً نادر حاشیهٔ رودخانه، نوعی نگاه مدیریتی است که در مواجهه با یک پدیدهٔ پیچیدهٔ طبیعی، به‌جای شناخت روابط میان اجزای آن و ارزیابی پیامدهای مداخله، به حذف یک جزء از طبیعت به‌عنوان راه‌حل متوسل می‌شود.

اگر واقعاً قرار است به نام پیشگیری از سیلاب، درختان حاشیهٔ رودخانه‌ها قطع شوند، پیش از هر اقدامی باید پرسش‌هایی روشن و اساسی از طراحان و مدافعان این سیاست پرسید.

  نخست: این پیش‌بینی‌ها بر چه شواهدی استوارند و فاصلهٔ میان پیش‌بینی و تصمیم اجرایی چگونه پر می‌شود؟

باید میان پیش‌بینی‌های اقلیمی، احتمال وقوع بارش‌های شدید و اثبات ضرورت یک مداخلهٔ مشخص در طبیعت تمایز گذاشت. حتی اگر پیش‌بینی بارش‌های سنگین در بخشی از کشور درست باشد، از این پیش‌بینی به‌تنهایی نمی‌توان ضرورت قطع درختان حاشیهٔ رودخانه‌ها را نتیجه گرفت.

پیش‌بینی یک پدیدهٔ جوی، به‌خودی‌خود، نه میزان خطر در هر رودخانه را مشخص می‌کند و نه راهکار مناسب برای کاهش آن را به دست می‌دهد. برای رسیدن از پیش‌بینی به تصمیم اجرایی، باید اطلاعات دقیق‌تری دربارهٔ وضعیت هر حوضهٔ آبریز، ظرفیت انتقال جریان، ویژگی‌های بستر رودخانه، وضعیت پوشش گیاهی و احتمال بروز انسداد یا طغیان در نقاط مشخص در اختیار داشت. …