در میان کوهستانهای سرسبز ارسباران، جایی که جنگل و مرتع در ارتفاعات به یکدیگر میرسند، پرندهای کمیاب و رازآلود زندگی میکند که حضورش نشانهای از سلامت زیستبومهای کوهستانی قفقاز است، سیاهخروس قفقازی، پرندهای که گستره جهانی آن تنها به بخشهایی از قفقاز محدود میشود و در ایران نیز تنها در منطقه ارسباران زیست دارد، کاهش جمعیت و محدود شدن دامنه پراکنش این گونه در دهههای گذشته، سیاهخروس قفقازی را به یکی از گونههای نیازمند توجه جدی حفاظتی در کشور تبدیل کرده است.
سیاهخروس قفقازی از گونههای شاخص و کمشمار پرندگان کوهستانی ایران است که زیستگاه آن در کشور به منطقه ارسباران محدود میشود، گونهای که مطالعات از کاهش جمعیت و کوچک شدن دامنه پراکنش آن خبر میدهند و تخریب و تغییر ساختار زیستگاه، چرای دام، شکار غیرمجاز و برخی فشارهای انسانی، بقای جمعیتهای باقیمانده آن را با چالش مواجه کرده است.
سیاهخروس قفقازی گونهای بومی منطقه قفقاز است و در بخشهایی از روسیه، گرجستان، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، شمالشرق ترکیه و شمالغرب ایران پراکنش دارد، این گونه به زیستگاههای کوهستانی وابسته است و گستره پراکنش آن در مقیاس جهانی نیز محدود و بهشدت پراکنده است.
در ایران، ارسباران تنها زیستگاه شناختهشده این پرنده به شمار میرود و بخشهایی از این منطقه نیز تحت عناوینی همچون ذخیرهگاه زیستکره، منطقه حفاظتشده و پارک ملی ارسباران قرار دارند.
یکی از مهمترین چالشها در حفاظت از سیاهخروس قفقازی، کمبود دادههای منظم و بهروز درباره وضعیت جمعیت آن است. مطالعات انجامشده در ایران بر کاهش جمعیت و محدوده پراکنش این پرنده طی دهههای گذشته تأکید دارد؛ با این حال، برآوردهای مختلفی درباره اندازه جمعیت آن ارائه شده است.
به اعتقاد کارشناسان، یکی از عوامل مهمی که در مطالعات مربوط به سیاهخروس قفقازی مورد توجه قرار گرفته، تغییر ساختار پوشش گیاهی و فعالیتهای انسانی در زیستگاههای کوهستانی است، در مطالعات جهانی، تخریب و کاهش کیفیت زیستگاه، به ویژه در نتیجه چرای شدید دام در مراتع نیمهکوهستانی و کوهستانی، … …
